Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու Քրիստոնեականը by Արշակ Տեր-Միքելյան

Երրորդ Մասը։ Փրկության Տնտեսությունն ու Կատարումն

ԽԱ. Ա. Մկրտություն

Մկրտություն է այն սրբարար խորհուրդն, որ սրբում է մեզ մարդկային նախնական մեղքից, վերստին ծնունդ է տալիս Ս. Հոգու շնորհած նորոգ կյանքով և Քրիստոսի Եկեղեցու մեջ ընդունում։ Մկրտությամբ ուրեմն Քրիստոս փրկում է մեզ և նորոգում, կամ ինչպես առաքյալն է ասում` «ապրեցոյց զմեզ ի ձեռն աւազանին միւսանգամ ծննդեանն եւ նորոգութեամբ Հոգւոյն Սրբոյ» (Տիտ., Գ 5)։ Մարդն էլ պետք է նախ ծնվի «ի ջրոյ և ի Հոգւոյ», Աստուծո տաճար դառնա, ընդունվի Քրիստոսի մահվան` ըստ որում և կյանքի հաղորդակցության մեջ, կցորդ լինի նորա չարչարանաց, Աստուծո որդի, ժառանգ ու Քրիստոսի ժառանգակից դառնա, որպեսզի մտնի հավիտենական կյանքի ժառանգության մեջ[1]։ Այս մի նոր ծնունդ է, որով ծնողական մարմնից ծնված մարմինը ծնվում է Հոգուց և աստվածային ներգործությամբ ելնում է ջրից կամ վերածնության ավազանից, մի նոր մարդ դառնում և Աստուծո փրկագործական նոր Ուխտի մեջ մտնում։ Մարդ, ծնվելով Ադամի ցեղից, ստանում է Ադամի պատկերն իբրև հին մարդ, բայցև ծնվելով վերստին ջրից ու Հոգուց` ստանում է Քրիստոսի պատկերն իբրև նոր մարդ և այնուհետև հնությունը վայր թոթափած` նորոգապես պտղաբեր լինում և ազատ կյանքով ապրել սկսում. «Այսպէս ծնանին որդիք Աստուծոյ», ասում է Ս. Գրիգոր Լուսավորիչը[2]։ Այս նորոգ կյանքի կոչումն է, որ նոր արարածը կամ էապես վերածնյալը զարգանա և հասնի «յայր կատարեալ ի չափ հասակի կատարմանն Քրիստոսի», որպեսզի տիրե հին մարդու վրա, սրբագործե, դեն ձգե «զմարդն հին, զապականեալն ցանկութեամբք խաբէութեանն. Եւ նորոգել հոգւովն մտաց» ու փոխուել նոր մարդու` «ըստ պատկերի Արարչին իւրոյ»։ Ապա նա դառնում է նոր արարած հոգով ու բնությամբ և իսկական աստվածպաշտության ու զարգացման սկիզբն առնում` Քրիստոսի հետ ճշմարիտ հաղորդակցության մեջ մտնելով (Եփես., Դ. Կող., Գ)։

Մկրտության զգայական տարր կամ նյութ ընտրված է ջուրը, վասնզի նորա բնական ներգործությունն ամենից լավ համապատասխանում է մկրտության շնորհի գերբնական ներգործության, ըստ որում, ջուրը ոչ միայն մաքրող լվացող է այս աշխարհում, այլև պտղաբերող կենդանացնող է[3] և ուրեմն աստվածային սրբարար ու կենդանարար շնորհները համապատախան կերպով կպարունակվին նորա մեջ։ Հասկանալի է, որ այդ ջուրը չէ մարդու մեղքը լվացողն, այլ` Աստուծո բանը և ամենասուրբ Երրորդության հավատքն, որի երեք անձանց յուրաքանչյուրի անունով առանձին երեխային մեկ անգամ` ուրեմն ընդամենը երեք անգամ, ընկղմում են ջրի մեջ` ըստ Քրիստոսի պատվերին և սովորեցրածին[4]։ Երեխան մկրտվելով Քրիստոսի հետ թաղվում է ավազանի գերեզմանի մեջ, սրբվում և հարություն առնելով` ստանում է նոր կյանք Քրիստոսի հարությամբ[5]։ Վասնզի ինքն Քրիստոս, յուր ծննդյան օրը մկրտվելով Հորդանանում, խորտակեց սատանային[6] և ջրհեղեղյան մարդակորույս ջուրը մարդակեցույց և վերածնող դարձրեց, ինչպես և նույն ջուրը ամեն անգամ սրբարար է դառնում յուրաքանչյուր մկրտվողի համար Ս. Հոգով[7]։

