Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1214. Լեւոն Դ. Թագաւոր

Հեթում կրօնաւոր-թագաւորը իր պարտքը լրացուցած կը կարծէ, ներքին եւ արտաքին դժուարութեանց վերջ տրուած ըլլալով, եւ կը մտածէ նորէն վանք քաշուիլ, եւ գոնէ արտաքնապէս պետական գործերէ ձեռք քաշել։ Արտաքնապէս կըսենք, զի եթէ տիրապէս անզբաղ միտք ունէր, պէտք էր կարող եւ գործունեայ անձ մը նշանակել պետութեան գլուխը, եւ բնական կարգով իր եղբայրներէն մէկուն կիյնար արքունական իշխանութիւնը։ Եթէ Սմբատ եւ Կոստանդին աքսորուած էին, կային տակաւին Ալինախ եւ Օշին չուզելով Ներսէսն ալ հաշիւի առնել, քանի որ քահանայացած էր արդէն, եւ թերեւս ալ արդէն հիւանդանոցին։ Հեթում ետ կը թողու իր եղբայրները, եւ սպասուած Թորոս եղբօր որդին, 12 տարեկան Լեւոնը թագաւոր հռչակել կու տայ 1301 տարւոյ սկիզբները, հանդիսական արարողութեամբ եւ օծմամբ։ Այդ պարագաները կապացուցանեն թէ Հեթում պետական գործերը ձեռքէ հանելու դիտումը չունէր, եւ վանք քաշուիլն ալ արտաքնապէս կազմակերպուած գործ մըն էր։ Նոյն առիթով մանուկ թագաւորին ամուսնութիւնն ալ կը կատարուի, եւ Լեւոն կը պսակուի հօրաքրոջ կողմէ ազգական Ագնէսի հետ, որ Ամաւրի Լուսինեանի եւ Զապլունի դուստրն էր (§ 1201), եւ հազիւ 7 տարեկան կրնար եղած ըլլալ։ Պատմութիւնը չի լուսաբանել, թէ կաթողիկոսն էր արդեօք, որ չորրորդ աստիճանի ազգակիցին եւ անչափահաս աղջկան հետ պսակուիլը կը ներէր, թէ ոչ պապական արտօնութեան կը դիմէին, Սմբատ Բովդացւոյն բախտակից չըլլալու համար (§ 1211)։ Երբոր սեւէ կերպով Հայ թագաւորազուններուն ներքին երկպառակութիւնները կը հանդարտէին, արտաքին խաղաղութիւնն ալ կապահովուէր, եւ նոյն իսկ Թաթարներու եւ Եգիպտացիներու մէջ հաշտութեան բանակցութիւններ կը սկսէին 1301 օգոստոսին (ՍԻՍ. 557), Անաւարզեցին ձեռք կառնէր վերստին իր լատինամիտ փոփոխութեանց ծրագիրը, մանաւանդ որ քաղաքական ազդեցութիւնը նորէն ամբողջապէս լատին կրօնաւոր Հեթումի ձեռք էր անցած։ Այդ տեսութեամբ պէտք է սոյն միջոցին դնել այն վերջին պատգամաւորութիւնները, զորս երեք տարի յաջորդաբար ղրկեց Հայաստան, իր ծրագիրը անոնց ընդունելի ընելու տալու համար (§ 1207), եւ հաւանաբար 1302-էն ետքը կատարուած կըլլան անոնք (ԿԱԼ. 441)։

« 1213. Հեթումի Նկարագիրը   |   1215. Անաւարզեցին և Արեւելեայք »
© Gratun.org