Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ե. Քարավէժ

1037. Քարավէժին Մահը

Լամբրոնացին ժողովի մը խօսքը կ՚ընէ, թէ զոր ինչ արարիք յայն ժողովն՝ համաձայնեցաք (ՏՂԱ. 224), բայց չենք կրնար հետեւցնել թէ երիտասարդ կաթողիկոսին վրայ ժողովին քննութիւն կատարուեցաւ կամ թէ սկսաւ ալ։ Վասն զի ուրիշ տեղ կը կարդանք, թէ մինչ չեւ պատասխանի ընկալեալ Արեւելեայց յղուած հրաւէրին (ԿԻՐ. 69), կաթողիկոսին մահը լսուեցաւ, եւ չի կարծուիր թէ առանց Արեւելեայց մասնակցութեան, եւ անոնց միտքը չիմացած օրինական վճիշ արձակելու ձեռնարկած ըլլան։ Սակայն հաւանական է, որ գործը շտապեցնելու համար, Կիլիկիոյ եւ շրջակայից վիճակներէն եպիսկոպոսներուն մէջ բանակցութիւններ սկսած ըլլան, եւ Լեւոն ալ իր միտքն ու կամքը որոշակի յայտնած ըլլայ, եւ անոր օրինաւորութեան ձեւը տալը իր մտերիմներուն, եւ գլխաւորապէս Լամբրոնացիին յանձնարարած ըլլայ։ Պատմիչներ չեն ճշդեր, թէ Քարավէժ որչափ ատեն Կոպիտառի բերդին մէջ արգելուած մնաց, բայց գոնէ ամիս մը կամ երկու ենթադրել հարկ է, գրոծողութեանց ընթացքը կապակցելու համար։ Երբոր Սիսի մէջ Կիլիկեցի եպիսկոպոսներ ինչ ընելիքնին կը խորհրդակցէին, լուր կը հասնի թէ երիտասարդ կաթողիկոսը մեռած գտնուած է բերդին ստորոտը եղող քարերուն կամ քարաժայռերուն վրայ, բարձր գահուանդէն վար վիժած կամ ինկած։ Արկածին տրուած պաշտօնական մեկնութիւնն այն եղաւ, թէ Հռոմկլայեցիներ չհանդարտեցան իրենց առաջին ընդդիմութեան ձախողելուն վրայ, այլ լուր հասցուցին կաթողիկոսին, որ թէ հնարեսցէ զելն իւր ի բերդէն, իրենք պատրաստ են անոր օգնել, եւ ամէն միջոց ճարել, որով տարեալ արասցեն զնա տէր բերդին եւ աթոռոյն իւրոյ։ Ասոր վրայ կաթողիկոսը անկաւ ի բանս նոցա մանկաբար, կտաւներէ պարան կազմեց, եւ փորձեց ունով ի գիշերի իջանել պատառեցաւ, եւ ինքն ալ անկաւ եւ մեռաւ (ՍՄԲ. 107)։ Այդ պատմութիւնը զոր Սմբատ առաջին անգամ յիշատակած է, ուրիշներէն ալ կրկնուած է (ՎԱՐ. 139. ՍԱՄ. 143), բայց ընդհանուր կարծիքը անոր չհամոզուեցաւ։ Ընդհակառակն ժողովրդական ըմբռնումը դաւադրութիւն մը տեսաւ՝ կարծեցեալ արկածին մէջ, եւ հաւատաց, թէ մախողք նորա ընկեցին զնա, որք ակն ունէին ժառանգել զաթոռն։ Ստոյգ ալ բնաւ վկայ չկար գործին, եւ բոլոր փաստը կտաւ զմիջով իւրով ունենալն էր (ԿԻՐ. 69), որ շատ դիւրին կերպ մըն էր միտքերը մոլորեցնելու։ Եթէ իրօք Քարավէժը փախուստի միջոց մը կարգադրած էր, հնար չէր որ ներսէն ու դուրսէն օգնականներ չունենար, որոնք պէտք էր տեսնուած եւ կամ հետք թողուցած ըլային, եւ մանաւանդ վտանգէն վերջ ալ, այնպէս մարմինը ժայռերու վրայ թողնելով հեռացած չէին ըլլար։ Մենք ալ, բոլոր այդ պարագաները դիտելով, կը համոզուինք ըսել, թէ փախուստի փորձին եւ տկար կտաւի զինքն յանձնելուն, եւ կտաւին պատռելուն պատմութիւնը, ճշմարտութիւնը ծածկելու համար յերիւրանքներ են։ Բայց որովհետեւ ստոյգ եւ որոշ փաստ մը չունինք, կը պարտաւորուինք պատմիչին հետ եզրակացնել, թէ զճշմարիտն միայն ծածկագէտն Աստուած գիտէ (ԿԻՐ. 70)։

« 1036. Քարավէժ Կալանաւոր   |   1038. Գործին Վրայ Տեսութիւն »
© Gratun.org