Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ե. Քարավէժ

1034. Գլխաւոր Գրգռողներ

Ճշդուելու արժանի կէտ մըն ալ է, թէ ով եղաւ գլխաւորաբար Քարավէժին դատախազը, Լեւոն իշխանապե՞տը, որ սպասած հլու հպատակը չգտաւ, թէ կաթողիկոսութեան թեկնածու եպիսկոպոսներու՞ն խումբը, որոնք Լեւոնն ալ գրգռեցին։ Սմբատի գրելը, թէ չհնազանդէր, Լեւոնն ալ հնազանդութիւն պահանջողներուն մէջ կը խառնէ, սակայն Լեւոն ինքնիրեն մնացած պիտի չհամարձակէր տարադէպ միջոցներու դիմելու, պիտի քաշուէր կաթողիկոսի մը վրայ բռնանալէ, եւ պիտի զգուշանար Արեւելեայց հետ թշնամանալէ։ Գործը փոխուեցաւ երբ մախացեալ ընդ նա աւագ մարդիկն՝ գրեն առ Լեւոն, եւ չարախօսեցին զնմանէ երեք չորս անգամ, մինչեւ շարժեցին զպարոն Լեւոն ի կամս իւրեանց (ՍՄԲ. 106)։ Դժուար չէ ճշդել թէ ո՞վ են այդ աւագ մարդիկն, որ չարախօսեցին Քարավէժի վրայ եւ չարախօսութիւնները կրկնելով Լեւոնն ալ իրենց ուզածը ընել տալու շարժեցին։ Քանի որ մախացեալ գործողներ են չարախօսութիւն ընողներ, այսինքն կաթողիկոսութեանը վրայ նախանձով նայողներ, անոնք աշխարհական իշխաններ չեն կրնար ըլլալ։ Ինչ որ Սմբատ զգոյշ բացատրութիւններով կ՚իմացնէ, Կիրակոս յայտնապէս կը գրէ, բայց զի մախողք բազում էին նորա, արկանէին բարուրս ինչ ի վերայ նորա եպիսկոպոսունքն նախանձոտ, եւ մատնեցին զնա ստութեամբ Լեւոնի թագաւորի։ Մախացողներուն ով ըլլալն ալ աւելի ճշդելու համար կը յաւելու, որք ակն ունէին ժառանգել զաթոռն (ԿԻՐ. 69)։ Նախանձող եպիսկոպոսներուն թիւն ալ կուտայ Կիրակոս, թէ Յովհաննէս Սսեցիէն եւ Անանիա Սեբաստացիէն զատ կային եւս այլք յեպիսկոպոսաց անտի վեց, որոց անունը խոհեմաբար կը լռէ (ԿԻՐ. 70)։ Սակայն այս անգամ ալ Անեցին կը պատռէ լռութիւնը եւ Ապիրատը կը մատնանշէ, թէ ս եկն առ թագաւորն Լեւոն վասն Գրիգորիսի, որ քարավէժն եղեւ (ՍԱՄ. 144)։ Իսկ ծերունի Ապիրատէն հնար չէ զատել իր դրդիչ եւ գործակից քեռորդին, Ներսէս Լամբրոնացին։ Այսպէս չորս անուններ յայտնի կ՚ըլլան մեզի, իսկ միւս չորսերը կը մնան անծանօթ։ Գուցէ ասոնց մէկն ալ Դաւիթ Արքակաղնեցին էր, իսկ մնացածին համար պատմութենէ մատնանշուած անուններ չունինք։ Այսպէս յայտնի կ՚ըլլայ, թէ նախանձոտ եպիսկոպոսաց խմբակէ մը զատ, Լեւոն եւս անձամբ ցաւած էր կաթողիկոսէն, չգտնելով անոր մէջ իր փափաքած զիջող հայրապետը, որ պիտի հաւանէր լատինականութեան կամ պապականութեն պահանջած պայմաններուն համակերպիլ, եւ պիտի դիւրացնէր թագաւորական թագին ստացութիւնը։ Ոչ ոք պիտի կարենայ մեղադրել Լեւոնը իր մեծ նպատակին մէջ, բայց միեւնոյն ատեն պիտի չի գովե ձեռնարկ մը, որ ազգային եկեղեցւոյ ինքնութիւնը եւ ինքնիշխանութիւնը զոհելով պիտի ստացուէր։ Եւ ճիշդ այդ կետի վրայ կը կայանար Քարավէժի ընթացքը, համաձայնելով Արեւելեան վարդապետներուն ալ տեսութեանց։ Միւս կողմէն միթէ անհրաժեշտ է՞ր Լեւոնի այդչափ քծնիլ Լատիններուն առջեւ, իր իշխանական թագը թագաւորականին փոխրկելու։ Ինքն արդէն ազատաց էր յունկան գերիշխանութենէն, զօրացած էր իր դրացիներուն վրայ, ընդարձակած էր սահմանները, յաջողած էր մինչեւ իսկ Անտիոքի լատին իշխանը իրեն արգադիր ընելը։ Միթէ չէ՞ր կրնար իւրովի իսկ ինքզինքը թգաւոր հռչակել, որուն ոչ ոք պիտի կարենար արգելք ըլլալ։

« 1033. Կաթողիկոսին Դէմ   |   1035. Թշնամական Խորհուրդներ »
© Gratun.org