Արդ` «Որ հաւատայ եւ մկրտիցի, կեցցէ. եւ որ ոչն հաւատայ, դատապարտեսցի», ասում է Քրիստոս (Մարկ., ԺԶ 15), հետևաբար մկրտությամբ է մարդ ստանում Քրիստոսի կյանքի, չարչարանաց, մահվան և հարության միջոցով յուր փրկությունը, սակայն առանց հավատքի մկրտությունն էլ չի օգնիլ։ Մկրտվողը պետք է շարունակ զորանա հավատքով, որպեսզի կարողանա ավելի և ավելի վայելել Աստուծո շնորհները։ Բավական է, որ մարդ նախ հեռանա սատանայի իշխանությունից` աշխարհասիրությունից, ապա հավատքով փրկության գիտություն ունենա, ձգտում ու տենչանք և անձկություն զգա դեպի փրկություն, այն ժամանակ մկրտությունը շնորհաբեր ու երջանկացուցիչ կլինի նորա համար[8]։ Եվ այսպես` նախքան մկրտությունը պետք է հավատքի արթնություն վառվի մկրտվողի մեջ, իսկ հետո, երկնավոր բարիքի բաշխվելով, հավատքը գործնական կենդանություն կստանա այդ շնորհաց ներգործության ներքո։ Ըստ այսմ` Ս. Հոգին զարթեցնում է նորածին մանկան միամիտ հոգու մեջ տրամադրություն դեպի փրկություն, քրիստոնյա և ուսյալ կնքահայրն էլ երաշխավորում է նորա հավատքի ապագա դաստիարակությունն, և մանուկն էլ մկրտվում է յուր ծնողաց հավատքով[9]։ Ծնողաց կամքն անշուշտ նորածնի կամքն էլ է. ինչպես որ մանկան մարմնավոր կյանքը ծննդից առաջ մի է մոր մարմնավոր կյանքի հետ և ծննդով ինքնուրույն է դառնում, այնպես էլ մանկան հոգևոր կյանքը ծննդից հետո մի է ծնողաց հոգևոր կյանքի հետ այնքան ժամանակ, մինչև որ նորա հոգևոր կյանքն ինքնուրույն հասունության կհասնի և պարզ ինքնագիտակցություն ձեռք կբերե։ Հավատքի ճանաչողությունն ու փրկության գիտակցությունը պահանջվում է չափահաս ու հասունացած մկրտվածից, որպեսզի նա ձգտի և միանա յուր Փրկչի հետ, իսկ մանուկից այդ չէ պահանջվում, այլ քանի որ մկրտությունը նոր գիտակցության հիմնադրություն է, նոր ստեղծագործություն է և նոր անձի սկզբնավորումն է, մանուկը մկրտվում է ծնողաց հավատքով, նորա կամքի տեղը բռնում է ծնողաց կամքն, և ուրեմն նոցա վրա է ընկնում նաև հավատքի բոլոր պահանջները։ Այսպիսով, այդ պահանջները պետք է մանկան վերաբերմամբ լցուցանեն նախ ծնողները, հապա` կնքահայրն, և հետո այդ ամենի հոգատարն է ինքն Եկեղեցին։ Առանց այդ բոլոր պահանջները կատարելու մանուկը չի կարող փրկվիլ, թեև մկրտությամբ զարթնում է նա, և նորա մեջ մի հավատք ու ձգտումն է շարժվում դեպի յուր Փրկիչը, Ս. Հոգու շնորհագործությունն ու դեպի լուսամիտ կյանք։ Ճշմարիտ վերածնությունը կատարելապես իրագործվում է հավատքի բոլոր պահանջների կատարմամբ, որով մարդ մտնում է Քրիստոսի հետ մի սերտ հարաբերության մեջ, գիտե, որ Եկեղեցու փրկիչ Քրիստոսը նաև յուր Փրկիչն է, արթուն կյանք է վարում և այլևս չէ ընկնում հոգևոր քնի ու թմրության մեջ (Ա Պետ., Գ 21)։ Իսկ եթե այդ պահանջները չեն իրագործվում, մկրտվածն ընկնում է հոգևոր քնի մեջ, թմբրում է, և երբ այդ թմբրությունը շուտով չէ վերացնվում, սուզվում է իսկական մահվան անդունդում։ Բայց Քրիստոս առանձին սիրով կանչեց մանուկներին դեպի ինքն` իսկապես նոցանը համարելով Աստուծո արքայությունը (Մատթ., ԺԹ 14. Մարկ., Ժ 14. Ղուկ., ԺԸ 16)։ Ուստիև Եկեղեցին նույնիսկ ծննդյան սկզբից հոգում է յուր անդամ կազմողների համար, որպեսզի ճշմարիտ աստվածպաշտության ու կյանքի հիմքը դնե և ոչ թե կոխան ճանապարհում սերմնսերմանողի նմանի (Մատթ., ԺԳ 4), ցրվելով յուր հավատացյալների որդիներին կամ զրկելով նոցա լուսավոր նոր կյանքի սկզբնավորումից։

