Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու Քրիստոնեականը by Արշակ Տեր-Միքելյան

Երկրորդ Մասը: Աստվածորդու Փրկագործությունը

ԻԴ. 3. Քրիստոսի Թագավորական Պաշտոնը և Արքայությունը

Խաչելությունն ու թաղումը ամենածանր խոնարհությունն է, որի մեջ իջնելով` Քրիստոս մխիթարեց անկյալ մարդուն (Շար., 284, 306) և, մասնակցելով նորա մեղանչական կյանքի ամենավերջին վիճակին, հարության փառքով բարձրացրեց նորան։ Քրիստոսի անձնավորությունն ու գործունեությունը փառավորապես հայտնվում է նորա հարությամբ։ Եվ ինչպես որ նա իբրև մարդ խաչվեց ու թաղվեց և մտավ մարդկային անկման խոնարհության մեջ, այնպես էլ նա յուր հարությամբ իբրև Աստված` մասնակից արավ մարդուն յուր աստվածային բարձրության, զի Քրիստոս միանգամայն Աստված է և մարդ։ Նա յուր հարությամբ հաստատում է հավիտենական արքայությունն` ըստ մարգարեության (Դան., Բ 44)։ Նորա շնորհաց թագավորության մեջ պետք է մտնի հոգևոր ու մարմնավոր աշխարհն, և այդպես կլինի նորա փառաց թագավորությունը։ Նա հաղթեց, և այժմ նորա թագավորությունը հաղթական է, և ինչպես որ մարգարեները, մարգարեանալով Քրիստոսի չարչարանքները, մխիթարում էին հեծող ժողովուրդը, այնպես էլ հաճախագույն ևս նորա հաղթության կանխասացությամբ ոգևորում էին նորան։ Այդ մխիթարությունն ու ոգևորությունը իրագործվում է այնով, որ Քրիստոս իջավ դժոխքը, խորտակեց խավարի իշխանությունն և ազատեց իր վրա հուսացող հոգիներին։

Քրիստոսի մահն ու թաղումը կատարելապես մեր մահվան ու թաղման նման չէր լինիլ, եթե նա հոգվով, ըստ մեղանչական մարդու վիճակին, դժոխք չիջներ։ Բայց քանի որ նորա հոգին անբաժան է յուր աստվածությունից, հետևաբար և նորա հոգու դժոխք իջնելն աստվածային հաղթությամբ եղավ, որով մեղքի իշխանությամբ պահված հոգիներին ազատություն շնորհեց (Ա Պետ., Գ 19. Եփ., Դ 9. Փիլ., Բ 10)։ Այս ազատությունը պետք է տար Քրիստոս նաև հոգիներին, զի Փրկիչ է ոչ թե միայն յուր ժամանակակիցների, այլև անցյալ և ապագա մարդկության, ըստ որում և այն մեռածներին, որոնք կա՛մ փրկության հուսով և ավետիքով և կա՛մ անտեղյակությամբ են հեռացել երկրիցս(Շար., 125, 272, 338, 678, 697, 723. Եղիշե, 297, 304. Ս. Հովհ. Իմաստ., 103)։ Դժոխքի մեջ իջնելով` Քրիստոս ցույց տվավ, որ ինքը Փրկիչ է հոգվոց և մարմնոց և շնորհատու է ոչ միայն այս կենաց, այլև հանդերձյալի։ Նորա թագավորությունը տարածվում է ամենուրեք, ուստիև ոչ մի ժամանակ ու տեղ, ոչ մի տարածություն ու վիճակ չէ բաժանում մարդուն յուր թագավորից, բացի գիտակցական անհավատությունը։ Այս թագավորական հաղթությունը Ս. Շնորհալու գողտրիկ բանաստեղծությամբ երգաբանում ենք շարականում.

