Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1044. Թոյլատու Սկզբունքը

Լամբրոնացիին նոյն նամակին մէջ ինքզինքը արդարացնելու աշխատած ատեն, անուղղակի կերպով կը յիշէ այն կէտերը որոնց համար ամբաստանուած է Աերեւելեաններէն, եւ քանի որ հակառակորդներու գիրերը չունինք, պիտի գոհանանք այդ փոքրիկ ակնարկներով։ Գլխաւոր կէտերէն մէկը Քարավէժին դէմ ցուցուած հակառակութիւնն է, ուսկից կ՚ուզէ արդարանալ զայն մանուկ ու անհանճար, անարժան կաթողիկոս նկատելով, ինչ որ արդէն բացատրած ենք։ Իսկ երկրորդ անկարգութիւն իմ կ՚ըսէ, այն է,որ ընդ ամենայն քրիստոնեայս հաղորդիմ (ՏՂԱ. 219)։ Ասկէ ոմանք ուզեցին հետեւցնել թէ Լամբրոնացին զուտ հռոմէադաւան քաղկեդոնիկ մըն է. եւ անով կարծեցին զայն պաշտպանել, սակայն մենք Լամբրոնացին բոլոլրովին տարբեր կը գտնինք իսկութեան մէջ։ Անիկայ որ կը խոստովանի, թէ է ինձ Հայն որպէս զԼատինացին, եւ Լատինացին որպէս զՀելլէնացին, եւ Հելլէնեցին որպէս զԵգիպտացին, եւ Եգիպտացին որպէս զԱսորին, չկրնար Լատին հռոմէականութեան յարած ըլլալ։ Հռոմէադաւանի մը ներեալ չէ միեւնոյն կերպով նայիլ Յոյնին՝ զոր հերձուածող կը կոչէ, եւ Եգիպտացիին եւ Ասորիին որոնք հակաքաղկեդոնիկներ են պաշտօնապէս, Լամբրոնացին իր անտարբերութիւնը կը պահէ, ոչ թէ իբր նոր դարերու միջազգայնական մը, այլ կատարեալ եկեղեցկան իմաստով, եւ յստակ գիտակցութեամբ իր ըրածին։ Արդ, կ՚ըսէ, եթէ ես միոյ ազգի ջատագով էի, ընդ իւրաքանչիւրսն որ միմիեանց թշնամիք ընդ այլսն երբ է՞ր կար հաղորդիլ. բայց են՝ խառնիմ (ՏՂԱ. 220)։ Լամբրոնացիին ներքին ուղղութիւնը, Հայ եկեղեցւոյ թոյլատու ներողամտութիւնն է, որ չի խորշիր ամէն եկեղեցիներու հետ հոգեւոր հաղորդութիւն պահելէ, երբոր կը տեսնէ որ էական կէտերու մէջ իրեն հետ համամիտ են, հոգ չէ որ երկրորդական կէտերու վրայ իրմէ տարբեր մտածեն, կամ իրարու մէջ միմեանց թշնամի ըլլալ։ Մինչեւ այստեղ մենք ալ Լամբրոնացիին ձայնակից ենք, եւ պիտի մեղադրէինք Արեւելեանները, եթէ բացարձակապէս այսչափի համար ըլլար խնդիրը։ Սակայն թուղթին պարունակութիւնը կը ցուցնէ, թէ նա շատ աւելի առողջ ուզած է անցնիլ՝ իւրացնելով օտար եկեղեցիներու սովորութիւնները, զորս ինքն ընդունելի է զատած իր միտքով, առանց մտադրութիւն դարձնելու, թէ նախապէս ազգին կեդրոնը կամ եկեղեցական հանրութիւնը զայն ընդունած եւ հրամայած չէ։ Լամբրոնացին իր անձին համար առանձինն, եւ իր վիճակին համար մասնաւորապէս, կարգադրութիւններ սկսած էր ընել, եւ կը պարծենար թէ ի Տարսոնի եկեղեցին սահմանեալ եմք այսինչ եւ այնինչ բաները (ՏՂԱ. 242), եւ կը պահանջէր, որ պարտ էր զեկեղեցւոյ օրէնքն թողուլ իրեն, որ իշխանս էի, կ՚ըսէ, եկեղեցւոյն (ՏՂԱ. 237)։ Որչափ ալ լաւ կարծուին կամ ըսուին Լամբրոնացիի մուծած նորութիւնները, միայնոյ Տարսոնի արքեպիսկոպոսին ինքնագլուխ գործելը՝ արդարացնել չենք կարող։

« 1043. Կծու Խօսքերը   |   1045. Մուծած Նորութիւնները »
© Gratun.org