Հասկանալի է, որ երբ չափահաս մարդը կամենա քրիստոնեություն ընդունել և մկրտվել Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցում, նա պետք է նախապես լավ դաստիարակվի, կրթվի, ճշմարիտ հավատքով մկրտվի ու զորանա Ս. Հոգով։ Այդպիսի կրթվողները կոչվում են «երախայ», այսինքն` անչափահաս` ըստ Ս. Հոգու որդեգրության, դեռահաս, դեռ չհասած որդեգրական շնորհաց։ Նոքա ընդունվում էին եկեղեցում, հոգևորականների մոտ դաստիարակվում, լսում էին քարոզ, միայն թե հաղորդության ժամանակ դուրս էին գալիս, երբ սարկավագն ազդարարում էր. «Մի՛ ոք յերախայից, մի՛ ոք ի թերահաւատից, եւ մի՛ ոք յապաշխարողաց եւ յանմաքրից մերձեսցի յաստուածային խորհուրդ»[10]։ Oրինավոր կրթությունից հետո` հրաժարվիլ սատանայից և խոստովանել էին տալիս Եկեղեցու հավատալիքները, հերքում հեթանոսական մոլորություններն և ապա մկրտելով` ս. պատարագի ևս արժանացնում։ Ըստ այսմ` քանի որ հավատքը հիմնական տեղ է բռնում մկրտության մեջ, անկարելի է մկրտել անդարձ հեթանոսին կամ անհավատ ծնողաց որդիներին[11]։ Առաքյալք ևս մկրտում էին ամբողջ ընտանիքը միայն այն ժամանակ, երբ ծնողներն ու չափահաս անդամները դաստիարակված էին լինում քրիստոնեական վարդապետությամբ[12]։ Այդպես էին վարվում մանուկների հետ նաև առաքելական հայրերը, ինչպես վկայում են Զմյուռնայի եպիսկոպոս Պողիկարպոսն († 156) 78* ու Որիգինեսը († 254)։ Իսկ եթե հեթանոս ծնողների երեխաներին մկրտեն, կդատապարտվին թե՛ մկրտվածներն ու թե՛ մկրտվողները[13], վասնզի այդպիսի վարմունքով ցույց տված կլինին հավատքի գաղջություն և անզգա վերաբերմունք դեպի աստվածային մեծ սրբությունը։ Բացառություն են կազմում միմիայն այն երեխայք, որոնք ընկեցիկ են կամ ծնողներից զրկված. այդպիսիք Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու որբախնամ հաստատության սեփականություն են կազմում և մկրտվում են` քրիստոնյա կնքահոր խնամատարության հանձնվելով[14]։

