Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1202. Անաւարզեցիին Ծրագիրը

Անաւարգեցիին առջեւ այլեւս ասպարէզը բաց էր, այնչափ տարիներէ ի վեր իրեն նպատակ ըրած փոփոխութիւնները մուծանել Հայոց եկեղեցւոյն մէջ, ստրկաբար ընդգրկելով Լատինացւոց ծէսերն ու սովորութիւններն ալ։ Ինքն կաթողիկոս էր, Հեթում թագաւոր իր պաշտպանն էր, զանազան միջոցներով իրեն կողմէ շահուած խումբ մըն ալ ունէր, թէպէտ ամբողջ Կիլիկեան չունէր. իսկ Հայաստան իրեն միտքին հակառակ էր։ Գրիգոր անգիտակ չէր այդ կացութեան, ուստի կաշխատէր տակաւ առ տակաւ մուծանել իր մտածած նորութիւնները, եւ առանց աղմուկի ու շփոթի ամէն բան փոփոխել։ Այս նպատակին համար նախ ինքն կը սկսէր անձամբ կատարել իր ծրագիրները, անկէ կաթողիկոսարանին մէջ գործադրել կու տար, միեւնոյն ժամանակ արքունեաց երէցներն ալ կը համակերպէին Հեթումի հրամանին ներքեւ։ Անկէ կը սկսէր վանահայրներէն եւ եպիսկոպոսներէն իրեն համամիտներ գտնել, եւ մինչեւ իսկ ընդդիմադիրները համոզելու համար հակաճառութեան կը մտնէր. եւ հեռաւոր տեղեր ալ իր համամիտներէն նուիրակներ կը զրկէր, ճարտար կերպով իրեն կողմը գործակիցներ կազմելու։ Ըստ այսմ Անաւարզեցին կը զգուշանար բացարձակ հրամաններ արձակել եւ որոշումներ տալ, այլ կը սպասէր մինչ հասարակաց ժողով լինի, որ ընտելանան (ԿԱԼ. 440), վասնզի համոզուած էր ու պէտք կը զգար, որ ընելիք փոփոխութիւնը ժողովով հաստատուէր (ԿԱԼ. 438)։ Հետեւաբար վստահօրէն կրնանք եզրակացնել, թէ ինչ ալ ըլլան Անաւարզեցիի մտածածները, ըսածները եւ ըրածները, անոնք ոչ օրէնքի եւ կանոնի, եւ ոչ ալ աւանդութեան եւ սովորութեան ոյժը ունին, եւ կը մնան լոկ անհատական գործողութիւններ, որոնց մասին ինքն ալ կընդունի, թէ իրեն հնար է լսել, Մի՛ փոխէր զսահմանս՝ զորս եղին հարքն քո (ԿԱԼ. 448)։ Ըստ այսմ լատինամիտներ կամ լատինասէրներ, որոնք կը կարծեն կաթողիկոսական իշխանութեան հեղինակութեամբ ճոխանալ Անաւարզեցիին վրայ կրթնելով, իրաւունք չունին այդ կողմէն փաստ մը քաղել, քանի որ ինքն Անաւարզեցին կը խոստովանի թէ ժողովի հաստատութեան պէտք կայ եւ միւս կողմէն ալ յայտնի է թէ իր որով բնաւ ժողով գումարուած չէ։ Այս դիտողութիւնը կընենք Անաւարզեցին գործը Անաւարզեցիին միտքով կշռադատելու համար, զի մեր համոզմամբ ժողով մը եղած ատեն ալ, պէտք է ոչ թէ նիւթական գումարումով գոհանալ, այլ ժողովին օրինաւորութեան եւ հեղինակութեան պայմաններն ալ քննել, ու այնպէս եզրակացութեան յանգիլ։

« 1201. Հեթումի Կրօնաւորիլը   |   1203. Աղթամարի Արձակումը »
© Gratun.org