Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1021. Օրբելեաններ և Անի

Ռուբէնի մահը եւ Լեւոնի յաջորդելը տեղի ունեցաւ նոյն տարին, որ Երուսաղէմի Լատին թագաւորութիւնն ալ վերջացաւ, եւ Սալահատտին՝ Եգիպտոսի սուլթանը տիրապետեց Պաղեստինի նաեւ Ասորիքի, եւ Լատիններ ամփոփուեցան Անտիոքի մանր իշխանութեանց մէջ։ Արեւելեան երկիրներու եւ բուն Հայաստանի մէջ ինչ փոփխութիւններ տեղի ունեցան, որոնց մանրամասնութիւնները մեզ մեր նպատակէն կը շեղեցնեն, եւ բաւական ըլլայ ըսել, թէ Վրացիք հետզհետէ կը զօրանային Պարսից սուլթանութիւններուն հետչ ափուելու չափ, եւ Անի, որ միշտ այդ կողմերուն կեդրոնը կը սեպուէր, ձեռքէ ձեռք կ՚անցնէր Պարսից եւ Վրաց մէջ։ Անիի արքեպիսկոպոսն էր Բարսեղ, եւ գլխաւորն էր իր եղբայրը Ապիրատ, որդիք Գրիգոր իշխանի, եղբօրորդիք Բարսեղ կաթողիկոսի, եւ Վասակ Պահլաւունիի թոռներ (§ 866)։ Ապիրատ անգամ մը Կարսի ամիրայէն ձերբակալուեցաւ, բայց եղբօրը միջնորդութեամբ ազատեցաւ (ՎԱՐ. 130), եւ երկուքը ձեռք ձեռքի տուած Հայաստանի կողմերը թէ եկեղեցական եւ թէ քաղքական ներքին իշխանութիւն կը վարէին, քանի որ Հռոմկլայի ժողովէն ետք աւելի եւս նուազած էին հայրապետական աթոռին հետ յարաբերութիւնները։ Միեւնոյն ժամանակ կը սկսէր պայծառանալ Հայ Ուռպելեանց տունը։ Ասոնց նախահայրը կը սեպուի ի Քուրտ ազգէ գլխաւոր մը, որ Ձորոգետի իշխաններուն մօտ հատուծ եղեալ, եւ հաւատալով Սարգիս կոչուած, եւ Խոշորնի բերդին տէր էր եղած։ Սարգիսի որդին էր Զաքարէ, Զաքարէի Վահրամ, եւ Վահրամի Սարգիս (ՎԱՐ. 138), որ պահ մը Անիի կուսակալեղաւ Վրաց կողմէն (ՎԱՐ. 127)։ Սարգիսի որդիներն էին Զաքարէ եւ Իւանէ, որոնք Վրաց Թամար թագուհիին սիրելի եղան, եւ սպասալար եւ աթապէկ, այսինքն զօրաց սպարապետ եւ արքունեաց հազարապետ անուանուեցան. եւ Վրացի Ուռպելեանց երկիրները ստացան, որոնք Գորգի թագաւորէն սպաննուած եւ նզովիւք անժառանգած էին ՎԱՐ. 130)։ Հայ Ուռպելեանք եւսքանզեւս ընդարձակեցին Լօռիի իշխանութիւնը, եւ հետզհետէ գրաւեցին Շիրակը, Անբերդը, Անին, Բջնին, Դուինը, Կարսն ու Չարեքը։ Իւանէ խաբեալ ի թագուհւոյ Թամարայ տկարացաւ հաւատն, այսինքն է յունադաւանութեան անցաւ, իսկ Զաքարէ նմաց ի սեպհական հաւատն, այսինքն է հայադւան մնաց (ՎԱՐ. 138), միայն քանի մը կէտերու մէջ տիրապետող Վրաց ծիսական սովորութեանց համաձայնելու պէտքը զգաց, ինչպէս պիտի յիշենք։

« 1020. Գրիգոր և Ղուկաս   |   1022. Երրորդ Խաչակրութիւն »
© Gratun.org