Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1061. Լամբրոնացիին Դաւանութիւնը

Մեր նպատակին համար աւելի կարեւոր է Լամբրոնացիին տեսութիւնները ճշդել դաւանական վարդապետութեանց եւ միութենաց խնդիրին մէջ։ Պէտք է խոստովանիլ թէ ինքն չստեղծեց այդ խնդիրը, որուն հեղինակը եղած էր Ներսէս Շնորհալին՝ իր հոգեւոր ծնողը, եւ մշակողըն եղած էր Գրիգոր Տղայն՝ իր հոգեւոր տէրը, բայց ինքն այնպէս մը փարեցաւ այդ գործին, որ կատարելապէս իւրացուց,, եւ անոր ուրոյն կերպարան մը տուաւ։ Սակայն միութեան անպայման պաշտպան ըլլալով հանդերձ, եւ օտարասիրութիւնը մինչեւ վերջին ծայրը տանելով մէկտեղ, Լամբրոնացին օտարին հպատակելու չհասաւ, եւ այս կէտն է զոր կ՚արժէ լաւ լուսաբանել։ Լամբրոնացին թէ Յոյնին եւ թէ Լատինին հետ հաւասար եռանդով բանակցեցաւ, բայց երբեք մին կամ միւս իրեն չսեփականեց. ինքն է որ այդ կը շեշտէ. եթէ ես միոյ ազգի ջատագով էի, ընդ այլսն ե՞րբ էր կար հաղորդիլ. բայց ընդ իւրաքանչիւրսն որ միմեանց թշնամիք են՝ խառնիմք (ՏՂԱ. 220)։ Ուրեմն ոչ յունադաւան եղաւ, եւ ոչ հռոմէադաւան, այլ իսկապէս հայադաւան մնաց, որ այլադաւանէն չի խորշիր, եւ տարբեր դաւանութիւնները իրարու միացենլու սկզբունքն ունի։ Նա իր եկեղեցւոյն մէջ շատ անբարեկարգութիւններ տեսաւ, եւ աէմնքն ալ անխնայ կշտամբեց, եւ համարձակ կը յայտարարէր, թէ ես գիրք մի բովանդակ եմ գրեալ զՀայոց ազգիս անկարգութիւնս՝ որ յետոյ մտեալ են (ՏՂԱ. 246), բայց անկարգութիւնը մոլորութենէ կը զատէ։ Երբ խօսքը ուղղափառութեան վրայ է այլեւս ամբաստանող չէ այլպաշտպան կը դառնայ. Կարող եմք, կ՚ըսէ, շնորհիւ գիտութեանս զոր ունիմք ի սուրբ գիրս, ափիբերան առնել զՀելլէնացին, թէ զՀայն խորշեալ կարծիցէ յուղղափառութենէ (ՏՂԱ. 235)։ Լուսաւոր օրինակ մըն է այդ բանին վերջին անգամ Կոստանդնուպոլսոյ պատուիրակութեան մէջ ունեցած ընթացքը (§ 1052), զոր կրկնել աւելորդ կը սեպենք։ նհերքելի փաստ մըն է այդ մասին առ Ոսկան Անտիոքացի արգելական ճգնաւոր՝ գրած նամակը, յունադւան մոլեռանդներուն պետը՝ որ Հայերը կրկին կը մկրտէին, ըսելով թէ երկու բնութիւն չեն ըսեր, Քաղկեդոնը չեն ընդունիր, Յոյներէն ձեռնադրութիւնչեն ընդունիր, եւ քահանայապետութեան շարունակութիւնը կորուսած են։ Այն Լամբրոնացին, որ իր եկեղեցւոյն անկարգութիւններուն դէմ մաքառէր, այս անգամ նոյնչափ եւ աւելի եռանդով օտարներուն դէմ կը բորբոքի, եւ կը պաշտպանէ, թէ մի բնութիւն ըսել սխալ չէ, թէ Քաղկեդոնը չընդունիլ մոլորութւին չէ, թէ Յոյներէն ձեռնադրութիւն ստանալու պարտք չկայ, թէ Հայոց քահանայապետութիւնը անխախտ է, թէ Սահակի տեսիլքը Լուսաւորչի ազգատոհմին վրայ սահմանափակուած է։ Առանց ուզելու ցուցմանց մէջ երկարել, համարձակ կը յայտարարենք թէ Լամբրոնացին յունադաւան չէ, եւս առաւել հռոմէադաւան չէ, եւ ի զուր անունով կ՚ուզեն պարծենալ նոր հռոմէադաւանները, եւ անոր վրայ հիմնել իրենց դրութիւնը, զայն մինչեւ եօթներորդ երկինք բարձրացնելով (ՍԻՍ. 93)։

« 1060. Լամբրոնացիի Նկարագիրը   |   1062. Լամբրոնացիին Տօնը »
© Gratun.org