Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ե. Քարավէժ

1033. Կաթողիկոսին Դէմ

Մենք պէտք է դառնանք Լեւոնի եւ Քարավէժի յարաբերութիւններուն վրայ խօսիլ, որոնք բոլորովին անակնկալ ձեւ մը սկսան առնել։ Լեւոն կը յուսար իրեն հնազանդ եւ իր ուզածը ընելու պատրաստ հայրապետ մը ունենալ, ոչ միայն տարիքին բերմամբ տկար, այլեւ իրեն երախտապարտ անձ մը ունենալով աթոռին վրայ։ Լեւոն անշուշտ այդ բացատրութեամբ կրցած էր Քարավէժի հակառակորդ եւ իրենց թեկնածութիւնը գգուող եպիսկոպոսներն ալ համոզել, երբոր զանոնք պարտաւորեց երիտասարդ Գրիգոր-Վահրամի կաթողիկոսական օծումը կատարեալ, Գրիգոր չեղաւ ինչ որ կը սպասուէր։ Բնութեամբ հաստատամիտ, ուղղութեամբ օտարատեաց, յարաբերութեամբ Արեւելեայց համամիտ, համոզմամբ ազգային եկեղեցւոյ պաշտպան, չհաճեցաւ հետեւիլ Լեւոնի եւ իրեն համախոհներուն զիջողական ընթացքին, եւ ոչ ալ յանձն առաւ հայրապետական կնիքով եւ ստորգրութեամբ վաւերացնել Լատին եկեղեցւոյ պետերունեւ իշխաններուն հաղորդուելիք զիջողական յայտարարութիւնները։ Այսպէս կ՚իմանանք մենք Սմբատի գրածը, թէ Տղայ կաթողիկոսն տէր Գրիգորիս չհնազանդէր ամենեցուն, այլ ինքնիշխանութեամբ տանէր զհայրապետութիւնն (ՍՄԲ. 106)։ Պատմութեան համար շատ կարեւոր կէտ մըն է ճշդել Քարավէժին վրայ եղած ամբարտաւանութիւնը, որ մինչեւ տարաժամ մահ զինքը առաջնորդեց։ Երիտասարդի եւ տաքարիւն երիտասարդի մը վրայ իբր սովորական ամբաստանութիւն, սուտ թէ իրաւ, բարոյականութեան կէտը ձեռք կ՚առնուի անմիջապէս. ինչ որ ամէն կերպերով կրնայ հաւատալի կամ հաւանելի ըլլալը։ Զարմանալի արժանի կէտ մըն է, որ Քարվէժի վրայ այսպիսի մեղադրանք մը խօսուած չէ։ Թող տալով պատմիչները, նոյն ինքն Լամբրոնացին, որ Լեւոնի գրած նամակին մէջ, դատախազէ մը աւելի խստութեամբ Քարավէժին վրայ կը յարձակի, եւ զայն անկարող եւ անարժան հայրապետ մը ցուցնել կ՚աշխատի, անոր եղերական մահուընէն ալ չզգացուելով, եւ ոչ իսկ կէս ակնարկով կը համարձակի այս տեսակ մեղադրանքներ կուտել տարաբախտ հայրապետին վրայ։ Սմբատ իր կողմէն չհնազանդէր մեղադրանք կը գրէ, եւ ուրիշներուն ամբաստանութիւններն ալ յիշած ատեն կ՚ըսէ, թէ գրեն առ Լեւոն թէ ոչ ունի սա իմաստութիւն վարել զհայրապետութիւնն որպէս արժանն է (ՍՄԲ. 106)։ Կիրակոս կ՚ըսէ, թէ արկանէին ի վերայ նորա բարուրս ինչ (ԿԻՐ. 69), որով Սմբատի գրածին վրայ բան մը չի աւելցներ, իսկ Վարդան (ՎԱՐ. 130), Վահրամ (ՎԱՀ. 218), եւ Անեցին (ՍԱՄ. 145), եւ ոչ իսկ ամբաստանութիւն մը կը յիշեն, երբ եղերական մահը կը պատմեն։ Լամբրոնացին ալ մանուկ եւ անհանճար մանուկ (ՏՂԱ. 227) անարգական խօսքերէն աւելի բան մը չի համարձակիր գրել։ Այդ դիտողութիւնները իրաւունք կուտան մեզի վստահօրէն ըսելու, թէ Քարավէժը ուրիշ յանցանք չունեցաւ, բայց եթէ Լեւոն իշխանապետին եւ իրեն համախոհ Ապիրատ եւ Ներսէս եւ Յոհաննէս եպիսկոպոսներուն, օտարասէր եւ զիջողական ընթացքին չհամակերպիլը, եւ Լատիններու հետ յարաբերութիւնները յառաջացնելու չգործակցիլը։

« 1032. Անտիոքի Իշխանը   |   1034. Գլխաւոր Գրգռողներ »
© Gratun.org