Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Զ. Սսեցի

1072. Ընտրութիւն և Պարագաներ

Ապիրատի մահուան ամսաթիւին՝ գարնան սկիզբները մարտ 14ին գրուիլը կը ցուցնէ, թէ Լաւոն կրցաւ Անտիոք երթալէն առաջ նոր կաթողիկոսի ընտրութեամբ զբաղիլ, վասն զի յիշեցինք Նոյեմբեր 11ին Անտիոք եղած ըլլալը (§ 1070)։ Հակառակ պարագային հազիւ 1203ին վերջը՝ Դեկտեմբերին, կամ 652ին Մարգաց եւ Հրոտից վերջին ամիսներուն կրնար Անտիոքէ Սիս դարձած ըլլալ, եւ չէր ճշմարտուեր 1203ին Ապիրատի յաջորդին ընտրութեան կատարուիլը։ Վկայասէրէ ասդին եօթը հայրապետներ շարունակ Պահլաւունի զգատոհմէն էին, եւ դարուկէս տեւող սովորութիւն մը օրինական կերպարան առած էր, բայց պատրաստ Պահլաւունի եպիսկոպոս մը չկար, որ յաջորդութեան կոչուէր, եւ երեւի թէ ազգատոհմին մէջ եկեղեցկան փառասիրութեան հոգին ալ մարած էր, որ Ապիրատ չէր կրցած իր ցեղէն կաթողիկոսներ պատրաստել։ Պահլաւունիներու տունէն ընտրելիներուն պսակելով, բայց ժառանգական յաջորդութեան գաղափարը դեռ միտքերու մէջ սեւեռած ըլլալով, ետադարձի կամ Մոկացիներու ազգատոհմէն Անանիա Սեբաստիոյ եպիսկոպոսը ինքզինքը յառաջ կը մղէր։ Իրեն ընդդիմադիր կը կանգնէր Յովհաննէս Սսոյ եպիսկոպոսը, որ թէպէտ իրեն գործակից եղաւ Քարավէժը կործանելու (§ 1034), եւ Տարսոնի համաձայնութւնը գոյացնելու տաեն (§ 1058), սակայն գործը կը տարբերէր երբ կաթողիկոսական աթոռ գրաւելու խնդիրը մէջտեղ կ՚ելլար։ Յովհաննէս ալ տոհմային իրաւունք մը կրնար առաջարկել, վասնզի էր ազգաւ Հէթմցի, որդի Կոստանդեայ, որդւոյ Օշնի (ՍՄԲ. 115), Օշին Գանձակեցիի թոռը (§ 905), Լամբրոնացւոց ազգատոհմէն, որ թէ ազգութեամբ առջնակարգ Հայազգի տուն մըն էր, եւ Պահլաւունեաց հետ խնամութեամբը կրնար նոյն ազգատոհմին ժառանգութիւնը պահել։ Ասկէ ալ աւելի, Յովհաննէս արդէն Լեւոնի մտերմութիւնը կը վայելէր, շատ կարեւոր պարագաներու մէջ անոր գործակիցը եղած էր, մայրաքաղաքին վիճակաւորն էր, եւ ամենայն հաւանկնութեամբ Կեսարիայէ անցած էր այդ աթոռին (ԸՆԴ. 199), Լեւոնի մտերմութիւնը շահած ըլլալով։ Ասոնք ամէնքը զօրաւոր պարագաներ էին որ Յովհաննէս Անանիայի նախադասուէր, ուստի ժողովեաց թագաւորն Լեւոն շատ եպիսկոպոս, եւ եդիր կաթողիկոս զտէր Յովհաննէս Սսոյ եպիսկոպոսն (ՍՄԲ. 114)։ Ապիրատի մահուանէ ետքը ի նոյն ամի այդ ընտրութիւնը կատարուած ըսելու կերպը (ՍՄԲ. 114), անուղղակի կը զգացնէ, թէ նախորդին մահուան եւ յաջորդին ընտրութեն մէջ՝ միջոցմը անցած է, եւ այս ալ ստուգիւ հետեւանք է կաթողիկոսցուներու եւ կուսակցութիւններու մէջ տեղի ունեցած անհամաձայնութեան, որովհետեւ իրօք ալ սկսան մախողքն Գրիգորիսի զմիմեամբք ելանել, թէ ո՞ նստի յաթոռ հայրապետական, մինչեւ որ Լեւոն յջողեցաւ իր կամքը կատարել տալ, եւ իր ընտրեալին աթոռ բարձրացնել, եւ այսպէս Յովհաննէս, զի ընտանի էր թագւորին Լեւոնի, բռնացաւ եւ կալաւ աթոռը (ԿԻՐ. 70)։

« 1071. Ապիրատի Մահը   |   1073. Յովհաննէսի Նկարագիրը »
© Gratun.org