Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1193. Գերութիւնք Եւ Աղէտք

Սոսկալի եղաւ Հռոմկլայի առնուելուն աղէտը, զոր ժամանակակիցներ Երուսաղէմի Կործանումին կը նմանցնեն։ Բոլոր ապրանքներ կործանեցան եւ եկեղեցիներ կոխան եղան, որոնցմէ Թովմաս Հռոմկլայեցի քահանայն անունով կը յիշէ Ս. Գրիգոր, Ս. Աստուածածին եւ Ս. Փրկիչ շքեղաշուք եւ գերապայծառ սուրբ տաճարները, բնակիչները ի պէս պէս մահս ջարդուեցան, եւ շատ շատեր ի գերութիւն վարեցան (ԹՂԹ. 537)։ Գերի ինկողներուն մէջ էին եւս Ստեփանոս կաթողիկոս, 12 եպիսկոպոսներ, բազում քահանաներ եւ սարկաւագներ։ Կոտորածին չափ մեծ եղաւ աւարառութիւնն ալ, զի կապտեցին, կողոպտեցին զամենայն սպասս եկեղեցւոյն եւ զամենայն ստացուածսն։ Եւ այս կարգին կը յիշուին Աջ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի, եւ գաւազան եւ աթոռն եւ սեղանն, յորոյ վերայ պատարագէր զՔրիստոս, եւ հողաթափն նաեւ շղարշն՝ որ է դաստառակ սրբոյն Հռիփսիմեայ, եւ պարեգօտն ներկեալ արեամբ, եւս եւ նշխարք առաքելական եւ հայրապետական եւ ամենայն գլխաւոր մարտիրոսաց (ՕՐԲ. Բ. 190), ինչպէս նաեւ հռչակաւոր նշանն սուրբ Վանկոյի (ԹՂԹ. 537)։ Հարկաւ այդ սրբութեանց մեծահարուստ մասնատուփերն էին որ աւարառուներու քաղցը շարժեցին, բայց կրնային ալ յուսալ որ թանկագնոյ զանոնք քրիտոնեաներուն վաճառեն։ Երբ որ Ստեփանոս կաթողիկոս Աչրաֆի առջեւ, կը հանուի, սուքտանը դիտել կու տայ, որ իրենք հարիւր տարիէ ի վեր Հռոմակալին գրաւման կաշխատէին եւ չէին յաջողէր, եւ կը հարցնէ թէ ընդէր եղեւ այս, զի այժմ ի քո կաթողիկոսութեան այսպէս դիւրաւ առաւ ի մէնջ։ Կաթողիկոսը խոնարհաբար կը պատասխանէ, թէ կերեւի որ վասն մեղաց մերոց եղեւ, եւ սուլտանը վրայ կը բերէ, թէ իրաւ ալ ինքը երեք անգամ յուսահատելով ետ դառնալ կը մտածէր, բայց երեք անգամ ալ արգիլուեցաւ, որով յայտնի կըլլար թէ Աստուածն ձեր մատնեաց զձեզ եւ զբերդդ ի ձեռս իմ (ՕՐԲ. Բ. 191)։ Պատմիչն այդ խոսքերը յիշելով, անուղղակի կուզէ ակնարկել Հեթումի հետեւած լատինամիտ կամ հռոմէադաւան ուղղութեան։ Աշրաֆ Հռոմկլային մէջ բերդապահներ դնելէ, եւ ամրութիւններուն նորոգուիլը հրամայէ ետքը, երբ կը պատրաստուէր առջեւ երթալ, եւ ջնջել ամենեւին Կիլիկիոյ թագաւորութիւն (ՀԱՅ. 519) ետեւէն լուր եկաւ թէ Եւրոպացի բանակ մը հասած է Եգիպտոս եւ Աղէքսանդրիան պաշարած։ Եկողները Նիկողայոս պապին յորդորներուն վրայ ճամբայ ելլող խաչակիրներն էին, որուն համար ալ Հեթում յատուկ խնդրանք հասուցած էր պապին քանի մը Փրակիսկեան կրօնաւորներու դեսպանութեամբ (ԿԱԼ. 416)։ Այս պատճառով Աշրաֆ ստիպուեցաւ Կիլիկիոյ արշաւանքը ետ թողուլ, եւ իր երկրին պաշտպանութեան դիմել, որով կըսէ Հեթում, իսկ մեք շնորհիւ պահեալ եղաք, որպէս ճնճղուկք յորսոյ զերծանք (ՀԱՅ. 519)։ Աշրաֆ Հռոմկլայի գերիները եւ աւարները մէկտեղ կը տանէր, Դամասկոսի մէջ ցուցնէր քաղաքացեացն զկաթողիկոսն շրջեցուցանելով ընդ հրապարակսն, եւ Եգիպտոս հասնելով կը բանտարկէր երկաթի կապանօք (ՕՐԲ. Բ. 191)։

« 1192. Հռոմկլայի Առումը   |   1194. Արկածին Շուրջը »
© Gratun.org