Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1210. Սմբատ Թագաւոր

Հեթում ու Թորոս հազիւ թէ Սմբատի թագաւոր օծուիլը կը լսեն, կը փութան Կիլիկիա դառնալ, բայց Սմբատայ երես շրջեալ, ոչ եթող զնոսա ի տունն իւրեանց հայրենի, որով պարտաւորուեցան նորէն Կիլիկիայէ հեռանալ, ու դարձան անդրէն առ կայսրն Անդրոնիկոս Բ. Պալէոլոգ, եւ խնամիէն օգնութիւն խնդրեցին։ Սմբատ օգտուեցաւ անոնց հեռանալէն, եւ դիմեց ի Թաթարն, այսինքն Ղազան խանին, բազում գանձիւք, որ Հայոց հետ ունեցած բարեկամութիւնը՝ իր վրայ դարձնէ, եւ մինչեւ իսկ ի ղանի ազգէն, կամ ըստ այլոց ի ղանի ազգայնոց կին մըն ալ առաւ։ Երբոր Սմբատ Ղազանէ կը դառնար, ու ի սահմանս Կեսարիոյ հասած էր, հանդիպեցան նմա երկու եղբարքն իւր Հեթում ու Թորոս, որոնք Անդրանիկոսէ առեալ ոսկի բազում Ղազան խանին կը դիմէին։ Սմբատ թագաւորական հետեւորդներով կու գար, ուստի եղբայրներուն դէմ ելաւ բռնութեամբ, եւ Կալեալ զնոսա, եւ տարեալ եդ ի բանտի ի Բարձրբերդ։ Բայց ձերբակալելով ու բանտարկելով ալ զինքն ապահով չզգաց, ու յետ սակաւ աւուրց, խորհրդով նենգաւոր իշխանացն, եսպան զեղբայրն իւր զԹորոս, եւ եհան զաչս Հեթմին (ՍԱՀ. 154), եւ փակեց զայն Բարձրբերդի մօտ Մոլեւոնի բերդը (ՍՄԲ. 127)։ Սմբատի եղբայրասպանութեան թուական կը ցուցուի 1288 յուլիս 23 օրը (ՍԻՍ. 596)։ Այդ եղելութեան մէջ մեր գլխաւոր գիտելիքը Անաւարզեցիին գայթ ի գայթ ընթացքն է, որ եթէ ոչ խորհրդակցութեամբ, գոնէ անորակելի լռութեամբ կը քաջալերէ Սմբատի անօրէն գործերը։ Սմբատ թագաւորութիւնը յափշտակած ատեն խորհրդով կաթողիկոսին եւ իշխանաց գործած էր, եւ միեւնոյն գործին շարունակութիւնն էր եղբայրներուն դէմ բռնութիւնն ալ, որ թէպէտ լոկ խորհրդով իշխանաց կատարուած կըսուի, եւ կաթողիկոսին անունը նորէն չտրուիր, բայց եւ ոչ դէմ գրած կամ բողոքած ըլլալը կը յիշուի, մանաւանդ թէ կը շարունակէ Սմբատի թագաւորութիւնը հովանաւորել։ Վոնիփակիոս պապն ալ շատ հոգածու չերեւիր կատարուած գործողութեանց մասին, գոհանալով անշուշտ որ իրեն անձնուէր մէկ մը ըլլայ Հայոց գահին վրայ, ով ալ ըլլայ գահակալ։ Ըստ այսմ 1298 հոկտեմբեր 5 թուականով, նամակ մը կը գրէ առ Սմբատ, առ սիրելի որդիդ մեր ի Քրիստոս, գոհունակութիւն յայտնելով անոր, թէ որպէս հնազանդութեան որդի՝ սիրես եւ պատուես զմայրս քոյ զսուրբ եկեղեցիս Հռոմայ (ԿԱԼ. 421), իսկ խնդրուած օգնութեան մասին կը բաւականանայ յորդորելով, որ քաջապէս համբերեսցես հակառակութեանց մինչեւ եկեսցէ դիպուկ ժամանակին օգնութեան (ԿԱԼ. 422)։ Միեւնոյն ատեն հոկտեմբեր 26 թուականով կը գրէ Գրիգոր կաթողիկոսին ալ, բնաւ յիշատակութիւն չընելով Սմբատի եղբայրասպան ձեռնարկին նկատմամբ, եւ բաւականանալով անոր ալ յորդոր կարդալ, թէ զօրասցի սիրտն քո ի Տէր, համբեր եւ պահեա զճանապարհս Տեառն, մինչեւ քեզ եւ եկեղեցւոյդ եւ թագաւորութեան Հայոց հասանիցէ ժամանակ օգնութեան (ԿԱԼ. 424)։

« 1209. Կաթողիկոս և Թագաւոր   |   1211. Ամուսնական Խնդիր Մը »
© Gratun.org