Կնքահայրն էլ, ինչպես բառն իսկ ցույց է տալիս, կարող է միմիայն տղամարդը լինել, որպեսզի ճշտիվ համապատասխանի այդ ս. խորհուրդի էության։ Եթե կինը ստանձներ այդ դերն և կնքամայր դառնար, հակասություն հառաջ կբերեր, վասնզի կնքամայրը կամ մայրը միմիայն Եկեղեցին է, որ վերստին ծնում է մանկան ի ժառանգություն և որդեգրություն երկնավոր Հոր. մինչդեռ կնքահայրն ոչ թե մայրական դերի խորհուրդն է ներկայացնում, այլ հայրական, այսինքն` Ավետարանի, հանձն առնելով ուսուցանել մանկան ս. Ավետարանի ճանապարհով։ Այդպես և տղամարդն է սովորաբար վկայության գործում ընդունվում[15]։ Ուստիև ինչպես որ Քրիստոսի մկրտության միջոցին Տիրամոր կամ առհասարակ կանանց ներկայություն չէ հիշվում, այդպես էլ նոքա սովորաբար բացակայում են ի նշան և ի հուշ, որ ներկայացուցիչ են և սպասավոր են մարմնավոր ծննդյան, ըստ յուրյանց բնական կարգին, և ոչ վերածնության[16]։ Նոցա բացակայությամբ մանուկը չէ հիշեցնում մկրտության ս. խորհուրդի կատարման ժամանակ հին Ադամի ժառանգավորած ախտավոր մարմնական ծնունդը, այլ ամենքի մեջ ներշնչում է նոր Ադամի հոգևոր և անախտ ծնունդը, որով մկրտվողը վերածնվում, նորոգվում է` նոր կյանքի համար լուսազարդվելով։ Ուրեմն մարմնավոր ծնողն ուղարկում է յուր մանկան արքայության ընտանիքի մորը և վերստին ստանում է այդ հոգևոր ծնողից յուր լուսազարդ սանիկին։

Մկրտությունը պետք է, որ նախապատրաստությամբ լինի։ Քրիստոսի իսկական մկրտության նախապատրաստող եղավ Հովհաննես Մկրտիչն, որ օրինական լվացողությամբ ապաշխարել էր տալիս և Աստուծո արքայության ճանապարհ բաց անում նոցա սրտերի մեջ, որպեսզի պատրաստ լինեին ընդունելու Քրիստոսի փրկությունն ու Հոգով Սրբով մկրտվելու[17]։ Ժողովուրդն էլ դիմում էր դեպի այդ ապաշխարական մկրտությունը, ըստ որում` թլփատությամբ ևս, հիշում էր միշտ Աբրահամի հետ դրած աստվածային Հին Ուխտը, որոշվում էր հեթանոս անհավատներից և սպասում 0ծյալի փրկագործության։ Նույն կարգով պետք է նախապատրաստվի և չմկրտվածը, կամ, եթե մանուկ է, նորա ծնողը, որպեսզի ուղիղ և անսայթաք լինի նորա ընթացքը դեպի սրբություն և վերածնություն։ Ջերմեռանդ հավատքով վերաբերմունքը պահանջ է թե՛ մկրտվողի և թե՛ մկրտողի վրա, որոնք պետք է միշտ հիշեն Ս. Հոր խոսքը. «Նա թէ եւ ոչ Հոգին Սուրբ մկրտիցի ընդ մկրտեալսն, ոչ մկրտութիւնն կատարեալ ասի, այլ լուացումն ջրոյ»` կարոտ իսկական մկրտության (Ս. Եղիշե, 314)։ Այդ է պատճառն, որ քահանան պարտավոր է անսվաղ կատարել մկրտությունն և ապա պատարագ մատուցանել սրբությամբ[18]։ Այսինքն` ոչ միայն մկրտվողն, այլև մկրտող պաշտոնյան պարտավոր է բարեպաշտության զգացմունքներով և ջերմեռանդ հավատքով զինված մտնել այն խորհրդակատարության մեջ, որով պայմանավորված է մարդու ամբողջ աճումը, զարգացումն, հառաջադիմությունն ու լուսավոր կյանքը։

