Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1057. Լամբրոնացի Ատենաբան

Պատմիչը կը գրէ. Լեւոնի կոչեալ զկաթողիկոսն եւ զեպիսկոպոսսն՝ հարցանէր թէ զի՞նչ պտասխանի տացեն պատգամին (ԿԻՐ. 75)։ Մենք կը կրծենք թէ այս առթիւ հաւաքուած է աստուածախումբ եւ տիեզերական ժողով Տարսոնի, հրաւիրուած ի համահրեշտակ կաթողիկոսէն Հայոց Գրիգորէ, յեղբօրորդւոյ սրբոյն ՆերսէսիԿլայեցւոյ, որ Շահանի որդին Գրիգոր Ապիրատ, եւ ի քրիստոսապսակ արքայէն հայոց Լեւոնէ, որ արդէն այդ անունը կը կրէր եւ պսակեալ կը սեպուէր Քրիստոսէ, թէպէտ պապէն եւ կայսրէն պաշտօնապէս պսակեալ չըլլար։ Ժողովը նպատակ ունէր որոշում տալ սակս միութեան (ՏՂԱ. 93), որովհետեւ այս էր տիրապէս Հռոմէ առաջարկուծը, քան թէ քանի մը ծիսական զգալի պայմաններ։ Եթէ երբեք պիտի ընդունինք, թէ Լամբրոնացին Ով եարք սուրբք ատենաբանութիւնը իսկապէս ժողովի մը մէջ խօսած է, այդ առիթէն տարբեր պարագայի չենք կրնար յարմարցնել, որովհետեւ ինչպէս իր տեղը յիշեցինք, այն բնաւ չի յարմարիր 1179ին գումարուած Հռոմկլայի ժողովին (§ 1010)։ Իսկ ընդհակառակն եթէ Տարսոնի ժողովին թուականը նշանակուած ՈԻԶ թուականը՝ ՈԽԶ կարդանք, ճշդութեամբ կը գտնենք ժողովին ալ թուկանը 1197, մինչ 1177ին ոչ Տարսոն ժողով գումարուեցաւ, եւ ոչ Հայոց գումարուիլ հնար էր, Տարսոն տակաւին յունական իշխանութեան ներքեւ լինելուն։ Մենք կը սիրենք նախադասել այն տեսութիւնը, որով յիշեալ ատենաբանութիւնը լոկ դրական երկսիրութիւն մը կը նկատուի, միութեան օգուտը բարձրացնելու եւ պէտքը հաստատելու նպատակով գրուած, եւ ոչ իրօք ժողովական գումարման մէջ արտասանուած բանախօսութիւն մը։ Այդ տեսութեան մեզ կը համոզեն, նախ ատենաբանութեան տարապայման երկարութիւնը (ՏՂԱ. 95-205), որչափ ինչ ներելի չէր խօսակցութիւնը երկարել՝ բանակցութեան համար հաւաքուած ժողովքի մը առջեւ։ Երկրորդ նպատակին անորոշութիւնը, մինչ կնքուելիք միաբանութիւնը որոշակի գործողութիւն մը պէտք էր ըլլար։ Հռոմկլայի մէջ Յունաց հետ, իսկ Տարսոնի մէջ Լատինաց հետ միաբանութիւնն էր խնդիրի, նիւթը, եւ ատենաբանին պարտքն էր մօտէն շօշափել առջեւ դրուած խնդիրը. մինչեւ ատենաբանութիւնը եւ ոչ իսկ կը յայտնէ, թէ որոնց հետ կնքուելիք միութեան վրայ կը խօսի։ Երրորդ դիտողութիւննիս ատենաբանութեան մէջ պատմական եւ դիպուածական պարագայից վրայ պահուած լռութիւնն է, մինչ ժողովի մը առջեւ խօսող ատենաբան մը, մանաւանդ Լամբրոնացիին պէս ճարտար ատենաբան մը, չէր կրնար ընդհանրութեանց մէջ ճախռել, առանց այժմէութեանց մտնելու, պարագաներ պարգեւելու, պայմաններ բացատրելու, եւ անոնցմէ իր նպատակին համար փաստեր քաղելու։ Վերջապէս Լամբրոնացիին ծանօթ ատենաբանութեան մէջ նկատի չեն առնւած Հռոմի եկեղեցիէն անհրաժեշտաբար պահանջուելիք կէտերը, որոնք են Հռոմի եկեղեցւոյն գլխաւորութեան եւ Հոգւոյն Սրբոյ եւ յՈրդւոյ բղխման խնդիրները, իսկ երկու բնութեանցեւ ջրախառն բաժակին եւ ծննդեան տօնին կէտերն ալ թեթեւակի շօշափուած են, մինչ ընդարձակ եւ երկար ատենաբանութիւնը ընդհանուր կերպով միութեան պէտքը եւ գովեստը կ՚ընդլայնէ. նոյնիսկ ազգային յիշատակներէն ալ կեղակարծ եւ անստոյգ պարագաներ՝ յիշելով։ Այդ տեսութիւններով Լամբրոնացիին Ով հարք սուրբք ատենաբանութիւնը՝ լոկ գրական երկսիրութիւն կը նկատենք, եւ անոր վերլուծութիւնը զանց կ՚ընենք, քանի որ բնաւ պատմական պարագայ մը պիտի չկարենանք քաղել եղելութեանց ընթացքը ճշդելու։

« 1056. Հռոմի Պայմանները   |   1058. Տարսոնի Գումարումը »
© Gratun.org