«Որ ի դժոխս իջեր ներքին,
Ի բանդ մահու եւ խաւարին,
Կապեալ զիշխանն մահածին,
Հաներ զհոգիսն, որ ի բանտին։»[1] (էջ 272)։

Արդ, ազատության հուսո նշույլներով միայն մխիթարվող հոգիքը այժմ խնդության մեջ են մտնում Քրիստոսի հարության առատ ճառագայթների տակ։ «Այսօր մեծ աւետիք Ադամայ նախաստեղծին տուաւ. «Արի՛, որ ննջեսդ, լուսատու եղեւ քեզ յարուցեալն Քրիստոս» (Շար., 284), զի նա երրորդ օրը հարյավ և վերջնականապես հայտնեց յուր փառաց թագավորությունը։ Բայց Քրիստոսի հարությունը ոչ միայն հոգիների և ամենայն հավատացելոց փրկություն ու բարձրացումն պարգևեց, այլև մարդու հանդերձյալ հարության երաշխիքը տվավ։ Հարությամբ Քրիստոս հաստատեց մարդու կոչման կատարումն և Աստուծո արքայության վերջնական իրականացումը, երբ մարմնավորն ու հոգևորն յուրյանց վերջնական հաշտության մեջ են մտնում, և մարդկային բնությունը, Ս. Հոգու տաճար դառնալով, Աստուծո որդիությունն և ազատությունն է ժառանգում։ Նորա հարությամբ ճշմարտվում է, որ բնականի ու հոգևորի հակասությունը կվերանա և երանական միություն կտիրե փառաց թագավորության մեջ, ինչպես այդ իրագործվեց ի Քրիստոս (Ագաթ., 45. Եղիշե, 288, 293, 309. Հովհ. Իմաստ., 101)։ Քրիստոսով հայտնվում է մարդկային հարության հավաստիքը, այլև Քրիստոսի հարությամբ սկսվում է հանդերձյալ հարությունը, վասնզի մահը նոր անով փշրվում է, և մարդկությունը հոգեպես ու մարմնապես ելնում է մեռելությունից դեպի հարության կենդանարար լույսը, որ սփռվում է եկեղեցու իսկական գլխից ու թագավորից դեպի բոլոր անդամները։ Նորանից է ամենայն լույս, զի նորանով եղավ անցյալի կատարումն և ներկայի սկիզբը, ուստիև նորանով կլինի ապագայի լրումը, այնպես որ, Քրիստոս նախապատրաստական մարգարեությանց լրումն է և կատարման մարգարեության սկիզբն ու հիմունքը և հաստատությունը։

Ինչպես որ Քրիստոսի հարությունը երաշխիք է ու հավաստիք հանդերձյալ կյանքի ու հարության, այնպես և հանդերձյալ կյանքն ու հարությունը հիմնվում է Քրիստոսի հարության վրա։ Այս երկու ճշմարտությունները սերտ կապված են իրար հետ և մեկն առանց մյուսի չի կարող լինել։ Այլև այդ երկու ճշմարտությունները կազմում են քրիստոնեական Եկեղեցու հաստատության հիմքն ու էությունը, նույնպես և քրիստոնեության հավատքի սկզբունքը։ Առանց այդ ճշմարտությանց չկա ո՛չ եկեղեցի և ո՛չ հավատք (Ա Կոր., ԺԵ 14)։

Քրիստոսի հարությամբ նոր ժամանակ է սկսվում, որ տանում է դեպի հանդերձյալն, ուստիև կոչվում է վերջին ժամանակ, ինչպես հաճախ շեշտվում է նաև մեր ս. Հայրերի գրվածներում։ (Ա Պետր., Ա 20)։ Որքան մեծ է Քրիստոսի հարությունը մեր կյանքի համար, այնքան փառավոր ու մեծափառ է նորա ս. հարության տոնը` զատիկը, ճշմարիտ քրիստոնյայի աչքում ու սրտում և միշտ պետք է կենդանանա ու զորացուցիչ լինի կիրակվա տոնի մեծ նշանակությամբ (=օր Տեառն), որ արարչության օրը լինելով` նոր արարածների առաջին օրն ու տոնն է դառնում։ Քրիստոսի ս. հարության հավատքն է մեր կյանքի սկիզբն ու երաշխիքը, ուստիև եկեղեցական իմաստուն կարգավորությամբ յուրաքանչյուր տարին մի անգամ և աշխատանաց յուրաքանչյուր յոթնյակի մի օրում նոր ի նորո պետք է հիշենք ու զորանանք։ Նույնիսկ Քրիստոսի առաքյալներն, որոնք նորա չարչարանքից ու խաչից փախան ու ցրվեցան, նորա հարությամբ վերստին ժողովվեցան և հավատքով զորացած` պատրաստվեցան յուրյանց հարուցյալ Տիրոջ ընթացքին հետևելու։ Իսկ այդ հավատքը զորացավ նոցա մեջ, երբ համոզվեցան, որ Քրիստոս ճշմարտապես հարություն է առել (Գործք, Բ 32, 36)` մանավանդ յուրյանց աչքով տեսնելով նորան և մինչև անգամ բևեռատեղերը շոշափելով (Ղուկ., ԻԴ 21. Հովհ., Ի 13, 25, 27-29. Ա Կոր., ԺԵ 6, 17, 18)։ Յուր փառավոր հարության մեծ նշանակությունը հայտնեց և Քրիստոս, երբ նշան խնդրող անհավատներին ասաց, թե` նոցա ոչ մի նշան չի ցույց տալ, բացի յուր թաղման ու հարության սքանչելի նշանը, որով միայն մնում է սպասել անհավատի հավատալուն։