Ահա այսպիսի խորհրդավորությամբ է կատարվում այս ս. խորհուրդը, և որովհետև ճշմարիտ մկրտությունը, իրագործվելով հանուն Հոր և Որդվո և Հոգվույն Սրբո, միանգամընդմիշտ սրբում է մեկ սկզբնական մեղքը, միանգամընդմիշտ վերածնում է, մի անգամ է իրականացնում ճշմարիտ հաշտությունն ի մահն Քրիստոսի և ի հարությունն, և դրոշմով մի անգամ է տրվում անքակտելի կնիքը մկրտվողի հոգու վրա[19], հասկանալի է, որ այդպիսի մկրտվածը չի կարող կրկին անգամ մկրտվիլ։ Կրկնել մկրտությունը նշանակում է մի այլ Երրորդություն դավանել. ըստ որում և մի այլ Քրիստոս, փրկչական մի այլ մահ, կրկնակի վերածնություն և մի այլ Ս. Հոգու, իսկ այսպես դավանելը հերձվածողություն է։ «Մի Տէր, մի հաւատք, մի մկրտութիւն», ասում է ս. առաքյալը (Եփ., Դ 5), այնպես որ Հոր և Որդու և Ս. Հոգու ճշմարիտ անունով և առաքելական կարգով մկրտվածը համարվում է մկրտված ամեն մի քրիստոնեական և ճշմարիտ առաքելական Եկեղեցու համար։ «Քանզի անհնար է մի անգամ մկրտելոցն, որ ճաշակեցին յերկնաւոր պարգեւացն, եւ հաղորդք եղեն Հոգւոյն Սրբոյ, եւ զգեղեցիկ Բանին Աստուծոյ ճաշակս ճաշակեցին, եւ զզօրութիւնս հանդերձելոյ աշխարհին, եւ կործանեսցին, միւս անգամ նորոգել յապաշխարութիւն եւ վերստին ի խաչ հանել անձանց զՈրդին Աստուծոյ, եւ դարձեալ խայտառակել», գրում է Ս. Պողոս առաքյալը[20]։ Մկրտության փրկական հաստատության և անջնջելի իրագործության տեսանելի հայտարարն է Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցում ս. Ավազանի անշարժությունը[21]։

Սակայն Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցին վերստին մկրտում է այն աղանդավորների մկրտածներին (արիոսյան, մակեդոնյան, նեստորական, սաբելյան և այլն), որոնք չունին Ս. Երրորդության ճշմարիտ դավանությունն և ուրեմն ճշմարիտ հավատքով ու հավատամքով չեն մկրտում հանուն Հոր և Որդվո և Հոգվույն Սրբո, և կամ թե որևիցե կերպով ելնում են առաքելական եկեղեցու կարգից` էապես ու խորհրդավորապես խախտելով այդ ս. խորհուրդի կատարումը81*։ Այսպես, օրինակ, կայացած չէ այն մկրտությունն, որ կատարվել է մասնավոր աշխարհական մարդու կամ մինչև անգամ սարկավագի և ոչ թե քահանայական ձեռնադրություն ստացած հոգևորականի ձեռքով, ինչպես գիտենք թե՛ առաքյալների կարգից, որ Փիլիպպոս սարկավագի քարոզությամբ մկրտվածների փրկությունը իրագործված չէ համարվում, և թե՛ Ս. Նունեի պատմությունից82*, որ Ս. Գրիգոր Լուսավորչից քահանաներ խնդրեց Վրաց վերածնության համար[22]3։ Ըստ որում և եթե մեկը վերահաս մահվան ճգնաժամին հավատքով փափագում է մկրտվել, նա ոչ թե կարող է աշխարհականի ձեռքով հասնել յուր փափագին, այլ մկրտված ու փրկված է համարվում յուր հավատքով[23], ինչպես և փրկության արժանացել են Քրիստոսի փրկագործության հուսով վախճանված նահապետներն ու սրբերը Հին Ուխտում։ Եվ քանի որ մկրտության խորհրդի իրականացման համար նախ անհրաժեշտ է հավատք և երկրորդ` սրբազնագործ արարողությունն, ակներև է, որ չի իրագործվիլ առանց հավատքի, լոկ սրբազան արարողությամբ և կամ հավատքով, բայց կեղծ արարողությամբ, այլ վերահաս մահվան արգելքը լիազորություն է տալիս հավատքի փրկարարության։

