Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1200. Կատուկեցին և Սկեւռայ

Դիտելու արժանի է, որ յիշատակարանին մէջ նոյն ատենի կաթողիկոսին անունը գրուած չէ թէպէտ երկու անգամ գոհութեամբ եւ օրհնութեամբ յիշուած է Հեթումի անունը։ Չենք կրնար ըսել թէ կաթողիկոս մը չգտնուած ատեն գրուած է յիշատակարանը, որովհետեւ յատնապէս կըսէ թէ Հռոմկլայի առումը տեղի ունեցաւ ամօք յառաջ քան գթուական, այսինքն Սրբարանին շինութենէն տարիներ առաջ, մինչ հազիւ տարի մը ետքը արդէն Անաւարզեցին կաթողիկոս եղած էր, որով կամաւոր դիտում կը տեսնուի Անաւարգեցիին անունը չտալու մէջ։ Իսկ Հեթումի անունին պատուով յիշումները, բնաւ իրաւունք չեն տար հետեւցնել, թէ ուրեմն անհաւանական է որ Հեթում յօժարած ըլլայ զնա աթոռէն հրաժարեցնել (ՀԱՅ. 498) քանի որ պատմութիւնը յայտնի է, եւ Օրբելեանի կծու ակնարկ (ՕՐԲ. Բ. 192) երկայելու տեղի չթողուր։ Ուստի Հեթումի համար աղօթքը՝ թագել ընդ սրբոյս յարքայութեան, եւ երախտեացն որ յիս հասան՝ խոստովանութիւնը (ՍԻՍ. 109), բարի հոգիի արտայայտութիւններ են։ Իսկ ըսելը թէ բարւոյն Հեթմայ յարաբերութեան եդայ տեսուչ այն մեծի տան, որ է Սկեւռայի առաջնորդ ըլլալուն յիշատակութիւնը (ՍԻՍ. 108), կը ցուցնէ թէ այդ եղած է բանտարկութենէ ետքի միջոցին։ Այս դիտողութիւններէ կը հետեւի թէ առաւելապէս Հեթումի կամքով եղած է Կատուկեցիին ազատութիւնը, քան թէ Անաւարզեցիին նախաձեռնութեամբը, որ թերեւս տակաւին չէր սիրեր ազատ վիճակի մէջ տեսնել Կատուկեցին, որ մի գուցէ իրեն ծրագիրներուն դէմ արգելք մը յարուցանէ։ Իսկ Հեթում, որ իր լատինամիտ ուղղութեան հետ, խղճահար բարութիւն մըն ալ կը սնուցանէր իբրեւ Փրանկիսկեան կրօնաւորութեան նուիրեալ բարեպաշտ մը, բաւական խղճի յուզում ունեցած պիտի ըլլայ, չորս տարի շարունակ Լամբրոնի դղեակին մէջ փակուած պահելով խեղճ Կատուկեցին, եւ Անաւարգեցին ալ համոզած է Լամրոնի դղեակէն Լամբրոնի վանքը փոխադրել զայն, եւ եկեղեցական մխիթարութեան ալ դիւրութիւն տալ՝ Սկեւռայ առաջնորդութեամբը։

« 1199. Կատուկեցին և Սրբարանը   |   1201. Հեթումի Կրօնաւորիլը »
© Gratun.org