Հարությունից հետո Քրիստոս, 40 օր շարունակ երևալով և յուր հավատացյալների հավատքը զորացնելով, հանդիսապես համբարձավ «և նստաւ ընդ աջմէ Հօր» (Մարկ., ԺԶ 19)։ Երկրում լինելով` նա Հոր մոտ էր (Հովհ., Գ 13), սակայն այժմ յուր փառավոր հաղթանակով թողնում է երկիրն ու գնում առ Հայր (Հովհ., ԺԶ 26), որ յուր փառավոր թագավորությամբ լինի ամենուրեք և թագավորե։ Նա համբարձավ երկինք, այսինքն` այնտեղ, որտեղ նորա կյանքը, գոյությունն ու էությունը կատարելապես իրար համապատասխանում են` ըստ աստվածային մեծության։ Այստեղ նա Հոր հետ է և միանգամայն փրկված մարդկության մեջ (Հովհ., ԺԷ 12. ԺԲ 32) իբրև ճշմարիտ Փրկիչ ու թագավոր հավիտենական, ուստիև ասված է` «նստաւ ընդ աջմէ Հօր», այսինքն` Հոր զորության մեջ, թագավորական իշխանության մեջ, որ փառավորված է փրկության կատարմամբ և վերջնականապես պետք է հայտնի աշխարհի կատարածով։ Նա, թագավոր գոլով, ոչ թե դադար է առնում, այլ շարունակում է յուր թագավորական գործունեությունը (Հովհ., Ե 17)` մշտաբարբառ բարեխոս լինելով մեզ համար Հոր առաջ յուր պատարագով (Հռ., Ը 34. Ա Հովհ., Բ 1. Եբր., Թ 24) և մշտապես մեր մեջ լինելով մեր փրկության համար, ինչպես և պետք է գա ոմանց` ի հարություն կենաց և այլոց` ի հարություն դատաստանաց։

Քրիստոսի մեր մեջ լինելովն է ապահովվում ճշմարտությունն ու ճշմարիտ հառաջադիմությունն յուր եկեղեցում, որտեղ մարդիկ գործում են ազատապես և հավատքով։ Ընդհանրապես Քրիստոս ներգործում է յուր համայնքի վրա ոչ միայն յուր ներկայությամբ, այլև յուր սուրբ խոսքով ու սուրբ խուրհուրդներով, որոնցով ամրացնում է յուր եկեղեցում ճշմարտությունն ու ճշմարիտ հաղորդակցությունն յուր հետ։ Այսպիսի հաստատուն ճանապարհով աճում է եկեղեցին ու զարգանում դեպի քրիստոսադիր կատարելությունը, որի համար գործում են ու կգործեն Քրիստոսի պաշտոնյաներն ու ընտրյալ անոթները. «Մինչեւ հասցուք ամենեքեան ի մի միաբանութիւն հաւատոց եւ գիտութեան Որդւոյն Աստուծոյ, յայր կատարեալ ի չափ հասակի կատարմանն Քրիստոսի» (Եփ., Դ 11-16)։ Նորա աստվածային ամենուրեքությունն ապահովում է մեր եկեղեցու աճումն ու զարգացումը սրբության, արդարության և ճշմարտության մարդասիրապես տարածման ասպարիզում։ Եվ որ Քրիստոս ներկա է և ներկա պետք է լինի, խոստացավ իսկ, երբ այդպիսի գործունեությամբ հրաման տվավ «եւ ահաւասիկ ես ընդ ձեզ եմ զամենայն աւուրս, մինչեւ ի կատարած աշխարհի» (Մատթ., ԻԸ 18-20)։ Եվ ոչ միայն այսքան. այլև նա ներկա է այնտեղ, որտեղ ժողովվում են երկու կամ երեք հավատացյալ, միայն եթե ժողովվում են «հանուն» Քրիստոսի խորհելու և գործելու ճշմարտությամբ (Մատթ., ԺԸ 20)։ Նա, նստած լինելով Հոր ամենուրեք աջ կողմում, ամենուրեք է իբրև գլուխ յուր եկեղեցու, «Որ է մարմին նորա, լրումն, որ զամենայն լնու» (Եփ., Ա 23), սակայն որտեղ ժողովվում են յուր անվամբ, այնտեղ նա հատկապես ներգործում և աջակցում է, «քանզի այն իսկ է արքայութիւն, ուր աստուածութիւնն երեւի» (Եղիշե, 215)։