Մկրտության ս. խորհուրդը սկզբից մինչև վերջ գեղեցկապես պատկերանում է յուր աստիճանական ընթացքով և հիմքերով Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու արարողության մեջ։ Նախ` երեխայի կողմից ասվում են Եկեղեցու դրան առաջ հինգ հատված սաղմոսներ` ըստ հինգ զգայարանաց, որոնցով խնդրվում է Աստուծո ողորմությունն, առաջնորդությունն ու լուսավորությունը դարձող և ի Տեր հուսացողի վրա։ Դորա հետևանքն է լինում, որ սպիտակ ու կարմիր նարոտը ոլորվում է` «միաւորեալ ի մի ի խորհուրդ կենարար արեան եւ ջրոյն, որ ել ի տիգերախոց կողէն Քրիստոսի». մկրտվողը պսակի հուսով մտնում է Քրիստոսի հովանավորության ճանապարհը և երրեակ աղոթքից հետո ասում է «Հրաժարիմքը»։ Այս առաջին մասով երեխան երես է դարձնում մեղանչական աշխարհից ու կյանքից։

Երկրորդ մասում մկրտվողը դառնում է «ի լույս աստվածգիտության», խոստովանում է «Հավատամքը», լսում է Ավետարանն ու Հայոց դավանանքը, քահանայի աղոթքով խնդրվում է հավասարել ճշմարիտ երկրպագուների հետ և ուրախության սաղմոսներով մտնում է եկեղեցի ու շարականով դիմում դեպի ավազանը։

Երրորդ մասում կատարվում է բուն մկրտությունը, ըստ որում, օրհնվում է ջուրը, որ Ս. Հոգով դառնա «ի սրբութիւն հոգեւոր իմաստութեան, ի նահատակութիւն եւ ի յաղթութիւն հակառակամարտին, ի զօրութիւն պատուիրանապահութեան առաքինի գործոց, եւ յամենակատար հրահանգս եւ ի կրթութիւնս աստուածպաշտութեան։ Որպէս զի լուսաւորեալ մտօք եւ առաքինասէր վարուք կեցցէ յայսմ աշխարհիս ի փրկութիւն անձին իւրոյ, ի պատիւ եւ ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեան։ Եւ արժանի լիցի հասանիլ վիճակի ժառանգութեան սրբոցն ի լոյս»։ Այս օրհնության կարգը սաղմոսներով, ընթերցվածներով, աղոթքով ու ս. մյուռոնով կատարելուց հետո, քահանան մկրտում է երեխային։ Այս լինում է չորրորդ մասն, որով մանուկը ստանում է վերածնության շնորհները Ս. Հոգով. «Որք ի Քրիստոս մկրտեցարուք, զՔրիստոս զգեցեալ էք, որ ի Հայր լուսաւորեցայք, Ս. Հոգին բերկրեսցի ի ձեզ»[24]։ Եվ այս կարգից հետո կատարվում է դրոշմի ս. խորհուրդի արարողությունը[25]։

Բայց որովհետև քրիստոնյայի զավակն այլևս ոչ թե, ըստ Ադամի կարգին, անեծքով է ծնվում, այլ ըստ նոր Ադամին` ավետիքով և ուրախությամբ իբրև Աստուծո և յուր եկեղեցուն ընծա, ուստիև աստվածային օրհնության ուրախությունը ծննդյան օրիցն է սկսվում, երբ քահանան գնում է տունը, «խորհուրդ մեծ» երգում` ըստ հրեշտակաց, Քրիստոսի Ծննդյան Ավետարանը կարդում և Ս. Կույսի ողջույնը տալիս ծննդականին. «Ուրախ լեր, բերկրեա՛լդ, Տէր ընդ քեզ, օրհնեալ ես դու ի կանայս, եւ օրհնեալ է պտուղ որովայնի քո»[26]։

