Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Զ. Ապիրատ

1070. Անտիոքի Խնդիրներ

Միեւնոյն ժամանակ Լատինաց հետ ալ խնդիրներ սկսած էին յուղուիլ, որովհետեւ Լեւոնի միտքը Լատիններէն օգտուիլն էր, եւ ոչ թէ Լատիններուն ծառայել, մինչ անոնք կը կարծէին իրենց ստրուկ պաշտօնեայ մը ստացած ըլլալ Արեւելքի մէջ, թագադրութեան վարձքով։ Խնդիրին մէկը եկեղեցական էր։ Լատիններ Անտիոքի մէջ իրենցմէ պատրիարք հաստատած էին, որ Անտիոքի պատրիարքութեան նախնական 14 նահանգներուն վրայ հոգեւորական իրաւասութիւն գործածել կը ձգտէր, որոնցմէ երկուքն էին Դաշտային եւ Ապառաժ Կիլիկիաները, եւ այս կերպով Անտիոքի Լատին պատրիարքները, Հայոց կաթողիկոսութիւնը իրենց ենթարկեալ կը կարծէին, եւ հրամաններու եւ բանադրանքներու իսկ կը համարձակէին։ Լեւոն ինքն Հռոմէական կայսրութեան եւ պապութեան քաղաքական ճորտ դրուելէն ետքը՝ իր եկեղեցին ալ պապութեան ճորտերուն հպատակեցնել չուզեց, ուստի բացարձակապէս պահանջեց պապէն, որ Անտիոքի Լատին պատրիարքութիւնը Հայ եկեղեցւոյն եւ Հայ թգաւորութեան սահմաններուն չխառնուի (ԿԱԼ. 363), եւ Իննովկենտիոս Գ. 1202 Յունիսի ամսամուտին թուականով (ՍԻՍ. 943), թագաւորին խնդրանքին համաձայնեցաւ եւ հրամայեց, որ մի՛ ոք յեկեղեցական դատաւորաց, բաց ի հայրպետէն Հռոմայ կամ հրեշտակէն նորա, իշխեսցէ նզովել կամ դատաստան ինչ առնել Կիլիկիոյ թագաւորութեան վրայ (ԿԱԼ. 364)։ Սակայն Անտիոքի Լատին պատրիարքներուն պահանջը չէ վերջացած պատմութեան մէջ, եւ իբր անոր դիմադրութեան փաստ Դաշանց Թուղթ կոչուած գրուածը յօրինուած եւ առջեւ քշուած է Հայոց կողմէն (§ 76), Ասոր կազմութեան ճիշդ թուականը որոշել դժուար է, բաց այդ միջոցներուն պատրաստուած դրութիւն մը ըլլալը ակներեւ է։ Կաթողիկոսին անունը չտրուիր այդ խնդիրին մէջ, որովհետեւ Լեւոն ամէն գործերը հաւասարապէս իր նախաձեռնութեամբ լուծելու կ՚աշխատէր։ Երկրորդ խնդիր մըն ալ Անտիոքի իշխանութեան ժառանգութիւնն էր։ Բոյեմոնդոս Գ. ծերունին 1201ին մեռաւ, եւ ժառանգութիւնը պէտք էր անցնէր, անոր եւ Լեւոնի թոռին, Ռուբէն-Ռեմունդի (§ 1032), սակայն Բոյեմոնդոս Դ. Միականի մականուանեալ, Տրիպոլիսի կոմսը եւ ծերունիին կրտսեր որդին, կանխեց իր հօրը իշխանութիւնը գրաւել, չուզելով յարգել իր երէց եղբօր Հռայիմոնդոսի տղուն Ռուբէնի իրաւունքը եւ հաստատուած պայմանագրութիւնը։ Լեւոն ուզեց իր թոռին իրաւունքը պաշտպանել, որուն մանկութիւնը առիթ ալ պիտի տար իրեն իբր խնամակալ կամ հոգացու Անտիոքի իշխանութիւնը վարել իրապէս։ Լատիններ ալ իրենց մէջ պառակտուած էին, եւ րկու կողմերն ալ իրենց համակիրներն ունէին։ Լեւոն իրեն իրաւունքին վրայ վստահ, հաճեցաւ պապին դատաստանին ենթարկել խնդիրը, որուն կողմէն դատող նուիրակներ նշանակուեցան Սոփրեստոս եւ Պետրոս, կարդինել երէցներ Ս. Պրաքսիդէ եւ Ս. Մարկեզոս եկեղեցիներու (Santa Prassade, San Marcello)։ Անտեղի բարուրանքներով գործին որոշումը բաւական երկարեցաւ, Լեւոն ձանձրացաւ, եւ սկսաւ իր ցասումը յայտնել իրեն հակառակ ասպետական միաբանութիւններուն դէմ, եւ վերջէն վերջ 1203 Նոյեմբեր 11ին բռնի Անտիոքը գրաւեց եւ Ռուբէնը նստեցուց, իր մօր Ալիծի խնամակալութեամբ։ Բայղ Բոյեմոնդոս միջնաբերդին մէջ մնաց, եւ երեք օրէն յաջողեցաւ Լեւոնն ու Ռուբէնը նորէն հեռացնել։ Լեւոն պարտաւորուեցաւ մեկնիլ, բայց իր ցասումը թափեց իր սահմաններուն եւ շրջականերուն մէջ եղող Լատիններուն վրայ, նոյնիսկ առանց անսալու պապին կողմէ եկող դիտողութիւններուն եւ յորդորներուն։

« 1069. Լամբրոնի Իշխանութիւն   |   1071. Ապիրատի Մահը »
© Gratun.org