Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1019. Քաղաքական Եղելութիւնք

Յոյներու հետ միութենական բանակցութիւնները վերջնականապէս փակուեցան։ Ալեքսիս մանուկ եւ Անդրոնիկոս բռնակալ կայսերը կարող իսկ չէին այսպիսի խնդիրներով զբաղիլ, Իսահակ Անգեղոս ալ 1185ին գահակալելով, բոլորովին տարբեր ուղղութիւն բռնեց, ոչ եւս բանակցելով եւ համաձայնելով, այլ բռնութեամբ եւ ուժգնութեամբ Հայերը քաղկեդոնականութեան հպատակեցնելով. իսկ առաջին ձեռնարկը կայսրութեան ներքեւ եղողներոււն վրայ սկսանի փորձել։ Այս նպատակով յարոյց հալացանս եւ չարչարանս հայադաւան ազգաց, զյոլովս դարձոյց ի կրօնս իւր, ուր եւ զայլս հալածականս արար, կային երեք եպիսկոպոսի արթոռք եւ հազարվեցհարիւր քահանայք, զորս ի մի հաւաքեալ բռնդատէր (ՎԱՐ. 133)։ Բանակցութեանց վերջանալուն հետ, Հայ իշխաններուն ակնկալութիւնն ալ վերջացաւ՝ յունկան հովանաւորութեամբ զօրանալու մասին, եւ գլխաւոր Կիլիկիոյ իշխանապէտն Ռուբէն՝ Լատիններուն կողմ դարձուց իր մտադրութիւնը։ Անձամբ Երուսաղէմ գնաց 1181ին, եւ այնտեղ Լատիններուն հետ խնամութիւն հաստատեց, Քարաքայ եւ Թորոնի իշխան Հիմֆրիսին Իզապէլ աղջկան հետ ամուսնանալով (ՍԻՍ. 58)։ Երուսաղէմէն դառնալուն Տարսոնը գրաւեց Յոյներուն ձեռքէն, եւ այս պատճառով թշնամեցաւ Լամբրոնի իշխան Հեթումի հետ, որ տակաւին Յայներուն կողմը կը պաշտպանէր։ Ռուբէէն Լամբրոնն ալ պաշարեաց 1183ին, եւ տարի մը եւ աւելի նեղեց ամուր դղեակը, որ իր ազատութիւնը գտաւ միայն, Ռուբէնի նենգութեամբ կալանաւորուելովը Անտիոքի Բոյեմոնդոս իշխանէն։ Ոմանք այդ ձերբակալութիւնը ի սադրելոյ իշխողին Լամբրոնի եղած կարծեցին (ՍԱՄ. 140), ինչ որ հաւանական չէ, Լամբրոնի եւ Անտիոքի մէջ նախապէս բարեկամութիւն հաստատուած չըլլալով, եւ աւելի հաւանական է ուրիշներու տուած պատճառը, թէ Բոյեմոնդոս այդ ըրաւ, որովհետեւ արարսէր ընդ Սալահադնին (ՄԻԽ. 491). քանի որ տարի առաջ Ռուբէն յաջողած էր ընկրկել Սալահէտտինի արշաւանքը։ Բայց առանց այս պատճառի ալ, անօրինակ բան մը էչր այն ատեններ՝ այս տեսակ նենգութիւններով իրարմէ դրամ չորթել ու երկիր գրաւել։ Ռուբէն կ՚ամբաստանուի իբրեւ պարապեալ վավաշոտ ցանկութեանց եւ պոռնկական խորհրդոց, եւ այս նպատակով Անտիոք գացած ուտել եւ ըմպել ընդ պոռնիկ կանայս։ Այս պարագայէն կ՚օգտուի Բոյեմոնդոս, Ռուբէնը կալանաւորելու, եւ կը թողու միայն 1185ին՝ Սարունադիքար եւ Թիլ եւ Ճկեր բերդերը գրաւելով, եւ Ռուբէնի մայրն ալ պատանդ առնելով, մինչեւ որ նա հազար եդկան ոսկի (ՍՄԲ. 104), կամ հարիւր հազար եդկան (ՍԱՄ. 141), գումար մըն ալ վճարէ։ Այս առթիւ է որ Լամբրոն ալ պաշարումէն կ՚ազատի։ Ռուբէնի Կալանաւորութիւնը տեւած է ամաշն մի բովանեակ (ՄԻԽ. 492), եւ այդ միջոցին Բոյեմոնգոս փորձած է բոլոր Կիլիկիոյ տիրպետել, բայց չէ յաջողած։ Վասնզի Լեւոն՝ Ռուբէնի եղբայրը, երբեմն երբօրմէն կասկածած եւ Կոստանդնուպոլիս գացած, բայց շուտով հաշուած եւ 1182ին դարձած (ՍՄԲ. 104), բանակին գլուխ անցնելով ուժգին դիմադրութիւն է ըրած (ՍՄԲ. 141). եւ Բոյեմոնդոս գոհացած է վերոյիշեալ պայմաններով Ռուբէնը արձակել, եւ այնուհետեւ խաղաղութիւն հաստատուած է Կիլիկիոյ եւ Անտիոքի իշխանութեանց մէջ, եւ բարեկամական յարաբերութիւններ շարունակած են մինչեւ Ռուբէնի մահը, որ տեղի ունեցաւ 1187ին։ Իրեն յաջորդեց եղբայրը Լեւոն՝ Ստեփանէի եւ Ռիթայի կրտսեր որդին, որ է բարի եւ աննենք բնութեամբ, ժամանակակիցներու վկայութեան համեմատ (ՍՄԲ. 105) եւ կարող եւ ճարտար ըլլալը ցուցուց Կիլիկիոյ իշխանութիւնը թագաւորութեան բարձրացնելով։ Ռուբէնի համար ըսուած է թէ մեռնելէ առաջ՝ նախ կրօնաւոր եղեւ օրհնեալ (ՍԱՄ. 142), որ Մանուէլի նմանութիւնն էր (§ 1015), եւ եղբօրը յանձնարարեց ոչ յօտարուստ փեսայ ածել եւ ոչ հարսն (ՍԱՄ. 142), այլ Լեւոն այս խրատին չասաց։

« 1018. Տուտէորդին և Տղայն   |   1020. Գրիգոր և Ղուկաս »
© Gratun.org