Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու Քրիստոնեականը by Արշակ Տեր-Միքելյան

Երրորդ Մասը։ Փրկության Տնտեսությունն ու Կատարումն

Խ. Խորհրդակատարության Միջոցները. Օրհնություն և Օծումն

Նախընթաց բացատրություններից երևաց, որ մարդու երանությունը հաստատվում է Աստուծո հաղորդակցության վրա, իսկ այդ հաղորդակցությունն իրականանում է քրիստոնեական աստվածպաշտության մեջ։ Տեսանք նույնպես, որ այդ աստվածպաշտությունը կատարվում է երկուստեք փոխադարձ հարաբերությամբ, այսինքն` Աստուծո կողմից հայտնությամբ ու շնորհաբաշխությամբ, իսկ մարդու կողմից` աղոթքով և աստվածահաճո գործունեությամբ։ Արդ` քանի որ Քրիստոսի փրկագործությունից հետո նորա հավատացյալը նույնիսկ յուր ծննդյան օրից մտնում է յուր կյանքի բոլոր հանգամանքներով Աստուծո շնորհաց տակ, հետևաբար և նորա կյանքի յուրաքանչյուր մի նշանավոր կամ աչքի ընկնող դեպք պետք է աստվածպաշտական շնորհաբեր կարգով սկզբնավորվի։ Այն եկեղեցական կարգն, որով մենք մեր կյանքի յուրաքանչյուր նոր ու նշանավոր քայլափոխի սկզբին դիմում ենք, Աստուծո հովանու տակ հավատքով ու հուսով զինված, և աղոթքով խնդրում ենք Աստուծո ամենառատ շնորհները, կոչվում է օրհնություն։

Ինչպես որ անբաժան է մարդուց Աստուծո գաղափարն, այնպես էլ անբաժան է նորանից օրհնության գաղափարը։ Թե՛ կյանքի ընթացքում և թե՛ մահվան մահճում խնդրել Աստուծո շնորհները յուր հաջորդների կամ որդիների վրա, այդ սովորական էր ոչ միայն նահապետների, այլև յուրաքանչյուր հավատացողի համար։ Խնդրել Աստուծո շնորհները նաև այն ամեն իրի, տեղի և հաստատության վրա, որտեղից մարդիկ միմիայն Աստուծո ողորմածությամբ կարող են մշտապես բարիքներ ստանալ, նույնպես սովորական էր Հին Ուխտի ժողովրդի մեջ։ Սակայն հավատացյալի աստվածպաշտությունը, հաստատված լինելով մարդու և Աստուծո ճշմարիտ հաղորդակցության վրա, չի կարող լոկ մարդկային կարգադրությամբ գոյանալ, վասնզի այն աղոթքն է Աստուծուն լսելի, որ հաճելի է նորան, այսինքն` նորա պատվիրաններին համաձայն է։ Ուստիև ինչպես որ աստվածպաշտությունը ճշմարիտ և ապահով լինելու համար պետք է աստվածադիր էություն ունենա և աստվածադիր հիմքեր, սկզբունքներ և նպատակ բովանդակե, այդպես էլ այն օրհնությունն է ճշմարիտ և ապահով, որ կատարվում է Աստուծո պաշտոնյայի միջոցով և աստվածադիր կարգով։ Այդ է պատճառն, որ Աստված յուր Հին Ուխտի պաշտոնյաներին պատվիրում է ոչ միայն օրհնություն կատարել, այլև տալիս է այն հիմնական կարգն, որով պետք է օրհնեին հանուն Աստուծո[1]։ Քաջ գիտենալով այս ճշմարտությունը` յուրաքանչյուր հավատացյալ թե՛ Հին ու թե՛ Նոր Ուխտում դիմում էր աստվածահաճո մարդկանց և մանավանդ Աստուծո պաշտոնյաներից էր օրհնություն խնդրում։ Փրկված հավատացյալները դիմում էին ոչ միայն առ Քրիստոս օրհնվելու համար, այլև առ նորա առաքյալները։ Ըստ որում և այս սկզբունքն ընդհանրացնելով` Պողոս առաքյալը, և պատմելով Աբրահամի օրհնվիլը Մելքիսեդեկից, ասում է. «Զի առանց ամենայն հակառակութեան նուազն ի լաւէ անտի օրհնեսցի» (Եբր., Է 7)։ Այլև հասկանալով, որ Աստուծո արարածների մեջ ամենայն ինչ բարի է և պետք է Աստուծո պատվիրանաց համեմատ վայելվի, հորդորում է չխորշել այդպիսի վայելքներից ու կարգերից, որոնք և սրբվում են «Բանիւն Աստուծոյ եւ աղօթիւք» (Ա Տիմ., Դ 5)։ Վասնզի օրհնվող մարդը ստանում է Ս. Հոգու այն շնորհներն, որոնք յուր որոշ գործունեության համար անհրաժեշտ են[2], իսկ եթե իր, գործ ու հաստատություն է, շնորհաբեր է դառնում մարդու համար։

