Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1197. Անձնական Հանգամանք

Գրիգոր անձնական յատկութիւններովը կարող անձ մը ճանչցուած էր, եւ իր հակառակորդ Օրբելեան ալ կը վկայէ, թէ էր այր գիտնական եւ առաքինի, սիրող եկեղեցւոյ տօնասէր եւ տօնախմբիչ տօնից տէրունականաց, եւ պայծառացուցիչ յիշատակաց մարտիրոսաց գիտէր եւ զլեզու եւ դպրութիւնն լատին եւ յոյն ազգին (ՕՐԲ. Բ. 193)։ Ասորերենի ալ հմուտ ըլլալ կը կարծուի, զի ի Հռոմկլայեցւոց ի Յունաց եւ յԱսորաց հաւասարապէս բազում պատմութիւն սուրբ վկայից թարգմանեաց կըսուի (ԿԱԼ. 419)։ Առաջին ձիրքը ուսումնականութիւն ու գիտականութիւնն է, որ նկատողութեան պիտի առնուի, եւ երկրորդ կը մնայ եկեղեցասիրութիւնը, զոր սակայն իր անձին անհատական տեսութեամբ, եւ ոչ իր եկեղեցւոյ աւանդական սկզբունքով կը գործադրէր։ Իսկ առաքինութիւնով կիմանանք թէ զերծ ու ղեղխ կեանքէ զերծ էր։ Իր ծննդավայրն ու առաջին կեանքը անծանոթ մնացած են, հակառակ իր շատ ծանոթ անձ մը լինելուն, եթէ չուզենք իրեն ի Սսոյ կոչուելէն (ԿԱԼ. 419) հետեւցնել, թէ Սիս քաղաքը ծնած ըլլայ, եւ Մեծքարեցի կոչուելէն ալ հետեւցնել՝ թէ Մեծքարի աշակերտութենէն եղած ըլլայ, ուր վարդապետանոց մը կար (§ 1156)։ Անաւարզեցի մակդիր անունը, որով ընդհանրապէս կը ճանչցուի, պարզապէս Անարզաբա քաղաքի կամ Անաւարզայ եպիսկոպոս ըլլալէն առնուած է (ՕՐԲ. Բ. 252)։ Ուրիշ տեղ իրեն տրուած է Տուրքերիցանց մականունը (ՀԵԹ․ 85), որուն ոչ բացատրութիւնը ունինք եւ ոչ մեկնութեամբ կը գտնենք։ զի եթէ երիցու տուրք կամ քահանայի որդի իմանանք, անմեկնելի կը մնայ երիցանց յօգնակի կիրառութիւնը։ Այս կոչումներէն զատ ուրշ մակդիր անուններ ալ տրուած են իրեն զանազան պարագաներու համեմատ եւ կոչուած է Երգեցող (ՉԱՄ. Գ. 284) քաջ երգող ու երգահան ըլլալուն համար, Հոռոմ (ՕՐԲ. Բ 179) օտարադաւանութեան յարած ըլլալուն համար, եւ Ջըրող պատարագի խորհրդական բաժակին ջուր խառնելու սկսելուն համար։ Իր կաթողիկոսութեան բարձրանալուն որոշ օրն ալ յայտնի չէ, զի հաշիւի հիմ ըլլալիք պարագայ մը չենք գտներ, եւ Ստեփանոսի տարի մը բանտարկութիւն կրելն ալ օրը օրին 1292 յուլիս 28-ին հաշուել ալ հնար չէ։ Հետեւաբար պիտի գոհանանք 1293 ամառուան միջոցին դնել Անաւարզեցիին պաշտօնապէս կաթողիկոս օծուիլը։ Դիտողութեան արժանի է, որ Անաւարզեցիին ուղղութիւնը յայտնի, եւ ինքն կանուխէն ընդդիմութեան առարկայ եղած, եւ առանց ժողովական ընտրութեան եւ առանց Արեւելեայց համաձայնութեան կաթողիկոս հռչակուած ըլլալով ալ, Արեւելեայք չեն ուզած անոր կաթողիկոսութեան դէմ բողոքել, եւ ոչ ալ Ապիրատի դէմ ըրած ցոյցերնին կրկնել՝ իրենց համար զատ կաթողիկոս մը դնելով (1040)։ Այդ զգուշաւոր ընթացքը իրաւունք ունինք վերագրել Արեւելեայց պետն ու գլխաւորն եղող Ստեփաննոս Օրբելեանի խոհականութեան, որ զգացած է անշուշտ թէ հայրապետութեան պառակտումը վտանգաւոր ու կարի վնասակար կըլլար ազգային եկեղեցւոյն, երբ կաթողիկոս մը աթոռէն հեռու գերութեան մէջ կը վախճանէր։ Արեւելեայք ալ զգացած կըլլան, թէ ամէն զոհողութիւն պէտք էր ընել, որպէսզի աթոռին գոյութիւնն ու հաստատութիւնը չվտանգուի։ Սակայն Անաւարզեցիին կաթողիկոսութեան չընդդիմանալով մեկտեղ։ Օրբելեան համարձակ ընդդիմացած է անոր ուղղութեան եւ գործերուն, ինչպէս հետզհետէ պիտի տեսնենք։

« 1196. Կաթողիկոս Ըլլալը   |   1198. Աջին Դարձը »
© Gratun.org