Եվ ինչպես որ մկրտությունից ութ օր հետո քահանան գնում է, նարոտը վերցնում և, լողացնելով մանկանը, վերահաստատում նորա վերածնությունն ու սրբությունն ու ավետում, թե` «Արդարացար, սրբեցար, զօրացիր յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ», այնպես էլ քառասուն օր լրանալուց հետո մայրը գալիս է եկեղեցի, նորան նվիրում յուր մանկան և աղոթքով ստանում է աստվածային «շնորհաց ու զորության» հովանու տակ։ Այս կարգով մայրը մոռանում է մարմնավոր ցավով ծնունդը և ընդունում սրբված, Աստուծո ճշմարիտ երկրպագու և «աստվածգիտության լույսը զգեցած» մանկան, որ կոչվում է նոր ճանապարհ ընթանալ Քրիստոսի շավղով (Ղուկ., Բ 22-39)։ Մի խոսքով, թե՛ մկրտության և թե՛ նորա հարակից կարգերի խորհուրդն ու էությունը ցույց է տալիս, որ մանուկը ծնվում է Քրիստոսի ծննդյան խորհուրդով, սրբվում է Քրիստոսով և աճում, զորանում է Քրիստոսի հետ, որպեսզի նորա խաչը կրե յուր վրա եկեղեցու հառաջադիմության համար։

Հռովմեական եկեղեցին տարբերվում է առաքելական կարգից այս խորհուրդի թե՛ գործողությամբ ու թե՛ բանաձևով։ Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցու մկրտության բանաձևն է. «(Այս անուն) ծառայս Աստուծոյ եկեալ յերախայութենէ ի մկրտութիւն, մկրտի յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ, գնեալ արեամբն Քրիստոսի ի ծառայութենէ մեղաց, ընդունի զորդեգրութիւն Հօրն երկնաւորի, լինել ժառանգակից Քրիստոսի եւ տաճար Հոգւոյն Սրբոյ», որի մեջ էականն է` «Մկրտի յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ»։ Այս էական մասը մնացել է առաքյալների ժամանակից, սակայն Հռովմեական եկեղեցին, ուժ տալով յուր կղերի նշանակության և իշխանության, այս ևս փոփոխել է մոլորաբար, ձևակերպելով այսպես. «Ես մկրտեմ (զայս անուն) յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ. Ամէն»։ Այսպիսով, նա թե՛ առաքելական կարգն է խանգարում և թե՛ մկրտողի անձին ավելի առաջնակարգ նշանակություն է տալիս, քան թե Քրիստոսին ի վնաս քրիստոնեական եկեղեցու առաքելական միության և հոգևոր նշանակության87*։ Իսկ այդպիսի մարդկային ձգտումն է, որ դատապարտում է Պողոս առաքյալը, քանի որ Քրիստոս է ևեթ մկրտության իսկական կատարողը քահանայի ձեռքով[27]։

Հռովմեական եկեղեցին մկրտությունն էլ այլապես է կատարում, ոչ թե երիցս ընկղմելով, այսինքն` մկրտելով ջրի մեջ, այլ միայն ջուր սրսկելով երեխայի վրա, ինչպես երբեմն անում էին հին դարերում հիվանդներին։ Նեոկեսարիայի ժողովը Գ. դարում այդ մի արգելված ու դատապարտելի գործ է համարում` մերժելով այդպես մկրտվածներին հոգևոր աստիճանից (Կանոն ԺԲ.)88*։ Մինչդեռ Հռովմեական եկեղեցին ԺԳ դարում մտցրեց այդպիսի մոլար սովորությունն, ինչպես վկայում է նույնիսկ Թովմա Աքվինացին։ Այդպիսով նա չարաչար սխալվում է, զի եղծում է երեքօրյա թաղման խորհուրդի արարողությունը, որին ենթարկվում է մանուկը զգալապես և ելնելով, ուրեմն, Քրիստոսի հետ հարություն առնում նոր կյանքի համար։

