Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1048. Ընդհանուր Ուղղութիւն

Կրնայինք դեռ ուրիշ մանրամասնութիւններ ալ քաղել Լամբրոնացիին նամակէն, բայց թերեւս արդէն ալ շատ երկարեցինք։ Կը կարծենք թէ այդ քաղուածները մեծապէս կ՚օգտեն ժամանակին հոգին եւ ընթացքը ճշտապէս պտակերելու, եւ Հայ եկեղեցւոյ ներքին կացութեան վրայ բաւարար տեսութիւն մը կազմելու։ Լամբրոնացիին նկարագրութեան հետեւելով, պէտք է շատ տխուր գաղափար կազմել Արեւելեան կամ Ձորոգետացի կոչուած եկեղեցականութեան վրայ, որուն կեդրոններն էին Սանահին եւ Հաղբատ վանքերը, սակայն բարեբախտաբար Լամբրոնացիէն զատ ուրիշ պատմիչ կամ մատենագիր մը չունինք, որ անոր ըսածները կրկնէ կամ հաստատէ. իսկ Լամբրոնացիին ինչ աստիճան յուզմունքի մատնուած եւ ինչ տեսակ կիրքով եւ զգացումով խօսած ըլլալը, բաւական յայտնուեցաւ տրուած քաղուածով։ Նա մինչեւ իսկ Տուտէորդիին թուրք եղբայր մը ունենալն իբր իրեն պաշտպանութեան փաստ մէջտեղ կը բերէ ՕՏՂԱ. 223), մինչ անձնական խնդիր մը բնաւ կապ չունէր յուզուած եկեղեցական խնդիրին հետ։ Մեր միտքը չէ այստեղ Արեւելեայց ընթացքին կատարեալ ջատագովութիւնն ընել, սակայն մեր տեսութիւնը չփոխուիր ընդունելով ալ թէ բարեկարգութեան կողմէն թուլութիւններ տեղի ունեցած ըլլան, որոնցմէ ոչ մի ժամանակ զերծ չմնացած չեն վանական հաստատութիւնները։ Լամբրոնացին ալ կը խոստովանի, թէ անկարգութիւններ կ՚ընեն ամենայն վանէրայքդ ի վերն եւ ի վայրս (ՏՂԱ. 218), այսինքն ի Հայաստան եւ ի Կիլիկիա։ Հետեւաբար պատճառ չունէր դատապարտել Արեւելեայց զգուշաւոր եւ պահպանողական դրութիւնը, մանաւանդ որ փորձն ալ ցուցուց թէ շտ լպրծուն գետին մըն էր, որուն վրայ ինքն կ՚ուզէր կանգնիլ։ Թերեւս Լամբրոնացին արդարացնէր իր ուղղութիւնը, երբոր պարծանօք կը յայտարարէր, թէ կարող եմք շնորհիւ գիտութեանս զոր ունիմք ի սուրբ գիրս, ափ ի բերան առնել զՀելլէնացին, թէ զՀայն խորշեալ կարծիցէ յուղղափառութենէ (ՏՂԱ. 235)։ Բայց անգամ մը որ չիջողական եւ յարմարողկան ձեւը կը սկսէր տարածուիլ, միթէ՞ հնար էր կէս ճամբուն վրայ կանգ առնել։ Իրողութիւնը ցուցուց թէ Լամբրոնացիին սկզբունքը շատ վտանգաւոր եղաւ Անաւարզեցիին ձեռքը, եւ դարերու շարունակութեամբ Հայ-Հռոմէական անջատեալ խումբերու կազմութեան յանգեցաւ։ Լամբրոնացին երբոր կը փարէր սիրով զՀայաստանեօքս եւ զԼատինացւոքն եւ զՀելլենացւովքն, կը յայտարարէր թէ զամենեսեան մի գիտեմք ի Քրիստոս, եւ Հայերը յուղղափառութենէն խորշեալ երբեք չէր կարծեր (ՏՂԱ 235), սակայն յետագայք մինչեւ իսկ Հայերը հերձուածող եւ հերետիկոս ըսել չվարանեցան եւ ինքզինքնին հռոմէադաւանութեան նուիրեցին անպայման կերպով։ Եղելութիւնը չարդարացուց Լամբրոնացիին ուղղութիւնը, այլ ընդհակառակն արդարացուց Արեւելեայց զգուշաւորութիւնը։ Այսչափ առ ժամայ բաւական ըլլայ Լամբրոնացիի հետեւած եւ պաշտպանած ուղղութեան վրայ։

« 1047. Անձնական Փաստեր   |   1049. Բարսեղ Կաթողիկոս »
© Gratun.org