Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1201. Հեթումի Կրօնաւորիլը

Երբոր Հեթում կը տեսնէ այլ եւս ամենայն ինչ կարգի մտած եւ կանոնաւորութիւն ստացած է, Գրիգորի կաթողիկոսութեամբ եւ Եգիպտացւոց հետ հաշտութեամբ, ատենը հասած կը կարծէ. քաղաքական գործերէ բոլորովին քաշուիլ, եւ այն կրօնաւորութիւնը զոր իբր երրորդական մը կամ իբրեւ արտօնեալ մը աշխարհի մէջ կը վարէր, իր ամբողջական կատարելութեան հասցնել, Փրանկիսկեաց քուրձէ կապան հագնիլ, եւ չուան գօտին պատել եւ վանական կեանք վարել։ Արդէն իրմէ զատ վեց եւս որդիներ թողած էր Լեւոն Գ. ամէնն ալ գործի տէր եւ կարող անհատներ, որոնք կրնային թագաւորութիւնը կառավարել։ Այդ նպատակով ետ զպարոնութիւնն յիւր եղբայրն ի պարոն Թորոսն, եւ ինքն եմուտ ի կարգ եւ կրօնաւորուեցաւ, եւ Փրանկիսկեաց վանքը, մտաւ, որուն ուր ըլլալը եւ ինչ անուն ունենալը նշանակուած չէ։ Պատմիչը այդ եղելութիւնը կը դնէ 1293 թուականին, որ է նոյն իսկ Անաւարգեցիին կաթողիկոս եղած տարին (ՀԵԹ. 85), սակայն Վենետիկի Փրանկիսկեաց վանքին մէջ նկարուած պատկերին ներքեւ 1294 տարին ցուցուած է՝ իբր թուական Հայոց Թագաւոր Երանելի Եղբայր Յովհաննէսին, սերովբէական սքեմը, այսինքն Փրանկիսկեանց տարազը առնելուն (ՀԱՅ. 516)։ Մեզի ալ աւելի յարմար կը թուի այդ 1294 թուականը, որ միջոց մը կը թողու Գրիգորի կաթողիկոսութենէն եւ Եգիպտացւոց հաշտութենէն ետքը պէտք եղած կարգադրութեամբ զբաղելու։ Իսկ պատմիչին տարի շփոթած ըլլալը նշանակութիւն չունենար, քանի որ Հեթումի իբր կրօնաւոր ունեցած Յովհաննէս անունն ալ կը շփոթէ, եւ Մակար կոչեցաւ կըսէ. (ՀԵԹ. 85) մինչ Մակար անունը Հեթում Ա-ին առած անունն է (§ 1155)։ Թորոս Հեթումէ ետքը երիցագոյն եղբայրն էր, եւ կարգով անոր կիյնայ յաջորդութիւնը, այսու հանդերձ Թորոս իբրեւ թագաւոր չի ճանչցուեցաւ, այլ իբրեւ տեղակալ կամ խնամակալ ստանձնեց պարոնութիւնը, այսինքն իշխանութիւնը, որով կարծես թէ Հեթում գործէ քաշուած չըլլալը, այլ Եղբայր Յովհաննէս անունովը եւ Փրանկիսկեան կրօնաւորի տարազովը կը շարունակէր հսկել թագաւորութեան գործերուն։ Այս միջոցներուն պէտք է դնել, Հեթումի քոյրերէն Ռիթայի՝ Յունաց կայսեր Անդրոնիկոս Բ. Պալէոլոգի Միքայէլ որդւոյն հետ ամուսնանալը, եւ Զապլունի Տիւրոսի կոմսուհին կոչուիլը՝ ամուսնանալով Կիպրոսի Հենրիկոս թագաւորին եղբոր՝ Ամաւրի Լուսինեանի հետ (Amaury de Lusignan)։

« 1200. Կատուկեցին և Սկեւռայ   |   1202. Անաւարզեցիին Ծրագիրը »
© Gratun.org