Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1010. Ժողովական Գործեր

Հռոմկլայի ժողովին գործերը յատուկ կերպով մեզի հասած չեն, Լամբրոնացին ինքնալ, որ ժողովին ներկայ էր, եւ որ միութենական խնդիրներուն վաւերագիրները հաւաքած է՝ պատմական ծանօթութիւններ ալ աւելացնելով, այս մասին բան մը չի գրեր. եւ կը գոհանայ յառաջ բերելով երկու ժողովական թուղթերը, որք պատրաստուեցան իրբ պատասխան կայսեր եւ սիւնհոգին նամակներուն (ԸՆԴ. 181-189), եւ զոր յետոյ պիտի վերլուծենք։ Ժողովին տեւողութիւնն ալ ճշդուած չէ, բայց երկարատեւ եղած պէտք է ընդունիլ, վասնզի մինչեւ որ համաձայնութիւն մը գոյանայ եւ ժողովական գիրեր պատրաստուին եւ թղթատարը ճամբայ ելլէ Մանուէլի մահը տեղի ունեցաւ 1180 Սեպտեմբեր 27ին (ԸՆԴ. 200), կամ 25ին (ՅԱՅ. 89), որ է ըսել ժողովին բացուելէն 18 ամիս ետքը։ Ժողովական գործեր չգտնուելուն վրայ, ոմանք այդ ժողովին պատշաճեցուցին Լամբրոնացիի նշանաւոր ատենաբանութիւնը, Ով հարք սուրբք սկզբնաւորութեամբ (ԹՂԱ. 95-205), որ միութեան խնդիրին ի նպաստ եռանդուն եւ պերճաբան յորդորական մըն է, օտարներու գովաբանութեամբ, եւ ազգային գործերու քննադատութեամբ։ Մեզի զարմանալի պիտի չերեւէր Կալանոսէ կազմուած այդ կարծիքը (ԿԱԼ. 325), քանի որ ներելի էր անոր՝ իբր օտարազգի, հայկական գրութեանց եւ եղելութեանց մասին ճիշդ գաղափարներ չունենալ, սակայն չենք գիտեր ինչպէս Չամչեան եւ Ալիշան ալ կրցան յայտարարել, թէ սոյն այս 1179 տարւոյ Հռոմկլայ ժողովին մէջ խօսած է Լամբրօնեցին իր հոգիաշունչ (ՉԱՄ. Գ-123) եւ հռչակապանծ (ՍԻՍ. 87) ատենաբանութիւնը։ Ատենաբանութեան ճակատը յայտնապէս յիշուած է, յաստուածախումբ եւ ի տիեզերական ժողովն Տարսոնի, եւ Տարսոն ոչ Հռոմկլայ է եւ ոչ Հռոմկլայի մօտ է, եւ այդ միջոցին տակաւին Հայոց քաղաք ալ չէր, եւ Յոյներու իշխանութեան ներքեւ էր։ Դարձեալ ժողովը գումարուած կ՚ըսուի ի Քրիստոսապսակ արքայէն Հայոց Լեւոնի (ՏՂԱ. 93), իսկ Լեւոն պսակուեցաւ 20 տարի ետք 1199ին, եւ 1179ին իշխանապետ իսկ չէր, եւ Ռուբէն Բ. ի իշխանութեան օրովն էր գումարումը, թէպէտ առանց Ռուբէնի գործակցութեան։ Իսկ Գրիգոր կաթողիկոս մը, եղբօրորդի սրբոյն Ներսէսի Կլայեցւոյ, ոչ միայն Գրիգոր Տղան էր, այլ եւ Գրիգոր Ապիրատն ալ, որ 1194ին ընտրուեցաւ եւ 7 տարի պաշտօնավարեց։ Բաց աստի եթէ Լամբրօնացին այսպիսի ատենաբանութիւն ըրած ըլլար 1179ին, միթէ չէր յիշրե զայն Հռոմկլայի ժողովին յիշատակութեան առթիւ, որուն վրայ ինքն իսկ կարեւոր տեղեկութիւնները տուած է (ԸՆԴ. 180)։ Դարձեալ այդ ատենաբանութեան մէջ տօներու տարբերութեան, խմորուն հացի, ջրախառն բաժակի, եւ միւիռոնի նիւթին վրայխօսքեր կան (ՏՂԱ. 178), եւ անոնց նկատմամբ ալ յարմարելու յորդորներ կը խօսուին (ՏՂԱ. 194), ինչ որ յարմար չի գար Հռոմկլայի ժողովին, ուր խնդիր չէր մնացեր ինն գլխոց վրայ, որ ծանր թուէր յաչս Հայոց (ԸՆԴ. 180), եւ կաթողիկոսն ալ կը պարծենար թէ անոնք այլեւս առաջարկ ըլլալէ դադրած են (ԸՆԴ. 314), եւ Լամբրոնացիին պէտք չէր մնար իր ատենաբնութեամբ անոնց վրայ ծանրանալ։ Այդ դիտողութիւններ եւ բաղդատութիւններ կասկած չեն թողուր, որ ՈՎ հարք սուրբք ատենաբանութիւնը՝ ոչ Հռոմկլայի ժողովին համար գրուած է, եւ ոչ անոր մէջ արտասանուած է։ Այլ թէ ինչ նպատակով գրուած է, իր կարգին պիտի խօսինք։

« 1009. Ժողովին Ներկաները   |   1011. Ինն Պատասխաններ »
© Gratun.org