Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Ստեփանոս Դ. Հռոմկլայեցի

1195. Ստեփանոսի Մահը

Որչափ ալ Աշրաֆ հապճեպ ետ դարձաւ, սակայն Կիլիկիոյ մէջ ահ ու դողը չվերջացաւ, մանաւանդ երբ լսուեցաւ, թէ Աշրաֆ յաջողեցաւ Աղեքսանդրիոյ վրայ յարձակող Եւրոպացիները վանել, որով ահիւ եւ դողալով էր հանապազ ի լսելիս ամենեցուն՝ հռչակ երկիւղի գալստեան նորա եւ յոյժ նեղութիւնս եւ ի տառապանս էր յայսմ ամի ազգս Հայոց, ինչպէս կը գրէ Բաղնեկունքցի նորոգէ քահանայ 1292-ին (ԹՈՐ. Բ. 436)։ Սակայն Աշրաֆի չյաջողեցաւ յարձակումը նորոգել, որովհետեւ սպանաւ ի ծառայէ իւրմէ, որ ակն ունէր սուլտանանալ, այլեւ ինքն յայլոց սպանաւ, եւ սուլտանութիւնը անցաւ Մէլիքնազիրի, կամ Նասըր-Մուհամէտի, Աշրաֆի եղբոր։ Բայց քանզի կարի մանուկ էր, խնամակալ անուանուեցաւ Կիպողա, եւ Քէթպողտ թաթարը, որ ծառայ գնեալ եղած էր, բայց Նասըրը բանտարկել տալով, սուլտանութիւնը սեփականեց Մէլիքհատէլ կամ Մէլիք-էլ-Ատիլ անունով։ Այդ եղելութիւնք տեղի ունեցան 1293-ին, որ տարին եղեւ այնչափ սով, զի ամենայն Սարակինոսք մեռանէին, եթէ քրիստոնեայք առ սէր շահից չյաճախէին պարէնս (ՀԵԹ. 74)։ Այդ պարագաներուն կակնարկէ Հեթում թագաւոր, երբ Եգիպտացիներուն վրայ խօսելով կըսէ, թէ այժմ կան դեռ հառուածեալք անձամբ յանձինըս բաժանեալք, իսկ մեք շնորհիւ պահեալ եղաք (ՀԱՅ. 519)։ Այդ խառնակ միջոցին էր որ երջանիկ եւ փառաւորեալ կաթողիկոսն ըՍտեփանոս, ինչպէս Օրբելեան կը կոչէ Հռոմկլայեցին, եղեալ ամ մի ի բանտի վախճանեցաւ ի նմին։ Եգիպտոսի մայրաքաղաքին։ Քայիրի կամ Գահիրէի մէջ եղղող քրիստոնեաներ, զորս տեղացի Ղփտիներէն աւելի այնտեղ գտնուող Հայերուն վրայ ի դէպ է իմանալ, յաջողեցան հրաման ստանալ բանտարկեալ կաթողիկոսին արժանաւոր թաղումն ընելու, եւ տարան յեկեղեցին Հաբաշի Ասորեացն, եւ այն տեղ պատուով եղին ի հանգստի (ՕՐԲ. Բ. 192)։ Որոշ տեղեկութիւններ կը պակստի յիշուած եղեղեցիին եւ Ստեփանոսի գերեզմանին վրայ, իսկ մահուան թուականը պէտք է նշանակել 1293, գերութենէ տարի մը ետքը։ Օրբելեանի կողմէ տրուած պատուաւոր կոչումները նորէն կը հաւաստեն, թէ ամէնուն համոզմամբ Ստեփանոս մասնակցած չէր Կատուկեցիին դէմ գործուած անիրաւութեան, թէ անիկայ թէպէտ պարզամիտ անապատական, հլու գործիք ալ չեղաւ Անաւարգեցիին ձեռքը (§ 1130), եւ թէ պարզապէս անմեղ զոհ մը եղաւ ուրիշներու ապօրինի գործունէութեան։ Անատարակոյս է, որ իբր սրբակրոն անապատաւոր մը։ համբերութեամբ կրեց նա նաեւ շղթայակապ բանտարկութիւնը, եւ գրեթէ մարտիրոս մը եղաւ իր բազմաչարչար վախճանովը, եւ միայն Կալանոսի պէս մոլեռանդի մը անօրինակ զգացումը կրնար գրել, թէ առեալ յաստուածային բարկութենէն զպատիժ հպարտութեան իւրոյ, մեռաւ ի ներքոյ թռուառական եւ դառնալի ծերութեան (ԿԱԼ 416)։

« 1194. Արկածին Շուրջը   |   1196. Կաթողիկոս Ըլլալը »
© Gratun.org