Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Ե. Քարավէժ

1038. Գործին Վրայ Տեսութիւն

Դաւով սպանութեան ենթադրութիւնը շտա աւելի հաւանական կը դառնայ մտածելով, որ ժողովական եւ մանաւանդ Արեւելեայց ներկայութեամբ կատարուած քննութեամբ մը, շատ դժուար պիտի ըլլար Գրիգոր-Վահրամի վրայ տիրապէս յանցանք մը հաստատել, եւ անոր գահընկէցութիւնը պաշտօնապէս վճռել։ Ընդհակառակն Լեւոնի տեսակէտէն ալ պէտք էր որ այլեւս երիտասարդ կաթողիկոսը պաշտօնին մէջ չմնար, քանի որ չհնազանդէր (ՍՄԲ. 106), եւ կաթողիկոսական աթոռը կամ պաշտօնը իրեն համաիտ եւ հնազանդ մէկու մը ձեռքը յանձնէր։ Միւս կողմանէ Լեւոնի ալ օտար եւ անընտել չէին, արեւմուտքէն արեւելք փոխանցուած միջնադարեան դաւաճանութիւնները։ Բաւական էր, որ նպատակը յաջողցնելու արդիւնքը ապահովուէր, միջոցներու բարոյականութիւնը իր կարեւորութիւնը կը կորսնցնէր։ Հեթում եւ Շահնշահ Սասունցի եղբայրներուն մասին տիրած կասկածը (ՍՄԲ. 106) եւ Անտիոքի իշխանին ձերբակալումը (ՍՄԲ. 108), այնպիսի նմոյշներ են, որ ամէն տեսակ կասկած կ՚արդարացնեն։ Եթէ պատմիչը Լեւոնէն աւելի կասակծելի կը գտնէ անոնք՝ որ կաթողիկոսին մախողքն էին, եւ ակն ունէին ժառանգել զաթոռն (ԿԻՐ. 69), ու կաթողիկոսանալու ընդունակ եւ հետամուտ եպիսկոպոսներ էին պատմական եղելութիւնը չայլայլիր, եւ քանի որ եպիսկոպոսներ եւ Լեւոն՝ ներքին եւ սերտ համերաշխութեամբ կը գործէին, եղելութիւններ իրենց բնութիւնը չեն փոխեր։ Հետեւաբար Լեւոն ալ եպիսկոպոսներն ալ պարտաւոր էին իրենց վրայէն կասկածը փարատելու համար, ցաւ ու կսկից յատնել արկածին վրայ. եւ պարտ ու պատշաճ յարգանքը ցուցնել հանգուցելոյն, որուն մասին դեռ պաշտօնական դատապարտութիւն ալ արտասնուած չէր։ Այս նպատակով կատարելապէս կաթողիկոսական յուղակաւորութիւն կատարուեցաւ, եւ Քարավէժի մարմինը Դրազարկ վանքը թաղուեցաւ (ՍՄԲ. 107), իշխանապետներուն եւ կաթողիկոսներուն դամբրանը, եւ ամփոփուեցաւ իր մօրեղբօր Գրիգոր Տղայի մօտը։ Քարավէժի յիշատակը քանիներէն քննադատուած է իբրեւ անփորձ տղու եւ յախուռն երիտասարդի ործունէութիւն մը, մեղադրելով մանաւանդ թէ այլազգ սկսաւ վարիլ, եւ զուղիղ սահմանս նախընթացից իւրոց փոխել, եւ յոչ բարին եւս բերիլ (ՉԱՄ. Գ. 160)։ Բայց այդ խօսքերը ջերմ քաղկեդոնականաց խորհրդածութիւններ նե, որ Քարավւժին վրայ չեն գտներ յունադաւան եւ հռոմէադաւան դրութեանց առջեւ զիջողամիտ պատրատականութիւնը, ինչ որ կը կարծեն թէ ունեցած են անոր նախորդները։ Մենք արդէն ցուցուցինք թէ Վկայասէրէ մինչեւ Տղայ Պահլաւունիներուն ամէնքն ալ՝ ոչ քաղկեդոնական դաւանութեան յարում ունեցն, եւ ոչ անոր միտեցան, այլ միայն ներողամիտ զիջողութեան հաւանեցան, այսինքն է հաճեցան Յոյներուն եւ Լատիններուն դաւանական դրութիւնը իրենց կամքին թողուլ, եւ այդ մասին խնդիր չընել, պայմանով որ Յոյներ ու Լատիններ ալ Հաւանին Հայոց դրութիւնը իրենց թողուլ եւ չհակառակիլ։ Թերեւս այդ մասին նուազ զիջող եւ առաւել արմատական եղաւ Գրիգոր Քարավէժ, որ իր մօրեղբօր Գրիգոր Տղային օրերէն հայրապետանոցի մէջ գտնուելով, մօտէն զգացած էր օտարներուն նենգամիտ ճամբաները, եւ կը ձայնակցէր Արեւելեյց, որոնք կը խիթային թէ թեթեւ զիջողութիւնները ծանր հետեւանքներու կրնան տանիլ։ Անգամ ըմն ալ կը կրկնենք, թէ Քարավէժի վրայ ոչ բարոյական եւ ոչ պաշտօնական մեղադրանք մը չի կրցան խօսիլ իրեն հակառակորդները, եւ ասով յայտնի ըրին իրենց նախանձոտ մախացող թշնամութիւնը։

« 1037. Քարավէժին Մահը   |   1039. Ընտրութիւն և Նախընթաց »
© Gratun.org