Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1207. Գործադրելու Ջանքեր

Անաւարզեցիի լատինասէր ծրագիրին մասին պէտք եղած տեղեկութիւնները տալէն ետքը, հարկ կըլլայ յիշել անոր իրականացման մասին իր ճիգերը։ Ինչպէս կանխեցինք ըսել (§ 1204), նա առաջին անգամ կը սկսէր ինքը գործադրել իր միտքը, չսպասելով ալ որ նախապէս իր ծրագիրը կանոնաւորապէս քննուի ու ընդունուի եւ ժողովական որոշմամբ հաստատուի։ Միեւնոյն ժամանակ հրաման կու տար, որ ով որ ուզէ իրեն նմանիլ, ազատ ըլլայ հնաւանդ ծէսը զանց ընել, եւ նոր ոճը գործադրել, եւ համարձակ կը գրէր, հրաման կու տամք եւ կու օրհնեմք որ ձեր այսինքն Հեթումի երիցունքն ջուր խառնեն ի նոյն սուրբ խորհուրդն, միանգամայն կը թելադրէր, որ ուրիշներ ալ անոնց հետեւին, այսինքն նոյնպէս արասցեն եւ թագաւորի երիցունքն, եւ ձեր եղբայրցն, եւ իշխանացն (ԿԱԼ. 439)։ Այդ գործադրութիւնները պիտի սկսէին որեւէ պաշտօնական որոշումէ առաջ, փոփոխութիւնները անզգալաբար կատարեալ իրողութեան վիճակի վերածելու դիտմամբ, յօգուտ գործածելով ակնածութեան, շահադիտութեան եւ շողոքորթութեան անտեղի միջոցները։ Այդ կերպերը կը գործածէր նա Կիլիկիոյ մէջ, իսկ անկէ դուրս, Հայաստանի վիճակներուն համար, յատուկ պատգամաւորութիւններ ղրկելու ձեւն էր նախընտրած։ Այս պատգամաւորութիւններէն մէկը կը յիշէ Ստեփանոս Օրբելեան, որ իր օրովն էր եղած (ՕՐԲ. Բ. 196), իսկ ուրիշ երեք պատգամաւորութիւններ ալ Անաւարզեցիին նամակին մէջ կը յիշուին (ԿԱԼ. 441)։ Ասոնցմէ առաջինը ղրկած է Բջնեցուն եւ Վարագեցեաց, այսինքն է Այրարատի եւ Վասպուրականի վարդապետներուն, որոնց հաճոյակատարութեան վրայ աւելի վստահութիւն ունեցած պիտի ըլլայ։ Միւս տարին դիմած է տէր Յովհաննէսի Առաքելոց եպիսկոպոսի եւ երրորդը ղրկած է Ստեփանոսի յաջորդող, Յովհաննէս Օրպէլին, որ է Սիւնեաց արքեպիսկոպոս, որպէս հոգեւոր իշխան գոլով, նոյնպէս մարմնաւոր, եւ իւր ընկերացն։ Անաւարզեցին կուզէ հաւատացնել թէ ցուցաք զգիրսն եւ հաստատեցաք (ԿԱԼ. 441) իբր այն թէ զանազան գիրքերէն իրեն հաւաքած, կամ լաւ եւս կրօնաւորներէն իրեն ցոյց տրուած վկայութիւնները, նոյն իսկ բնագիր կամ թարգմանուած գիրքերու վրայ իր պատուիրակներուն ձեռքով պատցուցած եւ իր խօսքը հաստատած ըլլայ։ Սակայն ուրիշ կողմէ մեր ձեռք հասած տեղեկութիւններ, եւ գլխաւորապէս Օրբելեանի պատմութիւնը, կը վկայեն թէ բնաւ ազդեցութիւն չեն ունեցած իր ճիգերը, եւ ընդհակառակն բուռն ընդդիմութիւն շարժած են Արեւելեայց կողմէն։ Անաւարզեցիին ղրկած պատգամաւորներուն թուականները ճշդել դիւրին չէ։ Օրբելեան Ստեփանոսի ղրկուածը 1297-էն առաջ պէտք է դնել, զի այն տարին փակած է Օրբելեան իր պատմութիւնը (ՕՐԲ. Բ. 257)։ Հեթումին գրած նամակին մէջ կըսէ, թէ Օրբելի յղածը այս տարի էր, Յովհաննէսի անցեալ տարին, եւ Բջնեցիին միւս այլ ամին (ԿԱԼ. 441), բայց խնդիր է Հեթումին գրուած նամակին թուականը ճշդել, որ նշանակուած չէ։ Ոմանք զայն 1306-ին կը դնեն (ՍԻՍ. 557). մինչ ուրիշներ մինչեւ 1294 կը տանին (ՉԱՄ. Ե. 291), սակայն հաշիւի առնելով Անաւարզեցիին 1293-ին կաթողիկոսանալը, եւ նամակէն 3 տարի առաջ վերջին պատգամաւորներուն յղուած ըլլալը, յարմար կըլլայ գոնէ մինչեւ 1304 յետաձգել Անաւարզեցիէն Հեթումին գրուած նամակը։

« 1206. Շարականներ և Տօներ   |   1208. Կիլիկիոյ Արքունիքը »
© Gratun.org