Բողոքականներն էլ եթե ընդունում են մկրտության ս. խորհուրդ լինելը, սակայն ուսուցանում են Հռովմեական եկեղեցուն հակառակ, որ իբր թե մկրտությունն ոչ թե Քրիստոսի հավատացյալին վերջնականապես սրբում է նախնական և անձնական մեղքերից, այլ միայն նշանակ է այդ մեղքերի ներման, ըստ որում, այդպիսով մարդ նորա հարաբերության մեջ է մտնում Աստուծո հետ։ Ուրեմն մկրտությամբ մարդ դառնում է Աստուծո որդի, հույս է ստանում հավիտենական կյանքի և աստվածային շնորհաց, որոնք և ստանում է անտեսանելի և արտաքին որևիցե պայմանից անկախ կերպով։ Այս վարդապետությունն ակներև հակասություն է, վասնզի եթե Աստված մկրտությամբ չէ սրբում մարդու մեղքերը, այլևս ինչո՞ւ է սահմանել այդ և կամ ինչո՞ւ չէ սրբում. մի՞թե չի կարող կամ չէ կամենում և կամ ինչո՞ւ ներում է մկրտվածի մեղքերը, երբ նա իսկապես մեղավոր է։ Եվ քանի որ Քրիստոս երկրորդ Ադամն է, չէ՞ որ նորանով նոր կյանք և արդարություն է պարգևում մարդուն մկրտությամբ։ Այլև Քրիստոս սուրբ է, չէ՞ որ սուրբ է և նորա մարմինը` եկեղեցին կամ հավատացյալը, չէ՞ որ նա փրկեց Ադամի մեղանչումով ընկած մարդուն և մկրտությամբ բարձրացնում է, իսկ եթե մարդը մնում է նույն վիճակում, և Քրիստոս յուր արդարությամբ միմիայն ծածկում է նորա մեղքը, այլևս այդ ինչ փրկություն է կամ նորոգություն, երբ մարդ դեռևս մեղաց մեջ թավալվում է։ Ակնհայտնի այս հին մոլորությունն, որ Որիգինեսի աշակերտ Պրոկղը և ուրիշ հերետիկոսք հնարեցին, բոլորովին հակասական է ու դատապարտելի, ըստ որում, հակառակ է նաև Ավետարանի վարդապետության, որ ասում է, թե մկրտությամբ մարդ ստանում է նոր կյանք, սրբվում է մեղքերից և նորոգվում նոր Ադամով (Հովհ., Գ 4-6. Գործք, Բ 38. Ա Կոր., Զ 11 և այլն)։

Բայց Հայաստանյայց Ս. Եկեղեցին, ճանաչելով Քրիստոսի փրկագործության էությունն, որ ճշմարտապես իրագործվում է յուրաքանչյուր մկրտվողի վրա այս ս. խորհրդով, յուր խորհրդակատարությամբ ևս շատ անգամ է հիշում այս սկզբունքի հաստատությունը հակառակ վերոհիշյալ ծայրահեղությանց։ Նա ամփոփում է մկրտվողի խնդրածը այսպես. «Հաւատք, յոյս, սէր եւ մկրտութիւն. Մկրտիլ եւ արդարանալ. սրբիլ ի մեղաց, ազատիլ ի դիւաց եւ ծառայել Աստուծոյ»։ Մկրտողն էլ խնդրում է աղոթքի մեջ. «Մերկեա՛ ի սմանէ զհնութիւն մեղաց եւ նորոգեա՛ ի կեանս նորս եւ լցո՛ զօրութեամբ Հոգւոյդ Սրբոյ ի նորոգութիւն փառաց Քրիստոսի քո»։ Եվ ապա մկրտելով և հանձնելով կնքահորը` հայտարարում է. «Որք ի Քրիստոս մկրտեցայք, զՔրիստոս զգեցեալ էք, ալէլուիա։ Որք ի Հայր լուսաւորեցայք, Սուրբ Հոգին բերկրեսցի ի ձեզ, ալէլուիա»։ Այս ամենն արտահայտում է այն մեծ իրողությունն, որ կատարվում է նորոգ հավատացյալի վրա. նա, ըստ նախընթացին, մեռնում է յուր հին մարդով Քրիստոսի հետ և իբրև նոր մարդ հարություն առնում Քրիստոսով, որպեսզի դարձյալ Քրիստոսով ու Քրիստոսի հետ նոր կյանքի մեջ նորոգապես հարատևի89-90*։

« Խ. Խորհրդակատարության Միջոցները. Օրհնություն և Օծումն   |   ԽԲ. Բ. Դրոշմ »
© Gratun.org