Երկաբնակության դավանանքի հետ չէ հաշտվում Քրիստոսի ամենուրեքությունն, ուստիև Լութերականք, բացատրության մեջ մտնելով, մոլորվում են, վարդապետելով, որ իբր թե Քրիստոսի մարմինն ևս էապես ամենուրեք է թե՛ հոգևոր աշխարհում, թե՛ մարմնավորում, թե՛ երկնքում ու թե՛ բնական աշխարհում, ամեն անհատի և ամեն մի կտոր հաղորդության մեջ։ Այս արդեն պարզապես եվտիքական մոլորություն է, որ կատարելապես անհետացնում

է Քրիստոսի մարմինը նորա աստվածության մեջ։ Եթե այդպես լիներ, Քրիստոսի մասին հրեշտակը չպետք է կարող անար ասել յուղաբեր կանանց. «Չէ աստ, քանզի յարեաւ» և կգնաք կտեսնեք նորան Գալիլիայում (Մատթ., ԻԸ 6)։

Այս մոլորությունից զերծ մնալու համար լութերականության վերանորոգողները վերագրում են Քրիստոսին մի այնպիսի ամենուրեքություն, որ ոչ թե իրական է, այլ` բարոյական, այսինքն` որ Քրիստոս ամենուրեք է Ս. Հոգու ներգործությամբ և յուր շնորհներով` Եկեղեցու մեջ։ Հետևաբար սոքա էլ ժխտում են Քրիստոսի տիեզերական նշանակությունը, զի սահմանափակում են նորան եկեղեցու բարոյական ու կրոնական նշանակության մեջ, Քրիստոսին անջատված են ճանաչում` բնական աշխարհից նորան գրեթե մի տեղ են հատկացնում, ըստ աստվածյանց` երկնքի մեջ, և նորա ամենուրեքությունը հասկանում են միմիայն իբրև մի նշանակական ներգործություն և ուրիշ ոչինչ։ Ուրեմն և Քրիստոս աշխարհի կատարումը չի կարող լինել, Փրկիչ չի լինիլ ամենայն արարածոց, հոգվոց և մարմնոց։ Եվ ուրեմն այս աղանդավորները վերստին ընկնում են Եբիոնյան մոլորության մեջ։

Միակողմանի այս երկու մոլորություններից խուսափելով` երկաբնակության դավանությունը չի կարող հաշտվիլ Քրիստոսի ամենուրեքության հետ, վասնզի մարդկային տարորոշ բնությունն ինչպե՞ս կարող է, ամենուրեք չլինելով, Քրիստոսի աստվածության ամենուրեքության կցորդ լինել և ամենագիտության մասնակից։ Իսկ այդ չլինելով` բաժանումն կմտցնի Քրիստոսի աստվածային ու մարդկային գործունեության մեջ։ Այս հակասությունից խույս տալ չեն կարող արևմտյան եկեղեցիք։

Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցին, ամուր պահելով Քրիստոսի աստվածության ու մարդկության միությունն և այդպես մի բնություն, մի կամք ու մի ներգործություն դավանելով, այստեղ ևս ճշմարտության հավատարիմ է մնում։ Քրիստոս ինքն իսկ, երկրում գոլով, ասում էր, որ երկնքումն է և յուր կյանքում միշտ հաստատում էր գործով յուր ամենագիտությունը։ Այդպես և հարությունից հետո նա գործում է ամենայն սուրբի մեջ (Գաղ., Բ 20), և ամենայն հավատացյալ ոչ թե ինքն է կենդանի, այլ Քրիստոս է կենդանի յուր մեջ։ Նա գործում է թե՛ յուր եկեղեցու ու թե՛ պատմության մեջ, ըստ որում և նորա ներգործությունը մենք նկատում ենք աշխարհի ընթացքից, որի մեջ սխալ ուղղության հարված է տալիս և ճշմարտության զարկ տալիս յուր փրկչական ու թագավորական զորությամբ` հաստատելով ու հովանավորելով սրբությունն ու արդարությունը։ Ժամանակի նշանները մեզ միշտ մատնացույց են անում այնտեղ, որտեղ Քրիստոս է առանձնապես ներգործում մեր մեջ, այնպես որ ո՛չ ժամանակն ու ո՛չ տեղը նորան արգելք չեն լինում։ Նա գործում է թե՛ եկեղեցում, թե՛ յուրաքանչյուր հավատացյալի մեջ և թե՛ ամբողջ աշխարհում, յուրաքանչյուրում` ըստ յուր ընդունակության ու բնական հանգամանաց, և ամենքին տանում է դեպի յուր արքայության կատարումը։ Նա ամենուրեք է և ամեն տեղ գործում է. ոչ ոք է նորանից դուրս, և ոչ մի տեղ նորա առաջ արգելված չէ, «այլ ամենայն եւ յամենայնի Քրիստոս» (Կող., Գ 11)։ Եվ որովհետև նա յուր աստվածությամբ ու մարդկությամբ մեկ է, ուստի չենք կարող ասել, թե մարմնո՞վ է ամենուրեք արդյոք, թե՞ աստվածությամբ, քանի որ միությունն այդպիսի տարորոշություն չէ ճանաչում։ Նորա մարմինը ծանր բնությամբ չէ, այլ աստվածային պայծառացյալ մարմին է. նա Աստված է, բայց առանց մարմնի չէ։ Նա իբրև Աստված անճառ է, անճառելի է և նորա մարմինը։ Նա ամենագետ է և ամենուրեք, նորա մարմինն էլ նորա հետ անբաժան է։ «Թագաւորն Յիսուս, որ թագաւորէ` ըստ արարչական զօրութեանն երկնի եւ երկրի, թագաւոր է ըստ մարմնոյ, զոր ընդ արարչական բնութեանն միացոյց», ասում է Մամբրե Վերծանողը (69)։ Եվ որ մարդկային բնությունը մեկ է նորա հետ, այդ մեզ երաշխիք է, որ մենք` Քրիստոսի ժառանգաբար եղբայրներս, պետք է մասնակցենք նորա երանության (Եղիշե, 306)։

Նորանով եղել ենք, նորանով փրկվել և Աստուծո հետ հաշտվ ել ենք. այժմ կարողանում ենք «Հաւատովք ճանաչել զնա եւ զզօրութիւն յարութեան նորա» (Փիլ., Գ 10)։ Նա հաղթեց մեղքն և խավարի իշխանությունն ու, թագավորաբար նստելով փառաց բարձրության վրա[2], ճշմարիտ ազատություն է պարգևում մեզ` աճելու ու զարգանալու նորա անսպառ շնորհաց տակ[3], վասնզի Քրիստոս է մեր անզուգական թագավորն, ու նորան հավատացողներս ենք նորա հաղթական արքայության որդիներն ու ժառանգները։ Նա թագավորաբար կառավարում է յուր հոտն յուր Ս. Հոգով, նորա անվամբ են խոնարհվում բոլոր ծնկները[4] (Փիլ., Բ 10) և, նորա թագավորության հետ հաղորդ լինելով, կարող է ամենայն ոք և ամենայն ինչ այս աշխարհում հարատևել[5]։ Եվ այժմ ամենայն հավատացյալ, որ խոնարհվում է նորա անզուգական պատարագի ու խաչի առաջ, բարձրանում է և նորա թագավորական փառաց տեսության, որի իսկական հայեցվածքին պետք է արժանանանք, երբ մեր փրկության կատարողը թագավորական փառքով գա և ամենայնի վերջնական կատարումը տա։

« ԻԳ. 2. Քրիստոսի Քահանայապետական Պաշտոնն ու Պատարագը   |   ԻԵ. Քրիստոսի Աստվածության Հավաստիքը »
© Gratun.org