Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1017. Ուրիշ Խնդիրներ

Միեւնոյն էր Հայոց տեսութիւնը շատ մը ծիսական, տօնական, եւ արարողական կէտերու վրայ, զոր օրինակ պատարագի եւ միւռոնի նիւթերը, եւ տէրունական տօները, որոնք բնաւ քրիստոնէական կրօնքի եւ հաւատքի էութեան չէին դպչիր. եւ ամէն ազգային եկեղեցի կրնար իր սովորութիւնները պահել, առանց ուրիշները համակերպութեան ստիպելու, եւ առանց տարբեր սովորութիւններէ խրտչելու։ Սակայն այսպէս չէր Յոյներուն համոզումը, որոնց նպատակն էր ամէն եկեղեցիները իրենցին մէջ ձուլել, եւ ամենքն ալ իրենց հնազանդութեան եւ հպատակութեան ներքեւ մտցնել։ Ինն նշանաւոր գլուխները շատ լաւ կ՚արտայայտեն անոնց ծրագիրը եւ անոնց նպատակը։ Եթէ Գրիգոր Տղայի նամակին հետեւանօք, բոլոր գլուխներուն վրայ լռելով միայն երկու բնութիւն բանաձեւին վրայ ամփոփեցին իրենց պահանջները, անոնք լաւ գիտէին, որ անգամ մը Հայերը հպատակելու ճամբուն մէջ մտցնելէն ետքը, դժուար պիտի չըլլար հետզհետէ պայմանները եւ պահանջները շատցնել, մինչեւ որ իրենց կատարեալ նպատակը իրականացնեն։ Հայեր, կամ աւելի լաւ իրենց առաջնորդներ, միամտաբար կը կարծէին, որ իրենց թոյլատու ու ներողամիտ հոգին պիտի կարենան Յոյներուն ալ փոխարկել, եւ այս կերպով հաստատուած միութեան շնորհիւ քրիստոնէական տեսակէտով ընդհանուր խաղաղութիւն հաստատել, եւ ազգային տեսակէտով իրենց դժուարին կացութեան համար օգուտներ քաղել։ Երեք են մինչեւ հիմա մեր դէմը ելլող միութենասէր անձերը, Ներսէս Շնորհալին, Գրիգոր Տղայն, եւ Ներսէս Լամբրոնացին։ Շնորհալին որ նախասկիզբն է, բոլորովին սուրբ սկզբունքներով զգածեալ մաքուր հոգի մըն է, որ գործին տեսլականովը յափշտակուած, կ՚ուզէ եկեղեցիները միաւորել, բայց երբեք յունադաւան կամ հռոմէադաւան ըլլալու չի զիջանիր, հայադաւան մըն է բառին ամենախիստ առումով։ Գրիգոր Տղայն քայլ մը առջեւ կ՚անցնի իր հօրեղբօրմէն, նա յանձն կ՚առնէ պարզ չեզոքութիւն մը եւ դիմացինը հրապուրելու դիտմամբ, ինչ ինչ կէտերու մէջ իր իրաւունքէն ալ հրաժարիլ, եւ օրինաւոր պայմաններու մէջ ալ զոհողութիւններ ընել, որպէսզի ցանկացեալ խաղաղութիւնը հաստատուի, եւ ակնկալեալ օգուտը իրականանայ, որուն պէտքը աւելի զգալի էր դարձած։ Իսկ Լամբրոնացին անկէ ալ առջեւ անցնող մըն է։ Նա մօտէն ուսումնասիրելով օտարներու մէջ տիրող եկեղեցական կարգ ու սրաքը, որ քաղաքական լաւագոյն վիճակի արդիւնք էր, եւ բաղդատելով Հայերուն մէջ տիրացած անկարգութեանց հետ, որոնք հետեւանք էին քաղաքական աննախանձելի ու վարատական ու արկածալից կացութեան, կը սկսի սիրահարուիլ ուրիշներու մօտ տեսածին, եւ հետեւելով իր երիտասարդական տարիքին, զի 1180ին հազիւ 29 տարեկան էր, եւ բնութեան խառնուածքին, որ բուռն էր եւ յանդուգն, չի կասիր զիջողական միջոցներու դիմելէ եւ համարձակ յայտարարութիւններէ, որով եւ առիթ կ՚ընծայէ ներքին դիմադրութեանց եւ գժտութեանց։ Լամբրոնացիին այդ ընթնցքը հետզհետէ պիտի բացատրուի գործողութեանց շարունակութեանը մէջ, սակայն այժմէն կը կախենք յայտնել, թէ մեծապէս կը սխալին անոնք, որ Լամբրոնացիին մէջ յունադաւան կամ հռոմէադաւան մը տեսնել կը կարծեն։

« 1016. Բնութեանց Խնդիրը   |   1018. Տուտէորդին և Տղայն »
© Gratun.org