Որովհետև օրհնության հետևանքն է Աստուծո կողմից բարիքների բաշխումը, իսկ մարդու կողմից` զորավոր ընդունակությունը, ուստիև օրհնության կատարման սկզբունքները բղխում են Աստուծո խոսքից և մարդու աղոթքի պահանջներից։ Այդ սկզբունքներն են. նախ` որ ամենայն օրհնություն պետք է անպատճառ կատարվի հանուն Աստուծո, և աղոթքները պետք է ուղղվին առ Ս. Երրորդությունը Քրիստոսի շնորհած համարձակությամբ։

Երկրորդ` պետք է կատարվին այն բոլոր պայմաններն, որոնց համեմատ միայն կարող է զորավոր լինել աղոթքը, այսինքն` հավատք, հույս ու սեր պետք է վառվի նախապես շնորհներ խնդրողի մեջ, ըստ որում, խնդրողը պետք է պատրաստվի Աստուծո պատվիրանաց համեմատ պահքով, ապաշխարությամբ և հսկմամբ։

Երրորդ` խնդրողի մեջ հավատք ու հույս վառելու համար պետք է կարդացվին Ս. Գրքից այն ընթերցվածները, որոնք հարմար ու պատշաճ են խնդրված հատուկ շնորհաբաշխության։

Չորրորդ` օրհնությունը պետք է կատարվի միաբանական աստվածպաշտության կարգով (տե՛ս վարը գլ. ԽԸ) և եկեղեցու շնորհաբաշխող պաշտոնյայի միջոցով։

Հինգերորդ` օրհնության կարգակատարությունը պետք է արտահայտություն լինի ճշմարիտ հավատքի, հուսո և սիրո։

Ուստիև վեցերորդ` օրհնության իմանալի խորհուրդը հավատացյալների հոգու մեջ զգալապես հաստատելու համար պետք է յուրաքանչյուր խնդրվող շնորհաց համեմատ առաքելական այն զգալի կարգ ու միջոցներն ևս գործադրվին, որոնք աստվածային շնորհաբաշխության ցույցեր և ավանդիչներ են հանդիսացել։

Այս վեց սկզբունքներով որոշվում է Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու յուրաքանչյուր օրհնության կարգի վարդապետական էությունը։

Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու աստվածպաշտությունն ունի օրհնության կարգեր յուր հավատացյալի կյանքի յուրաքանչյուր աչքի ընկնող և նշանավոր դեպքի համար, որոնք և գտնվում են Մաշտոցում և որոնց գլխավորներն են ս. խորհուրդների արարողությունները։ Այդ կարգերը ճշտիվ համապատասխանում են վերոհիշյալ վեց սկզբունքներին, ըստ որում և յուրաքանչյուր միախորհուրդ օրհնություն և կամ, եթե կատարելի շնորհաբաշխությունը բարդ է, նորա բաղկացուցիչ յուրաքանչյուր տարր օրհնությունը իրագործվում է նախ` նախապատրաստական սաղմոսերգությամբ, ապա` Ս. Գրքից պատշաճավոր ընթերցվածներով, երրորդ` լիահույս բարեխնդրության երգերով, չորրորդ` որոշ շնորհաց համար պաշտոնյայի աղոթքով և վեցերորդ` զգալի ավանդիչների շնորհաբաշխական գործադրությամբ։ Այս բոլոր մասերը յուրաքանչյուր կարգին ու խորհրդին հատուկ ձևակերպություն են ստանում, մինչդեռ շնորհաբաշխության միջոցները մասամբ ընդհանուր են բոլոր կարգերի մեջ։ Այդ միջոցներն են` նախ Աստուծո շնորհաց բուն ավանդիչներն, այն է` Ս. Ավետարանն ու Ս. Խաչը և շնորհաբաշխ ձեռքը, և ապա զգալի նյութեր` գինի, ջուր, բաղարջ ու ձեթ։

Ս. Ավետարանն ավանդիչ է այն շնորհաց, որոնք բղխում են Աստուծո խոսքի բարձր զորությունից (տե՛ս գլ. ԼԶ). Ս. Խաչը պարգևում է Քրիստոսի խաչելության խորհրդի շնորհները (տե՛ս ԻԳ և ԻԴ). Եկեղեցու պաշտոնյայի ձեռքը Ս. Հոգու շնորհաց ավանդիչ է` ըստ առաքելական հաջորդականության (տե՛ս գլ. ԽԷ)։ Վերջապես մարդկային երկրավոր կյանքի ամենաանհրաժեշտ նյութեր` գինին իբրև զորացուցիչ, բաղարջն իբրև սննդատու, ջուրն իբրև մաքրող և ձեթն իբրև փտությունից պահող ու լուսավորող նյութեր էապես համապատասխանում են երկրավոր շնորհաց խորհուրդներին և ըստ այնմ մարմնապես ազդում[3]։ Ընդսմին գինին ու բաղարջը, խորհրդավորապես դառնալով Քրիստոսի մարմինն ու արյունը, սնուցանում են մեզ, ջուրն ի խորհուրդ Քրիստոսի կողից բղխած ջրին ծառայում է մկրտության խորհրդի փրկագործության, իսկ ձեթը Ս. Հոգու կենդանարար շնորհաց իջման խորհուրդն ունի։

Այս բոլոր շնորհավանդները, նյութեղեն և մարդկային ձեռագործ լինելով, յուրյանց էության նախատպի և բնատպի զորությունն ունենալու համար կարոտում են դարձյալ օրհնության, ըստ որում, Ս. Գիրքն օրհնվելով Աստուծո խոսքի զորավոր շնորհաց ավանդիչն է դառնում, ս. խաչը, նյութ և պատժական ձև լինելով, օրհնվում և Քրիստոսի խաչելության փրկարար շնորհատուն է լինում, Եկեղեցու պաշտոնյան, ձեռնադրությամբ օրհնվելով, Աստուծո պաշտոնի մեջ շնորհագործելու իշխանությունն ու զորությունն է ստանում. ջուրը, գինին և բաղարջը, յուրաքանչյուրը յուր խորհրդակատարության ընթացքում օրհնվելով, դառնում է Քրիստոսի կողից բղխած ջուրը, արյունն ու վերջապես մարմինը71*։ Սակայն բոլոր օրհնությանց մեջ հիմնական և էական նշանակություն ունի Ս. Հոգու շնորհաբաշխությունն, որի հատուկ և զգալի պարգևումը օծմամբ է լինում ս. մյուռոնով։ Ուրեմն ս. մյուռոնով օծումը ամեն մի օրհնության հիմքը կամ էությունն է դառնում զգալապես, հետևաբար և հարկ է հառաջանում ի վերջո այդ մասին խոսելու։

