Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1192. Հռոմկլայի Առումը

Սակայն Կիլիկեցւոց բարեբախտ չեղաւ յունալատին հետեւողութիւնը։ Զատիկէն քիչ օր ետքը Արաֆ սուլտան ահեղ զօրութեամբ Ասորիք դարձաւ, այս անգամ ալ Լատիններուն վերջին ապաւէն եղող Կիլիկիոյ թագաւորութիւնը ջնջելու միտքով. եւ յայսմանէ սարսեալ երկիրն Կիլիկեցւոց՝ գաղթեցան ի լերինս եւ յամրոցս բերդին (ՀԱՅ. 501)։ Իսկ եգիպտական բանակը ամէն կողմ աւերած եւ կոտորած սփռելով, ուղղուեցաւ շիտակ Հռոմկլայի հայրապետանիստ բերդին վրայ, որ Հայոց նշանաւոր ամրութիւններէն մէկ էր, եւ յարմար չէր Աշրաֆի զայն ետեւէն թողուլ, Կիլիկիոյ ներսերը արշաւած ատեն։ Այլ եւս Եգիպտացի սուլտաններուն նպատակը լոկ ասպատակութիւն չէր, այլ իրենց տիրապետութիւնն ալ ընդարձակել։ Պատմիչները բնաւ յիշատակութիւն մը չունին թէ Հայոց թագաւորական գունդեր Հռոմկլայի պաշտօնավարութեան փութացած ըլլան, բայց Հռոմկլայ ինքն իրեն ալ մնացած, բաւական երկար դիմադրութիւն ըրաւ Եգիպտացիներուն՝ իր անառիկ դիրքովը եւ ճարտարարուեստ եօթնապարսպեան ամիրութիւններովը։ Պաշարման տեւողութիւնը բազում աւուրս (ՍԱՄ. 153) կամ շատ օրեր ըսուած է (ՍՄԲ. 126), իսկ Օրբելեան հեռուէ լսելով ամսօրեայ ժամանակաւ պատերազմէն ետքը գրաւուած կըսէ զքաղաքն, եւ ապա զներքին բերդն, եւ ապա զբարձրագոյն Կլան (ՕՐԲ. Բ. 190), շարունակ պատերազմելով բարձրաձիք բաբանօք ծանր քարանց, քարահատ արուեստականօք եւ բազմափոր դարանատմօք (ՀԱՅ. 501)։ Իսկ կատարեալ գրաւումը ցուցուած է յուլիս 28 օրը (ՍԻՍ. 556), որ է ըսել Զատիկէն երեքուկէս ամիս ետքը։ Հեթում թագաւոր իր յիշատակարանին մէջ այնպէս իմն կը ցուցնէ թէ ինքն Կիլիկիա եղած ըլլայ Հռոմկլայի գրաւման միջոցին, եւ Թաթարները կը մեղադրէ թէ ազգ նետողացն հեղգացան, եւ անոր համար Եգիպտացին առաւել յոխորտացեալ զմեզ որսացին գազանացեալ։ Բայց չըսեր թէ ինքն ինչ ըրած է Հռոմկլայի պաշտպանութեան համար (ՀԱՅ. 518), եւ ոչ ալ կը յիշէ թէ ինչ օգնութիւն տեսաւ Լատիններէն, որոնց այնչափ յարած էր։ Վերագոյն պատմեցինք Հեթումի Թաթարներուն տուած այցելութիւնը, ուր գտնուեցաւ Պայտունի իյնալուն եւ Ղազանի բարձրանալուն միջոցին (§ 1189), ինչ որ յաշնանային ժամանակն տեղի ունեցաւ (ՕՐԲ. Բ. 218), եւ ասկէ կրնանք հետեւցնել, որ Հռոմկլայի իյնալէն ետքն էր, որ Հեթում Արեւելք գնաց, Թաթարներու հետ բարեկամութիւնը հետ պնդելու եւ Եգիպտացւոց դէմ օգնութիւն փութացնելու համար։

« 1191. Ծռազատիկի Խնդիրը   |   1193. Գերութիւնք Եւ Աղէտք »
© Gratun.org