Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Յովհաննէս Զ. Սսեցի

1073. Յովհաննէսի Նկարագիրը

Սմբատ պատմիչ՝ որ պէտք է ճանչցած ըլլայ Յովհաննէսը, շատ տարօրինակ նկարագիր մը կ՚ընծայէ անոր. էր այր իմաստուն եւ առատ եւ սեղանով արքայակերպ. խոնարհ սրտիւ եւ նենգաւոր, անպաճոյճ անձամբ այլ ի հոգեւորս անփոյթ. զառաքինիս յոյժ սիրէր եւ ոչ հրապարակէր զվնասս կարգաւորաց, շինասէր էր եւ տան յարդարիչ, եւ պիտոյից պատրաստիչ յոյժ գովելի (ՍՄԲ. 114)։ Անեցիին շարունակողն ալ նոյնը համառօտելով կը կրկնէ, թէ էր այր արքայակերպ, առատասիրտ եւ ողորմած, հեզ եւ խոնարհ բարւոք (ՍՄԲ. 146), մինչ ուիշ մըն ալ այր մեծամիտ եւ յաղթասէր կ՚նուանէ զայն (ՔԱՀ. 39)։ Գովելի ձիրքերու եւ պարսաւելի կիրքերու խառնուրդ մըն է տրուած նկարագիրը. ուր ամէնէն լաւ հանգամանքներու հետ կը խառնուին նենգաւոր եւ ի հոգեւորս անփոյթ եղած ըլլալու ոչ-թեթեւ թերութիւնները։ Տրուած նկարագիրին եւ նախընթաց գործերուն վրայ հիմնուելով, եթէ ճիշդ գաղափար մը կ՚ուզենք կազմել Յովհաննէսի վրայ, պէտք է ճանչնանք զայն իբր կարող եւ ճարտար եւ ուսեալ անձնաւորութիւն մը, իր ազդեցութիւնը ցուցանելու եւ իր մեծամիտ դիտումները կատարելու, եւ ամէնէն բարձր դիրքերը գրաւելու համար ամէն տեսակ միջոցները գործածող, եւ օգտակար տեսած միջոցներուն բարոյական կողմը չփնտռող։ Ուրիշներու կամակատար, երբոր անով իր ձգտումներուն ճամբայ պիտի բանար, բայց եւ կամակոր՝ երբոր այլեւս ձեռք ձգելու բան չէր մնար։ Լեւոնի ըստ ամենայնի ընտանի՝ այսինքն մտերիմ ըլլալը, եւ Քարավէժի ձերբակալութեան համար նենգամիտ գործադիր հանդիսանալը (§ 1035), կը հաստատեն առաջին մասը։ Իսկ երկրորդին ապացոյց է կաթողիկոսանալէն ետքը, մինչեւ իսկ ապստամբ ի Լեւոնէ ըլլալու համարձակիլը (ՎԱՐ. 139)։ Արքայակերպ ճոխացող մէկու մը՝ անպաճոյճ էր ըսելը, ուրիշ կերպով չի կրնար մեկնուիլ, բայց եթէ ըսելով որ իր անձնականին համար պաճուճանք եւ զարդարանք չէր սիրեր, բայց երբ ինքզինքը ուրիշին ցուցնելու եւ ազդեցութիւն շահելու պարագան ներկայանար, ճոխութիւն ցուցնելու կերպերն ալ գիտէր ու կը գործածէր։ Այդ նկարագիրին բացատրութիւնն է Մեծաբարոյ մակդիր անունը, զոր պատմութիւնը իրեն տուած է, որ ոչ յետսամիտ ամբարտաւանութիւն կը նշանակէ, եւ ոչ ունայնամիտ փառասիրութիւն, այլ մեծութիւն ունենալու եւ ճոխութիւն ցուցնելու վեհանձն ուղղութիւն մը։ Յովհաննէսի Խճկտոր մականունն ալ տրուած է (ՍՄԲ. 145), որ միանգամայն Արքակազնոյ վանքին ալ կը տրուի (ՍՄԲ. 144). եւ կ՚երեւի թէ Սսոյ եպիսկոպոսութենէ զատ Արքակազնոյ առաջնորդութիւնն ալ երբեմն վարած ըլլալէն առնուած է, թէպէտ Լեւոնի թագադրութեան առթիւ Արքակազնոյ առաջնորդութիւնը Դաւիթի կը տրուի, իսկ Յովհաննէս Դրազարկի առաջնորդ կը յիշուի (ՍՄԲ. 110)։ Աներկբայապէս Յովհաննէսի արտքիննալ այդ ներքինին համաձայն եւ կերպարանն ալ փառաւոր եւ հոյակապ եղած պիտի ըլլայ։ Յովհաննէսի վրայ պէտք է ճանչնալ նաեւ լատինասէր ուղղութեան մէջ նշանակելի չափաւորութիւն, հարկաւ կաթողիկոսանալէ ետքը կազմուած՝ Արեւելեայց համակրութիւնը շահելու դիտմամբ, եւ այս նպատակով, հայկական եկեղեցւոյ հնաւանդ սովորութեանց պահպանութեամբ՝ լատինական նմանողութենէն խոհական խորշում։ Այս մասին պէտք եղած ակնարկները ու դիտողութիւնները պիտի շեշտենք պատմութեանս կարգին։

« 1072. Ընտրութիւն և Պարագաներ   |   1074. Զարդերը Ջնջելը »
© Gratun.org