Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1023. Թագաւորութեան Խոստումը

Կարծես թէ ամէն պարագաներ նպաստաւոր կը դառնային Լեւոնի մեծամիտ եւ մեծագործ նպատակին, իր իշխանապետութիւնը թագաւորութեան վերածել, եւ անոր սահմանները ընդարձակել, եւ Կիլիկիայէ յառաջանալով Հայաստանն ալ գրաւել, եւ տիրապէս Հայոց հին թագաւորութիւնը վերանորոգել, իբրեւ Բագրատունիներու թագաւորկան ազգատոհմին ժառանգ։ Լեւոն իշխանապետ, պապին նամակին եւ կայսեր մօտենալուն վրայ, իսկոյն Լամբոնացին փութացուց Հռոմկլայ, որ կաթողիկոսէն գիրեր առնելով ու պատուիրակութիւն կազմելով կայսեր ներկայանայ։ Ներսէս Լամբրոնացի, Յովհաննէս Սսեցին եւ Գէորգ Սկիւռտցի, ճամբայ ելան Հռոմկլայէն քսան աշխարհական հետեւորդներով. բայց Պենտեկոստէին օրերը, որ այն տարին կը հանդիպէր Մայիս 13ին, Գերմանիկիոյ մօտ Թիւրքմէն աւազակներէ թալանուեցան, եւ պարտաւորուեցան ետ դառնալ (ՍԻՍ. 447)։ Կաթողիկոս ինքն ալ մինչեւ Սիս եկաւ, եւ անկէ լուր ղրկեց կայսեր, որ Իկոնիոն էր, թէ մնամք քեզ աստ (ՎԱՐ. 136)։ Փրեդերիկոս Իկոնիոսը գրաւելէ ետքը կ՚իջնէր Սեւլեւկիա. մտադիր ըլլալով անկէ Տարսոն անցնիլ, ուր իշխնապետն եւ կաթողիկոսն մեծ ընդունելութիւն կը պատրաստէին։ Լեւոն փութացած էր ուրիշ պատուիրակութիւն մը հասցնել կայսեր, զոր կը կազմէին Կումարտիաս եղբայրներ, Կոստանդ եւ Պաղտին, որոնք Փրեդերիկոսի հանդիպեցան Յունիս 8ին, եւ Կայսրը գոհ եւ ուրախ Հայոց կողմէն գտաց բարկամութեան վրայ, դեսպաններուն կը յայտնէր թէ մտադիր է Հայոց գիրքը բարձրացնել։ Գիր ալ կը յանձնէր կաթողիկոսին ուղղուած, թէ աստի ի հինգ ամ քո հրամանաւ կամիմ բանալ անդաստան Հայոց, եւ ապա գնամ յերկիրն իմ, եւ ահա ունիմ թա ու զգեստ, զի օծցես թագաւոր Հայոց զով ընտրես. եւ իմանգամայն Գրիգորն ու Լեւոնը տեսնելու մեծ փափաք կը յայտնէր (ՎԱՐ. 136)։ Այդմասին յետկար նամակի ոսկեկնքով ալ յղած ըլլալը ըսողներ կան (ՉԱՄ. Գ. 157)։ Սակայն երկու օր ետքը, Յունիս 10ին, Փեդերիկոս Սեւլեւկիայէն անցնող Կալիկադնոս գետի մէջ կը խեղդուէր, հունը անցնելու ատենը (ՍԻՍ. 448), զի ծերութեամբն ոչ կարաց ընդդէմ գալ յորձանացն, եւ հեղձաւ, ինչպէս Լամբրոնացին կը բցատրէ (ՉԱՄ. Գ. 158)։ Ստոյգ որ մեծ եղաւ Հայերուն տխրութիւնը, եւ մանաւանդ Լեւոնի ցաւը, ինչպէս իր մտերիմ խորհրդականին՝ Ներսէս Լամբրոնացիին վիշտը, որ երկրորդ անգամ պատուիրակութեան ելած, նորէն կէս ճամբէն ձեռնունայն ետ դառնալու կը հարկադրուէր։ Ամէնքն ալ անակնկալ կերպով կը կորսնցնէին իրենց այսչափ աշխատանքով պատրաստուած մեծ յոյսը, այն է Լատիններու պաշտպանութեամբ եւ Փրեդերիկոս կայսեր հովանաւորութեամբ Հայոց իշխանապետութիւնը թագաւորութեան բարձրացնել, եւ ինքնիշխան տէրութեան առաւելութիւններով ճոխացնել։ Որչափ ալ անհաւատալի չէ կարծել, որ Փրեդերիկոս ինքնայօժար որոշմամբ Հայերուն թագաւորութիւն տալու գաղափարը յղացած ըլլայ, սակայն աւելի հաւանական է ըսել, թէ այդ մասին առաջին մտածմունքը Լեւոնին կողմէն սկսած էր, եւ թէ Փրեդերիկոսի ցո2ւցած քաղաքական բարեկամութենէն քաջալերուած, անոր նիւթական օգնութիւններ հասցնելէն եւ անոր բանկին Հայ գունդեր խառնելէն խառնելէն առաջ, պարտուպատշաճ փոխարինութեան պայմանն ալ ապահոված էր, եւ ստացուած խոստումներուն վրայ միայն տաք կերպով Լատիններուն հետ կապուելու ձեռնարկած էր։ Դեռ հաստատուած բան մը չկար, եւ Փրեդերիկոս Արեւելքի մէջ անցընելիք հինգ տարիներու վերջին կը թողուր իր խոստման պայմանաժամը, բայց Լամբրոնացին կայսրը չտեսած իսկ, սկսած էր լատին ծիսարաէն թարգմանելով՝ թագաւորօրհնէքի կանոնը պատրաստել։ Պատմական եղելութիւնները լաւ իմանալու համար՝ պէտք է գիտենալ, թէ Հայոց իշխանապետը՝ Գերմանիոյ կայսեր կողմանէ թագաւոր հռչակուելով, կայսրութեան ճորտ աւատապետներու կարգը անցած պիտի ըլլար, եւ Եւրոպայի մէջ տիրող պաշտօնբաշխութեանց օրինակին հետեւողութեամբ ալ, պէտք էր որ կայսերական շնորհը պապական օրհնութեամբ վաւերացուէր։ Այս է եւս քան զեւս Հռոմի մօտենլուն ճիգերուն իսկական շարժառիթը։

« 1022. Երրորդ Խաչակրութիւն   |   1024. Լեւոն և Լատիններ »
© Gratun.org