Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Դ. Տղայ

1027. Մխիթար Հերացի

Գրիգոր կաթողիկոս յորդորող ալ եղած է, որ ուրիշներ օգտակար երկասիրութիւններ պատրաստեն։ Ասոնց մէջ նորութեամբը նշանաւոր է Մխիթար Հերացի բժշպետի Ջերմանց մխիթարութիւն գիրքը, որուն համար հեղինակն ալ կը վկայէ, թէ Կաթողիկոսը պատճառն է գրոցս, եւ թէ գիրքը գրած է պատճառ առնելով այսմ աշխատութեան եւ զսէր եւ զյօժարութիւն սրբոյ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին Հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի Տղայ (ՀԵՐ. թ. )։ Մխիթարի գործը գրուած է գեղջուկ եւ արձակ բարբառով , զի դիւրահաս լիցի ամենայն ընթերցողաց (ՀԵՐ. ժ. ), եւ սկզբնատիպ նմոյշ մըն է ժամանակին ռամկօրէնին, եւ առաջնապտուղ երախայրիք ժողովրդական գրութեանց։ Աշխարհիկ դասակարգէ մատենագիրներէն, Մագիստրոսէ ետքը երկրորդ է Հերացին, գոնէ մեզի հասնողներուն մէջէն։ Իր արուեստը, եւ հոռոմ եւ արապիկ եւ պարսիկ լեզուներու հմտութիւնը օգտակար ըրած է աշխատութեան, զոր պատրաստած է 1184 թուականին (ՀԵՐ. ժ. ), բայց չենք գիտեր թէ ինչչափ եւս ապրած է անկէ ետքը, որովհետեւ իր գործունէութիւնը աւելի կանուխ սկսած է։ Շնորհալիին ժամանակէն անոր մտերիմն է եղած, եւ իրեն խնդրանօք գրուած են, Յաղագս երկնից եւ զարդուց նորա (Չափ. 281), եւ Այլաչափ տաղք (ՉԱՓ. 297) ոտանաւորները, որոնց երկրորդը Մխիթարի անունն ալ ունի իր սկզբնատառերով։ Մեր մասնագիտութենէն դուրս է Հերացիին աշխատութեան ներքին եւ գիտական արժէքը լուսաբանել, բայց կրնանք իբրեւ մեծ վկայութին նկատել, որ եւրոպական գիտնականներէ մեծապէս գնահատուեցաւ, երբոր վերջերս, 1899 Յուլիս, Վահրամ Թորգոմեան բժշկապետ Փարիզի բժկական մեծ կաճառին առջեւ արտասանած բանախօսութեամբը՝ զայն ծանօթացուց նոյն առաջնակարգ համախմբութեան, եւ որուն վրայ 1907-ին գերմաներէն թարգմանութիւնն ալ լոյս տեսաւ։

« 1026. Տղայի Ընթացքը   |   1028. Սարգիս և Յորդանան »
© Gratun.org