Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1050. Յոյն Կայսրէ Թագ

Լեւոն իշխանապէտ չկարենալով վերջնական լուծում տալ կաթողիկոսական խնդիրին, ինքն համակերպեցաւ զայն վերջացած նկատել. թողուց որ Արեւելեայք իրենց տեսութեանց մէջ մնան, անոնց դէմ ցոյց մը չըրաւ, եւ Կիլիկիոյ մէջ իրապէս եւ գործնականապէս տիրող կացութեան վրայ հիմնուելով, եւ անկէ օգտուելով, բոլոր մտադրութիւնը դարձուց իր թագաւորութեան հաստատուն ձեւ մը տալու, եւ զայն պաշտօնապէս եւ օրինաւորապէս ամէնուն ճանչցնելու։ Եթէ իրականութիւնը փնտռենք, Լեւոն արդէն իբր թագաւոր ընդունուած էր իրեններէն, եւ այնպէս ալ կը ճանչցուէր օտարներէն։ Իշխանապետութիւնը թագաւորութեան փոխարկել՝ իրեն եւ իրեն ժողովուրդին իրաւունքն էր, քանի որ այլեւս ոչ մէկ գերիշխնի հանդէպ հպատակութեան պարտք չունէր։ Օտար պատմիչներ ալ կը վկայեն, թէ այն ատեն 1195 թուականին, Լեւոն պսակեալ թագաւոր կը ճանչցուէր, եւ թէ Հենրիկոս Կամպանիացին հաստատած էր այդ կոչումը (ՍԻՍ. 463)։ Զարմանալի է որ Լեւոն չգոհանալով այդ արդիւնքէն, եւ զայն իւրովի փառաւորելէ քաշուելով, հետամուտ էր ճանչցուիլ թագաւոր Հայոց ի հնազանդութիւն եկեղեցւոյն Հռոմայ եւ օճբրունին Ալամանաց (ՍՄԲ. 109)։ Այդ նպատակով պատգամաւորութիւն մը ուղեւորեց Եւրոպա, որպէսզի ներկայանայ Հենրիկոս Զ. կայսեր՝ Փրեդերիկոսի որդւոյն, եւ հօրը խոստումը յիշեցնելով անոր գործադրութիւնը խնդրէ։ Պատգամաւորներու անունները եւ այդ առթիւ գրուած նամակները՝ անծանօթ կը նման. միայն գիտենք թէ պատգամաւորներ ծովով ելան Իտալիոյ Պուլիա (Puglie) գաւառը, հարկաւ Բարիոն (Bari) նաւահանգիստը, եւ Իտալիան կտրելով կայսեր ներկայացան Մեդիոլան (Milano) քաղաքը 1196 Պենտեկոստէին, որ այն տարին կը հանդիպէր Յունիս 9ին, այլ լոկ խոստում ստացան, թէ անձամբ Արեւելք գալով հօրը կամքը պիտի կատարէ։ Հայերուն եւ Լատիններուն իրարու մօտենալը նախանձի շարժեց Յոյները։ Ալեքսիս Գ. Անգեղոս կոյսը, որ քիչ առաջ 1195ին եղբօրը Իսահակի դէմ ելլելով եւ զայն կուրացնելով գահ բարձրացած էր, ուզեց դադարեցնել նախորդին բուռն եւ հալածիչ ընթացքը (§ 1019), ուստի Մանուէլի միութենական ճիգերը վերանորոգելով, Լեւոնի կը դիմէր եւ խնդրէր ի նմանէ զմիաբանութիւն սիրոյ։ Նպատակն էր Հայերը, որ Արեւելքին մէջ նշանաւոր քրիստոնեայ ոյժ մըն էին, իրեն յարակցել, եւ օտար Լատիններէն բաժնել։ Ուստի տեսնելով որ Լեւոնի եւ Հայերուն բոլոր բաղձանքը թագաւորական թագի մը շուրջը կը դառնայ, ինքն կանխեց անոնց բաղձանքը լրացնել, եւ Եւրոպա գացող պատգամաւորութեան միջոցին, 1196ին, յղեաց պարոն Լեւոնի թագ պատուական (ՍՄԲ. 1069), ոսկւով եւ ակամբք պատուականօք ընդելուզեալ, յայտնապէս ալ թելադրելով, զթագն Հռոմայեցւոց մի՛ դիցես ի գլուխ քո, այլ զմերն, զի առ մեզ հուպ ես քան թէ ի Հռոմ (ԿԻՐ. 76), որով ոչ միայն աշխարհագրական այլ եկեղեցական մերձւորութիւնն ալ յարմար է իմանալ։ Թագի առաքումին հետ թագադրութեան հանդէս ալ տեղի ունեցած ըլլալուն՝ որոշակի պատմութիւն չունինք, եւ Կիրակոսի եղեւ պսակեալ յերկոցունց (ԿԻՐ. 76) բացատրութիւնը բաւկան չենք գտներ ոմանց հետ թագադրութեան հանդէս մըն ալ ենթադրելու (ՍԻՍ. 552)։ Եւ ոչ ալ Լամբրոնացիին ակնարկը, թէ պսակեցին զսա քարամբ պատուականաւ յեկեղեցի Տարսոնի (ՀԱՅ. 427) հանդիսական օծման համար յստակ վկայութիւն մըն է, քանի որ կը տեսնենք որ Լեւոն տակւին Գերմանիոյ կայսրէն պսակուելու հետամուտ է։

« 1049. Բարսեղ Կաթողիկոս   |   1051. Բիւզանդիոն Գացողներ »
© Gratun.org