Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1206. Շարականներ և Տօներ

Անաւարզեցին նորութեանց տենդով տոչորեալ անձ մը կերեւի, վասն զի փափաք ունեցած է եկեղեցոյ մէջ փոփոխութիւններ մտցնել, նաեւ անկախաբար լատինական նմանողութիւններէ։ Այդ կարգէն է առաւօտեան ժամերգութեան մէջ Մեծացուսցէ կարգը հանապազօրեայ ընել, ամբողջապէս իր փոխով ու շարականով, քարոզով եւ աղօթքով։ Ժամերգութեան այդ մասը որ Քրիստոսի Մարդեղութեան կամ Յայտնութեան նուիրեալ էր, հայկական հին ծէսին համեմատ, կիրակնօրեայ պաշտօն մըն էր եւ Յարութեան նուիրեալ իւղաբերից կանոնին մաս կը կազմէր։ (ՕՁՆ. 29)։ Անաւարզեցին, անշուշտ Լատիններէ թելադրուելով, թէ Հայոց ժամերգութեան մէջ Աստուածածնայ պաշարման բաւական մտադրութիւն դարձուած չէ, որոշեց որ Մեծացուսցէ կարգը, Յարութեան կանոնէն զատուելով հանապազօր կատարուի առաւօտեան ժամերգութեան մէջ։ Այդ նպատակով բազմաթիւ Մեծացուսցէ շարականներ ալ յօրինեց, իւրաքանչիւր օրուան պատշաճին համար, որոնցմէ քանիներ գրչագիրներու մէջ կը տեսնուին, սակայն հաստատուն կիրառութեան մտած չեն, թէպէտ եւ Մեծացուսցէ կարգին ամենօրեայ ըլլալը սովորական դարձած է, եւ այսօր ալ կը կատարուի։ Անաւարզեցին իր Երգեցող մականունն ալ արդարացուցած է նոր շարականներ յօրինելով, որոնցմէ 33 կանոն ցուցակագրուած կը գտնենք (ՍԻՍ. 242)։ Անոնցմէ 9 հատը Աստուածայայտնութեան տօնին կը պատկանին, որուն ինն օրերը բաժնած է երկու ճրագալոյցներու, երկու եռօրեայներու եւ Թլփատութեան տօնի մը։ Երեք կանոններ գրած է Աւագ շաբաթի առջի երեք օրերուն համար։ Յատուկ կանոններ յօրինած է, Անդրէաս ու Թովմաս առաքեալներու, Մատթէոս ու Մարկոս ու Ղուկաս աւետարանիչներու, 72 աշակերտներու, Նիկողայոս, Բարսեղ, Աստուածաբան ու ոսկեբերան հայրապետներու, Գէորգ, Մերկեռիոս, Թէոդորոս ու միւս Թէոդորոս զօրավարներու, եւ կանոն մըն ալ Տարագոսեան մարտիրոսներու՝ որոնք Անարզաբայի յատուկ սուրբեր են։ Ըստ այսմ Աստուածայայտնութեան 9 կանոններէն զատ 18 ալ կանոններ յօրինած է Հայ եկեղեցւոյ ընդունած տօներուն, թէպէտ անոնցմէ ոմանք արդէն իրենց շարականները ունեցած են։ Մնացեալ 6 կանոններու տօներն իսկ նոր են եղած, եւ իր կողմէն մուծուած, որոնք են, Երրորդութիւն, Անարատ Յղութիւն եւ Ընծայումն Աստուածածնի, Ամենայն Սրբոց, Եօթներորդ ժողով որ է Նիկիոյ Բ., եւ Լեւոն պապ։ Իր գրած շարականները հաւանաբար յիշուածներէն աւելի ալ եղած պիտի ըլլան, զի 33 կանոնները միմիայն ցուցակագրողին ձեռքը հասած գրչագիրներուն մէջ տեսնուածներն են։ Անաւարզեցիին գրական արժէքը չի բարձրանար այս շարականներով, որոնց մէջ իր պաշտպաններն ալ կը պարտաւորուին խոստովանիլ թէ չիք վսեմական ոճ նախնի շարականաց (ՍԻՍ. 242)։ Անոր գրած շարականներէն եւ ոչ մէկը գործածական է այլեւս, եւ խափանմանը պատճառ եղած է անշուշտ Տաթեւացին, որ ընդունելի շարականներու ցուցակը կազմելէն ետքը, աւելցուցած է. այսինքն շարականս ընդունելի է յեկեղեցի, եւ աւելի քան զայս խոտելի է եւ անպիտան (ՏԱԹ. 638)։ Հարկաւ Տաթեւացին չէր կրնար ներել որ Անաւարզեցիին գրածները կիրառութեան անցուին։ Շարակնոցին հետ Յայսմաւուրքին վրայ ալ յատուկ աշխատութիւն ունեցած է Անաւարզեցին, նորանոր յիշատակներ աւելցնելով անոր մէջ, եւ անշուշտ անկէ մնացած պիտի ըլլան Յայսմաւուրքի մէջ անցած Լատին սուրբերու յիշատակները, զոր օրինակ Ամբպոնիոսի Մեդիսլանեցի (ՅԱՍ. Բ. 275), Գրիգոր Հռոմայեցի (ՅԱՍ. Ա. 177), Դորոթէոս Տիւրացի (ՅԱՍ. Ա. 243), Եօթներորդ ժողով (ՅԱՍ. Բ. 165), Լաւրենտիոս եւ Քսեստոս Հռոմայեցիք (ՅԱՍ. Բ. 72) եւ ուրիշներ։ Յայսմաւուրքը պէտք էր յատուկ առարկայ ըլլար Անաւարզեցիի մտադրութեան, որովհետեւ կաշխատէր ջնջել տօներու մասին Հայ եկեղեցւոյ եօթնեկական գրութիւնը, եւ սրբոց տօները կատարել ամսաթիւի գրութեամբ եւ Յայսաւուրքի կարգով։

« 1205. Զանազան Կէտեր   |   1207. Գործադրելու Ջանքեր »
© Gratun.org