Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1055. Լեւոնի Ընթացքը

Պատմուած անցուդարձները եւ դեռ պատմուելիք պարագաները բացայայտ կերպով կը ցուցնեն Լեւոնի միտքին մէջ սեւեռեալ դիտում մը, հարկաւ Երեւմտեան կայսեր կողմէն ճանչցուելու, եւ անոր տուուչութեամբ թագադրութիւն ընդունելու, որով կայսրութեան ենթարկեալ աւատապետներուն դիրքը պիտի ունենար, եւ հետեւաբար Եւրոծական կայսրութեան հովանաւորութիւնը պիտի վայելէր։ Բայց ժամանակին տիրող պաշտօնաբաշխութեանց օրէնքին համեմատ, բոլոր արեւմտեան կայսրութեան տուուչութիւնները՝ Հռոմի պապին հաստատութեամբ եւ օրհնութեամբ կը նուիրագործուէին, եւ Հռոմէական կայսրութիւնը եւ Հռոմէական պապութիւնը իրար լրացնող, միեւնոյն գերիշխան վեհապետութիւնը կը կազմէին։ Ասով մէկտեղ ստէպ իրարու հետ համաձայն չըլլալով՝ ներքին խռովութեանց եւ ընտանեկան պատերազմներու պատճառ կ՚ըլլային, որոնք յայտնի են պատմութեան Գուելփեանց եւ Գիբելեանց (Guelfi, Ghibellini) անհատնում վէճերով, եւ որոնք զայրացած էին ճիշդ այդ դարուն մէջ, որուն վրայ կը խօսինք։ Սակայն իշխանութեանց պաշտօնական յարաբերութիւնը ջնջուած չէր, եւ կայսեր եւ թէ պապին պաշտպանութեանը հետամուտ էր։ Այս է Սմբատին գրելը, թէ Հայոց թագաւորութիւնը կը նկատուէր ի հնազանդութիւն եկեղեցւոյն Հռոմայ եւ օնբրունին Ալամանաց (ՍՄԲ. 109)։ Կիրակոս ալ նոյն միտքը բացատրելով կը գրէ, թէ ոչ Լեւոն ոչ կամեցաւ այլում հնազանդիլ վասն թագի, բայց թէ ազգին Ֆռանկաց. միանգամայն եւ պարծանս իւր վարկաւ զսուրբ առաքեալս Պետրոս եւ Պօղոս, որ կան ի Հռոմ քաղաքն, որպէս թէ ի նոցունց առեալ զօրհնութիւն պսակին (ԿԻՐ. 75)։ Հռոմէադաւան մերայինք, որ Կիրակոսը կը նախատեն երբ Հայ եկեղեցին կը պաշտպանէ, եւ զայն կը նկատեն իբր ի հեռաւոր վայրի եւ ըստ համբաւուց գրող մը, որ խառնէ զստոյգ եւ զանստոյգ, զճահաւոր եւ զանճհ (ՍԻՍ. 468), այս անգամ ամենայն երկիւղածութեամբ կը յարգեն անոր խօսքերը, զորս Հռոմի նպաստաւոր կը կարծեն։ Սակայն իրողութիւնը լոկ արտաքին էր. Լեւոն Արեւմուտքին Արեւելքէն աւելի զօրաւոր ըլլալուն համոզուած էր, եւ Յունական կամ Բիւզանդական ու Գերմանական կամ Հռոմէական կայսրութիւններուն մէջէն, երկրորդ կը փափաքէր իրեն հովանաւոր ունենալ։ Իսկ այս նպատակին հասնելու համար՝ պապին հետ ալ յարաբերութեան մէջ ըլլալու էր. եւ ոչ չէր վարաներ արտաքին կերպով զայն հաճեցնել, նպատակին հասնելէն ետքը իր ընելիքը իրեն գաղտնիք պահելով, կամ թէ մտերիմներուն ալ յայտնելով, թէ հաճեցից զմիտս նոցա առ անգամ մի կեղծաւորութեամբ (ԿԻՐ. 76)։ Այս վկայողը նոյն ինքն Կիրակոսն է, որ Պետրոսի եւ Պօղոսի աթոռին օրհնութեան կարեւորութիւնն ալ վկայած էր։

« 1054. Թագադրութիւնը Յետաձգուած   |   1056. Հռոմի Պայմանները »
© Gratun.org