Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1212. Կոստանդին ու Սմբատ

Սմբատ կը կարծէր որ Թորոսը մեռցնելով եւ Հեթումը կուրացնելով ու բանտարկելով, ինքն ազատօրէն տէր կը մնայ թագաւորական գահին, սակայն իր ակնկալութիւնը չարդարացաւ։ Իրեն դէմ ելաւ Կոստանդին Կապանի իշխան եւ Լեւոն Գ-ի որդիներուն չորրորդը, կողմնակիցներ գտաւ եւ ժողովեալ զօրս բազումս Սմբատի վրայ յարձակեցաւ, որ պարտաւորուեցաւ տեղի տալ ու փախչիլ ի Հռոմս։ Բայց առժամեայ եղած է յունական կայսրութեան սահմանները ապաւինիլը, որովհետեւ քիչ ետքը կրցաւ Կոստանդին զայն ձերբակալել, եւ կալեալ զՍմբատն եդ ի բանտի ի նմին (ՍԱՄ. 154), այսինք է, նոյն այն Մոլեւոնի բերդին մէջ, ուստից եհան զաւագ եղբայրն իւր Հեթում (ՍՄԲ. 127)։ Այսպէս Լեւոն Գ-ի զաւակներ իրարու դէմ կը մրցէին, եւ իրարու վրայ կը բռնանային թագաւորական իշխանութեան համար։ Հեթում կոյր կրօնաւորը՝ իշխանութիւնը ձեռք առնելու յարմար չէր, ուստի հրամանաւ նորա ինքն Կոստանդին թագաւորեաց (ՍՄԲ. 127), սակայն թագաւոր օծուելուն յիշատակութիւն չունինք, ուստի աւելի ճիշդ կերեւի կեցեալ պարոն Կիլիկիոյ բացատրութիւնը, որ Կոստանդինի կը տրուի, մինչ Սմբատի թագաւոր անունը տրուած է միշտ (ՍԱՄ. 154)։ Թէպէտ եւ Սմբատի համար ամ մի թագաւոր եղած կը գրուի (ՍԱՄ. 154), սակայն ժամանակագրութիւնը աւելի երկար տեւողութիւն կը պահանջէ, զի 1296-ին էր իր խնամակալ անուանուիլը, եւ 1298-ին սկիզբը թագաւոր օծուիլը (§ 1208), եւ 1299 տարւոյ սկսելէն կանուխ հնար չէ դնել իր գահընկեցութիւնը, որով գոնէ երկուքուկէս տարի իշխանութիւն վարած պէտք է ըսենք։ Կոստանդինի իշխանութիւնն ալ տարի մի ըսուած է (ՍԱՄ. 154), մինչ ուրիշ պատմիչ մը միայն սակաւ աւուրց տեւողութիւն կը նշանակէ (ՍՄԲ. 127)։ Ամէն առիթի մէջ Կոստանդինի ալ գահընկէցութիւնը պէտք է 1299-ին վերջերը դնել։ Այս կուսակցական ձգտումները, որոնք կը տիրէին այս միջոցին Հայերուն մէջ, եւ այն գայթակղալից երկպառակութիւնը՝ որով վարակուած էին Լեւոն Գ-ի որդիները, Կոստանդինն ալ հանդարտ չթողուցին իր իշխանութեան մէջ, թէպէտ եւ որոշ ակնարկ մը չունինք անոր լաւ կամ վատ գործերուն կամ կառավարութեան վրայ։ Երկու եղբայրներն ալ, Հեթում եւ Սմբատ ազդեցիկ եւ կարող բարեկամներ ունէին հարկաւ՝ որ անգործ չէին, երբ անակնկալ պարագայ մը նոր զարկ տուաւ ձգտումներուն, եւ այս եղաւ երբ Հեթում վերստին էառ զտեսութիւն շրնորհօքն Աստուծոյ եւ սքանչելաբար (ԿԱԼ. 425)։ Հեթումի կուրութեան բժշկութիւնը անհնար եղած պիտի ըլլար, եթէ բառացի իմանայինք Սմբատին համար եհան զաչս Հեթմին գրուածը (ՍԱՄ. 154), այլ շուտով կը մեկնուի, երբոր դիտենք, որ միայն ետ զպարոն Հեթմոյ աչքն խարել (ՍՄԲ. 127), որ ժամանակով եւ խնամքով կրնար բժշկուիլ, մանաւանդ եթէ խաբելու գործողութիւնը թեթեւակի կատարուած էր, եւ Հեթումի բժշկութիւնն ալ քիչ շատ տեսնելու չափ բան մըն էր միայն, այն ալ միայն մէկ աչքին վրայ, որուն համար Միականի մակդիր անունը տրուած է Հեթումի (ԴԱՐ. 24)։

« 1211. Ամուսնական Խնդիր Մը   |   1213. Հեթումի Նկարագիրը »
© Gratun.org