Ս. Հոգու շնորհաբաշխական օծման զգալի տարրն է մյուռոնը կամ այդ հունարեն բառի հայերեն նշանակությամբ` «անուշահոտ յուղը», ինչպես անվանվում էր Ե. դարում։ Յուղը կամ ձեթն է ընտրված այդ նպատակի համար, վասնզի կակղեցուցիչ է, զվարթարար, պարարտացուցիչ, վիրաբույժ[4], փտելուց պահպանող ու լուսավորող, իսկ այդ զգալի հատկություններով համապատասխան է և հայտարար Ս. Հոգու իմանալի շնորհաց բազմակողմանի ներգործությանց։ Յուղը հին Ուխտում, և առանձնապես պատրաստվելով, ծառայում էր իբրև Ս. Հոգու շնորհաբաշխության միջոց թե՛ պաշտոնյաների, թե՛ թագավորների ու մարգարեների օծման[5] և թե՛ մինչև անգամ տաճարի անոթները սրբելու համար, ըստ որում և կոչվում էր «յուղ լուսո», «յուղ օծության» և «սուրբ յուղ»։ Եվ ինչպես որ Քրիստոսի փրկչական գործունեության տնօրինությունը, Ս. Հոգու իջմամբ արտահայտվելով, օծումն է կոչվում[6], այդպես և Աստուծո արքայության մեջ մտնելու լուսավառ հավատքի անհրաժեշտությունն յուղ ունենալու նմանությամբ է բացատրվում. «Զի ձէթ գիշերոյ է լուծիչ», ասում է Մամբրե Վերծանողը72* (Մատթ., ԻԴ 3)։

Ս. Մյուռոնը կամ անուշահոտ յուղը[7] Ս. Հոգու շնորհաբաշխության օծման խորհրդի համեմատ ունի յուր հանդիսավոր օրհնության կարգը Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցում։ Նորա նյութն է ձիթենու յուղը, որ ըստ կենաց ծառի պտղի նախատպին` Ս. Հոգով կենդանացուցիչ պետք է լինի «բարվո և չարի գիտության» ծառի պտղի վայելքով ընկած մարդու համար։ Մեկ փայտի պտուղն ապականացուցիչ է դարձել, մյուս փայտինը Քրիստոսի խաչով շնորհված փրկության օծանելիքն է դառնում։ Սակայն քանի որ Ս. Հոգու շնորհները բազմաշող են, իսկ շուշմայի կամ կնջթի ձեթը[8] նույնքան հատկություններ չունի և չէ համապատասխանում հոգևոր հարստությանց ծաղկման և անուշահոտության, այդ ևս լրացնելու համար նորա հետ խառնում են գինի, ձիթենու յուղ, 40 ընտիր ծաղիկների հյութերը, որպիսիք են բալասան տեսակներ` սմբուլ, զաֆրան, երիցուկ, նունուֆար, նարնջի ծաղիկ, մրտի, մուշկ, նարդոս, մատուտակ և այլն75*։

