Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1066. Թղթակցութիւն Պապի Հետ

Թագաւորութեան հանդէսին ալ լրանալէն ետքը, երբ նուիրակ կարդինալը Հռոմ կը դառնար, Լեւոն եւ Ապիրատ անոր ձեռքով մէկ մէկ շնորհակալութեան գիրեր ուղարկեցին Իննովկենտիոս Գ. պապին, 1197 Մայիս 23 թուականով (ՍԻՍ. 478), որոնց լատիներէն թարգմանութիւններեը միասին կը գտնուին, եւ յառաջ բերուած են Կտլանոսէ թէ կաթողիկոսինը (ԿԱԼ. 346) եւ թէ թագաւորինը (ԿԱԼ. 357)։ Հարկաւ շատ ագահ պիտի չըլլային երկուքն ալ պատուագիր եւ արգադիր, եւ արեւելեան ոճով շողշողուն բացատրութեանց մէջ, եւ կը կարծենք թէ աստիճան մըն ալ ծանրացած են բնագիրին հայերէն փոխարկուած ատեննին։ Ամէն առիթի մէջ եթէ լաւ դիտուի, երկուքին ալ խօսքերը քաղաքական միութեան եւ հպատակութեան շուրջը կը դառնան, իբրեւ կայսերական կամ հռոմէկան ճորտ կամ լիճ նկատուլնուն համար։ Կաթողիկոսը յայտնապէս կը գրէ. Երբ մեք եղաք ձեր, պարտ է ձեզյիշել զմեզ, եւ տալ զայնչափ օգնութիւն, որովհետեւ, կ՚ըսէ, մնամք աստ ի բերանն վիշապի, եւ ի մէջ հակառակաց մերոց եւ թշնամեաց խաչին Քրիստոսի (ԿԱԼ. 348)։ Թագաւորն ալ կը յարէ. Զայսպիսի վիշտս եւ զաղէտս համբերեցաք ի յերկար ժամանակէ, իսկ այսուհետեւ առանց օգնութեան ձերոյ ոչ կարեմք այլ համբերել (ԿԱԼ. 358)։ Ահա թէ ինչ կ՚իմանան միաբանութիւն սուրբ եկեղեցւոյդ Հռոմայ ըսլով, ուր մեծի մըն ալ աւելցուած է թարգմնութեան մէջ (ԿԱԼ. 357)։ Կաթողիկոս եւ թագաւոր աւելի հեռու նպատակներ ալ ցոյց կուտան, եւ Կիլիկիոյ սահմանները չեն գոհացներ անոնց մտադրութիւնը. կաթողիկոսը կայսեր նուիրած եւ նուիրակին դրած թագը յիշելով կը յայտնէ, թէ նովաւ դարձոյց մեզ զթագն վերստին, զոր կորուսեալ էաք ի վաղուց (ԿԱԼ. 347), որով ոչ Կիլիկիոյ թագաւորութիւն մը ստեղծուած, այլ Հայաստանի թագաւորութիւնը վերնորոգուած կ՚ուզէ իմանալ։ Լեւոն ինքն ալ ինքզինքը՝ Թագաւոր Ամենայն Հայոց կը կոչէ (ՍԻՍ. 477), այս կերպով Հայաստանի եւ Փոքր Ասիոյ Հայերն ալ, որ Կիլիկիա եղողներէն շատ աւելի էին, իրեն հպատակ կը կարծէ։ Լեւոնին հին նպատակն էր այս, երբ Արեւելեաններն ալ իրմէ ունեցածներ չէին ուզեր (§ 1041), եւ մինչեւ իսկ Բարսեղի կաթողիկոս ընտրուելուն դէմ յայտարարութիւն ընել չէր ներած (§ 1049)։ Կաթողիկոսին նամակին մէջէն դիտողութեան արժանի կը դատենք, Հռոմի պապին ողջոյն եւ եղբայրութիւն ուղղելը (ԿԱԼ. 349), եւ զօրէնս եւ զեղբայրութիւնս յանձն առաք ըսելը (ԿԱԼ. 348), որով կ՚ուզէ իր եկեղեցիին՝ Հռոմէականին հետ նոյն գիծի վրայ ըլլալը շեշտել, թէպէտ միւս կողմէն խոնարհամիտ բացատրութիւններ կը շռայլէ՝ ակնկալուած օգնութեան յոյսով։ Վերջապէս Կալանոս լուսանցին մէջ այնպէս հետեւցնել կ՚ուզէ, թէ Հայեր Հռոմէ բաժնուելնուն համար թագաւորութիւն կորուսած ըլլան, եւ կաթողիկոսին խօսքերը կը թարգմանէ, զոր կորուսեալ էաք ի վաղուց, յորժամ հեռացեալ էաք ի ձենջ, մինչ նոյն իսկ հայերէնէ փոխարկուած լատիներէնը կ՚ըսէ, զոր կորուսաք ի հերուն հետէ, որով հեռացեալ եղեաք ի ձէնջ (ԿԱԼ. 347), եւ ասով թագաւորութեան դադարելէն ետքը, այլազգեաց իշխանութեան ներքեւ իյնալով, քրիստոնէութեան հետ յարաբերութեանց դադարիլը կ՚իմացուի։ Կալանոս իր հետեւութիւնը հաստատելու համար պէտք կը զգայ Բագրատունեաց ատենէն Հայոց եւ Հռոմի մէջ միութիւն եղած ըլլալը հաստատել, ինչ որ բոլորովին անգոյ բան մըն է։

« 1065. Հանդէսին Ներկաներ   |   1067. Խաչակիրներ և Անտիոք »
© Gratun.org