Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1060. Լամբրոնացիի Նկարագիրը

Ժամանակագրական կարգը եւ անձին կարեւորութիւնը կը պահանջեն, որ պահ մը կանգ առնենք Լամբրոնացիին շիրմին առջեւ, ուր այդպէս տարաժամ կը փակուի գործունեայ կեանք մը, անզուսպ գործիչ մը։ Հազիւ 45 տարեկան էր Լամբրոնացին մեռած ատենը, ծնունդը 1153ին եւ մահը 1198ին տեղի ունեցած ըլալով, թէպէտեւ Յայսմաւուրքներէն հինը 32 (ՅԱՅ. 660) եւ նորը 38 տարի (ՅԱՍ. Բ. 24) կը նշանակեն։ Մեծն Ներսէսէ ետքը, որ 47 տարեկան վախճանելով ընդարձակ գործունէութեան արդիւնքները թողուց իր ետեւէն (§ 155), երկրորդ Ներսէս մըն է Լամբրոնացին որ 45 տարեկան վախճանելով ալ՝ գրական եւ վարչական եւ գործնական արդիւնաւորութիւններ ունեցած էր։ Երրորդ Ներսէս մըն ալ տեսանք մեր օրերը, Վարժապետեանը, որ 46 տարեկան մեռած ատեն արդէն 10 տարի պատրիարքութիւն վարած եւ նշանաւոր ձեռնարկներ կատարած եւ կաթողիկոսութեան ընտրուած էր։ Լամբրոնացիին վախճանը պէտք է վերագրել ներքին ախտաւոր կազմուածքի, եւ ւելի հաւանականութեամբ թոքի կամ սիրտի տկարութենէ յառաջ եկած յանկարծկան մահուան։ Յախտ ինչ անկանէր հարկաւոր աղցաւոր բնութեանս, կը գրէ Սկեւռացին (ՍՍՓ. ԺԵ. 60), եւ Յայսմաւուրքը կը ճշդէ, թէ Տարսոնի եկեղեցւոյ մէջ քարոզ տուած ատեն կալաւ զնա ուժգին ցաւ ապստամբ ի բժշկական դեղոց (ՅԱՅ. 600), եւ քիչ ետքը աւանդեց հոգին։ Ստոյգ ալ այդ տեսակ մահերը սովորական են ախտաւոր սիրտ ունեցողներուն։ Իսկ Լամբրոնացիիին այդպիսի ախտի ենթակայ եղած ըլլալը յայտնի կ՚ըլլայ նեւ իր սրտնեղ եւ զայրացկոտ եւ յուզուած գործունէութենէն, որուն նշանակները տեսանք եւ գլխաւորապէս Լեւոնի գրած նամակին մէջ (§ 1043)։ Հնար է Լամբրոնցիին ամէն գործերուն եւ նպատակներուն համամիտ չը գտնուիլ, բայց հնար չէ հիացմամբ չդիտել անոր բարձր միտքը, անխոնջ աշխատանքը, եւ անկեղծ իղձերը, եւ չզարմանալ անոր վրայ միցած տարբեր կերպարաններուն վրայ։ Երբեմն ճգնասուն անապատակեաց եւ երբեմն գրասէր մատենագիր, երբեմն ժողովրդային հովիւ եւ երբեմն արքունիքի խորհրդական։ Մէկ կողմէն առաքինի եւ չափաւոր, միւս կողմէն զայրացկոտ եւ անհամբեր, մերթ աշխարհէ բոլորովին հրաժարած եւ մերթ աշխարհային գործերու գլխաւոր շարժիչ ։ Այդ տարբեր կերպարանները միացնողը բուռն եռանդն էր, բուռն կիրքերու հետ ձուլուած, որոնք կը տիրէին անոր հոգւոյն, եւ ինչ բանի ալ ձեռնարկէր՝ մեղմ եւ հանդարտ գործունէութիւն պահել չէր կրնար։ Արդ երեսէն եթէ միշտ գովելի եղաւ իր անխոնջ աշխատասիրութեամբը, չի կրնար միեւնոյն գովեստի արժանանալ զգուշաւոր խոհեմութեան տեսակէտէն։ Շատ աւելի բարձր պիտի նկատէինք իր արժանիքը, եթէ գիտնար ճարտարութեամբ իրենները շահիլ, քան թէ երբոր օտարներու սիրելի կ՚ըլլար։ Աւելի արդիւնաւոր պիտի ըլլային իր ճիգերը, եթէ եկեղեցւոյ մէջ գժտութիւնները չի զայրացնէր եւ մինչեւ կաթողիկոսական բաժաման չմղէր, քան թէ երբ բուռն յարձակումներով, կծու հեգնութիւններով, եւ նախատալից պատասխաններով՝ Կիլիկիոյ եւ Հայաստանի մէջ բաժանման վէճ մը կը ստեղծէր, առանց մտաբերելու թէ մինչեւ ուր կրնար յառաջանալ բացուած պատռուածքը։ Իր մատենագրական երկասիրութիւններուն ընդարձակ ցուցակը կազմել, եւ անոնց արժանիքը ցուցնել, յատկապէս մատենագրութեամբ զբաղողներուն կը թողունք, բայց իր հրատարակուած եւ չհրատարակուած գործերը դրական ընդարձակ արդիւնաւորութիւն կը պարունակեն։

« 1059. Լամբրոնացիի Մահը   |   1061. Լամբրոնացիին Դաւանութիւնը »
© Gratun.org