Մյուռոնը օրհնում է մեծամեծ նախապատրաստություններից հետո պատարագիչ Կաթուղիկոսն իբրև Ս. Հոգու շնորհաց ծավալողը` տասներկու եպիսկոպոսներով, 12 սարկավագներով և 12 բուրվառով ու քշոցով` ըստ Ս. Հոգու հիմնադրական շնորհաբաշխության ավանդող տասներկու առաքելոց։ 0րհնությունը կատարվում է լրապես` ըստ վերոհիշյալ սկզբանց պատշաճավոր սաղմոսերգությամբ, ընթերցվածներով, շարականներով և աղոթքներով։ Մյուռոնի օրհնության հիմքը արտահայտում է Ս. Հայրապետն` ասելով. «Սոյն իւղ սրբութեան, զոր կարգեցեր իմաստութեամբ քով, Յիսուս, օծանէ եւ մարգարէս, յօրինէ եւ առաքեալս, յարդարէ եւ վարդապետս, զմեղանչական բնութեանս ծնունդ` վերստին ծնեալ որդիս կացուցանէ Աստուծոյ...»։ Իսկ օրհնության կատարումը խնդրվում է այսպես. «Տէր ողորմութեան եւ Հայր լուսոյ, յորմէ ամենայն տուրք բարիք, եւ ամենայն պարգեւք կատարեալք եղեալ է, շնորհեա՛ մեզ անարժան ծառայիցս քոց զշնորհս քո ի սպասաւորել մեծի եւ կենարար խորհրդոյս քո, առաքեա զամենազօր հոգիդ քո յառաջադրեալ միւռոնս այս եւ արա զսա յօծումն թագաւորական, շնորհք հոգեւոր, կեանք կենաց մերոց, պահապան եւ սրբարար հոգւոյ եւ մարմնոյ, իւղ ցնծութեան, որ առաջնորդեցաւ մեզ յօրինացն եւ պայծառացաւ ի Նոր Ուխտսդ։ Այո՛, Տէր Ամենակալ, իջցէ ի սա շնորհք երկրպագելի եւ Ս. Հոգւոյդ, զի լիցի սա զգեստ անապական, կնիք կատարելութեան...»77*։

Եվ որովհետև Ս. Հոգու շնորհաց պարգևումը տնօրինվում է Հոգեգալստից սկսած` ավանդվելով առաքյալների միջոցով, ուստիև օրհնության միջոցին խառնվում է թե՛ հին մյուռոնով, թե՛ կենաց փայտով ու թե՛ Ս. Լուսավորչի Աջով, վասնզի հին մյուռոնն ավանդաբար Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու հոգեգալստյան շնորհն է մեզ հասցրել, կենաց փայտն ընկած մարդու կենդանացուցիչ ծառն է նոր դրախտում, իսկ Ս. Գրիգոր Լուսավորչի Աջը Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու բարեկարգության շնորհաբաշխ ձեռքն է։ Ահա այսպես է օրհնվում այն ս. մյուռոնն, որի օծմամբ է լինում Ս. Հոգու շնորհաբաշխությունն[9] և կամ Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու փրկագործական ու սրբագործական կարգերի իմանալի խորհուրդների զգալի ներգործությունն և իրագործումը։ Ս. մյուռոնի օծմամբ է հաստատվում Եկեղեցու պաշտոնյան և Ս. Հոգու ձեռնադրական շնորհները ստանում, նորանով է մկրտվողը Ս. Հոգու որդեգիրը դառնում և նորանով է Աստուծո վերաբերյալ ամենայն տեղ (Եկեղեցի) և իր (անոթ, խաչ, Ս. Գիրք և այլն) Ս. Հոգու շնորհաց տակ մտնում և յուր սկզբնատպի զորության ավանդիչը դառնում[10]։ Սակայն որովհետև արարածական աշխարհն անկման մեջ է Ադամով և, վերստին բարձրանալով, մեզ դրախտային ծառայություն է անում նոր Ադամով-Քրիստոսով, ուստիև այդ արարածական աշխարհից ամեն մի ձեռագործ կամ իր այն ժամանակ է միայն աստվածպաշտության մեջ Աստուծո առաջ անխոտելի և մեզ համար Աստուծո վերաբերյալ սպաս դառնում, երբ նախապես լվացվում է ջրով ու գինով «օծումն սրբով մեռոնաւ, որ է օրհնութիւն օրհնութեանց, է լիութիւն շնորհաց ի Հոգւոյն Սրբոյ»` ըստ Քրիստոսի փրկագործական պարգևին։

« ԼԹ. Եկեղեցու Սուրբ Խորհուրդները   |   ԽԱ. Ա. Մկրտություն »
© Gratun.org