Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1016. Բնութեանց Խնդիրը

Մեծ խորհուրդս այս եկեղեցւոյ խաղաղութեան՝ անկատար մնաց, կը գրէ Լամբրոնացին, միութենական ձեռնարկին ակնարկելով, եւ կը յարէ թէ չիք այժմ յոյս ի ձեռն ուրուք գալ յաւարտումն (ԸՆԴ. 201), իրաւ անկէ ետքն ալ՝ ոչ յոյս ծագեցաւ եւ ոչ իրողութիւն կատարուեցաւ, եւ մեր տեսութեամբ՝ կատարուիլն ալ հնար չէր։ Որեւէ ձեռնարկի յաջողութեան համար, պէտք է կանխաւ հաստատուն կռուան մը ունենալ, եւ անկեղծապէս երկու կողմէն նոյն ուղղութեամբ գործել, ինչ որ կը պակասէր մինչեւ հիմայ բացատրուած ձեռնարկին մէջ։ Հայեր եւ Յոյներ բոլորովին տարբեր գաղափարներ ունէին միութեան մասին, ինչպէս գիտել տուինք, բայց աւելորդ չէ անգամ մըն ալ շեշտել քանի որ հիմնական եւ կարեւոր խնդիրի մը շուրջը կը դառնայ խօսքը։ Հայեր դաւանական պարտաւորիչ կէտերը քիչցնելով, եւ վարդապետական շատ մը կէտեր երկրորդական համարելով, իրնեց համոզմամբ կրնային եկեղեցական միութիւն եւ հոգեւոր հաղորդակցութիւն հաստատել բոլոր քրիստոնէից հետ, որ այդ էական կէտերու մէջ կը միանային. եւ այդ կէտերն էին երեք առաջին սուրբ ժողովներով հաստատուած՝ Երրորդութեան եւ Մարդեղութեան եւ Փրկագործութեան խորհուրդները։ Քրիստոսը՝ Մարդացեալ Բան, ու Աստուած եւ մարդ, եւ մարդկային փրկութեան համար մարմնացեալ ընդունելէն ետքը, Հայուն համար երկրորդական էր փնտռել թէ միաւորութիւնը անձին վրայ եղաւ թէ բնութեան վրայ։ Իրենք աւելի ապահով եւ նախնի հարց գործածած բացատրութեանց համաձայն կ՚ըմբռնէին միաւորեալ մի բնութիւն բանաձեւէն չհեռանալ, բայց եթէ ուրիշներ նոյն միտքով երկու բնութիւն ձեւը գործածէին, կը զիջանէին անոնց չհակառակիլ, միայն թէ անոնք ալ իրենց չհակառակին։ Այդ սկզբունքին յայտնի եւ պայծառ բացատրութիւններն են Հռոմկլայի ժողովին երկու պաշտօնագիրները, զորս վերլուծեցինք (§ 1012-§ 1014), եւ որոնց մէջ քաղկեդոնիկները ի զուր կը փնտռեն իրենց ուզածը հաստատող որեւէ բացատրութիւն մը, բայց եթէ թոյլատու հաւանութիւն մը իրենց տեսութեանց մէջ մնալու, տրուած բացատրութեանց ներքեւ։ Այդ գիրերուն մէջ ալ ոչ Քաղկեդոն կը յիշուի եւ ոչ տոմար, եւ երկու բնութիւն բանաձեւը, եւ ոչ անոր ընդունելութինը։ Բովանդակ եղածը հայադաւանութեան թոյլատու դրութեան կատարեալ յայտարարութիւնն է։ Միայն զանց կ՚ընեն Քաղկեդոնի եւ քաղկեդոնիկներու դէմ նզովքները եւ հերքումները, ինչ որ շատ բնական էր, վասն զի նզովքները խօսուած ու գրուած էին, երբ Յոյներուն կողմէն նախապէս նոյները արձակուած էին Հակաքաղկեդոնիկներու դէմ։ Բայց այն վայրկեանէն որ կայսրն ու պատրիարքը ու սիւնհոդոսը պաշտօնապէս կը յայտարարէին, թէ սխալ կարծիք ունեցեր են Հայոց վրայ, եւ բարձրաբարբառ կ՚ընդունէին անոնց ուղղափառութիւնը, որ իբրեւ մոլորութենէ դառնալու, այլ կանխապէս ուղղափառ եղած ըլլալու պայմանով, Հայերուն ալ դժուար չէր նոյն վկայութիւնը տալ Յոյներուն համար, եւ նզովաբանութիւնները դադրեցնել։

« 1015. Մանուէլի Մահը   |   1017. Ուրիշ Խնդիրներ »
© Gratun.org