Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1069. Լամբրոնի Իշխանութիւն

Լեւոն կացութենէն օգտուելով, մտադրութիւնը դարձուց իր թագաւորութիւնը ընդարձակել եւ ամրապնդել, եւ բոլոր շրջակայից մէջ եղող Հայ եւ Լատին իշխանաւորները, իր գերիշխանութեան ներքեւ մտցնել։ Հայերուն գլխաւորներն էին Հեթում Լամաբրոնի եւ Բակուրան Պապեռոնի իշխանները, որոնց երկրորդը նոյն ինքն Լեւոնի մօրեղբայրն էր, եւ անոր կողմէն դժուարութեան չհանդիպեցաւ Լեւոն։ Բայց նոյնը չեղաւ Հեթումի կողմէն, որուն ձգտումները երբեք բարեկամական չեղան Լեւոնի համար, եւ ոչ ալ համամիտ եղաւ անոր ուղղութեան, զի միշտ կապուած մնաց յունասէր քաղաքականութեան, եւ չկասեցաւ անոր դէմ դժուարութիւններ եւ հակառակութիւններ ալ հանել։ Ցորչափ Լեւոն պաշտօնապէս թագադրութիւն ունեցած չէր, եւ ցորչափ Հեթումի եղբայրը Լամբրոնացին Ներսէս՝ Լեւոնի խորհրդակիցն ու գործակիցն էր, Լեւոն չուզեց ուղղակի հակառակութեամբ վարուիլ Հաթումի հետ։ Հեթում ալ արտաքին խոհեմութեամբ կը զգուշանար, եւ թագադրութեան ներկաներուն մէկն ալ պարոն Հեթում տէր Լամբրոնին էր (ՍՄԲ. 112)։ Բայց երբ Լամբրոնացին մեռաւ եւ թագադրութիւնը կատարուեցաւ, Լեւոն ինքզինքը ազատ զգաց։ Կանուխէն ունէր ի մտի զչարիսն Լամբրոնացւոց, զոր անցուցեալ էին ընդ Հայս Կիլիկեցւոց եւ ընդ ազգն Ռուբինեանց, բայց կ՚ըսուի թէ բազում նգամ ջանացեալ, ոչ կարէր նուաճել զապստամբն (ԿԻՐ. 157), ինչ որ համոզմամբ խելքի բերելու, քան թէ բռնութեամբ ընկճելու վրայ պէտք է իմանալ։ Այս անգամ ալ Լեւոն նախընտրեց նենգութեան դիմել, զոր իմաստութեամբ փետել զթեւս կ՚անուանէ Սմբատ (ՍՄԲ. 113), եւ իմաստութեամբ գործել կը կարծէ Անեցին (ՍԱՄ. 144), բայց մենք չենք կրնար այլապէս արդարացնել, բայցեթէ ըսելով. թէ Լեւոն ալ նոյն ատեններ Արեւմուտքէն Արեւելք փոխադրուած ասպետական նենգութեանց հետեւեցաւ։ Լեւոն կեղծեց թէ Ռուբէն եղբօր Փիլիպէ կամ Փիլիպ աղջիկը Հեթումի օշին որդւոյն հետ պիտի ամուսնացնէ, եւ բոլոր Լամբրոնացւոց ընտանիքը Տարսոն հրաւիրեց. բայց հոն ամէնքն ալ բանտարկեց եւ ստիպեց, եւ էառ զԼամբրոն առանց կռուոյ (ՍՄԲ. 114), եւ ետ ի նմա զմայրն իւր զտիկնանց տիկին, որ է Ռիթա, եւ գրեց նզովս, ոչ եւս այլ տալ զնա իշխանի ումեք (ԿԻՐ. 157)։ Գրի. զոր Ապիրատ կաթողիկոս, որ տարիքէն ընկճուած, եւ ժամանակին հանդարտութենէն օգտուելով Հռոմկլայի մէջ կը մնար յուզուեցաւ իր քեռորդւոյն դէմ կատարուած գործէն եւ Լեւոնի միջնորդեց Հեթումի համար, եւ գործը կարգադրուեցաւ Հեթումի Լամբրոնէ իսպառ հրաժարելովը, որով Լեւոն ալ ետ նմա շատ գեղեր, եւ Հեթում ծառայէր նմա հնազանդութեամբ։ Բայց հաշտութիւնը տեւական չեղաւ։ Հեթում նոր խլրտումներու սկսւա, կամ թէ Լեւոն կասկածեցաւ, յայտնի չէ, բայց Հեթում նորէն բանտարկուեցաւ խիստ կերպով։ Իսկ նա որպէսզի իր հրաժարման մասին Լեւոնը վստահեցնէ, հագաւ ի հոն միակեցնակ (ՍՄԲ. 114), եւ կրօնաւորեցաւ անունն ալ փոխելով Հեղի կոչուեցաւ։ Ապիրատ կաթողիկոս պատրաստուեցաւ այս անգամ անձամբ Սիս գալ, որպէսզի քեռորդւոյ ազատութիւնը ընդունի Լեւոնէ (ՍՄԲ. 144), եւ հազիւ կրցաւ յաջողիլ Հեթում-Հեռի կրօնաւորին եկեղեցական աստիճան տալով, եւ Դրազարկի միաբան գրելով։ Երբոր Լեւոն վստահեցաւ Հեթումի վերջապէս իշխանութենէ ու աշխարհէ ձեռք քաշելուն վրայ, այն ատեն անձամբ ալ անոր տեսութեան գնաց, եւ թողութիւն արարին իրերաց։ Կաթողիկոսը օրհնեց անոնց հաշտութիւնը, եւ նոր վարդապետ Հեղի Լամբրոնացիին Դրազարկի առաջնորդ նշանակուեցաւ (ՍՄԲ. 114)։ Ապագային պիտի տեսնենք որ իրարու գործակից եւ օգնական ալ եղան։ Այդ ամէնը տեղի ունեցաւ թագադրութեան յաջորդող քանի մը տարիներու մէջ։ Հեթումի երկու բանտարկութեան մէջ յետ տարեց միջոց մը կը դրուի (ՍՄԲ. 114), զոր յետ տարւոյ կարդալով, 1201 եւ 1202 տարիներուն վրայ կը նշանակուին սովորաբար երկու բանտարկութիւնները։

« 1068. Լատին Կայսրութիւն   |   1070. Անտիոքի Խնդիրներ »
© Gratun.org