Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1215. Անաւարզեցին և Արեւելեայք

Նորէն մեր մտադրութիւնը Անաւարզեցիին ծրագիրին վրայ դարձնելով, եւ այդ մասին տեղի ունեցած եղելութիւնները իրարու մօտեցնելով, նախ պիտի խօսինք այն առաջին պատգամաւորութեան վրայ (§ 1207), որուն մանրամասնութիւնները Օրբելեան ինքն կու տայ մեզի, եւ որոնք շատ հետաքրքրական են Անաւարզեցիին ընթացքը լուսաբանելու համար։ Շատոնց էր, կը գրէ Օրբելեան, որ այլընդայլոյ լուրեր կը հասնէին Կիլիկիայէ, եւ կաթողիկոսին անկարգ արարուածոց բազմաց վրայ կը խօսուէր, թէ ճրագալոյցները յեդ եւ ի թան լուծելու կարգելէր, նաւակատիքները կը խափանէր, հիւանդաց եւ երախայից ձէթեր կօրհնէր, եւ կուզէր առ սակաւ զամենայն աւանդութիւնս Հոռոմոց եկեղեցւոյ սպրդեալ մուծանել ի մերս եկեղեցի, եւ ի մերոցս ի բաց քեցել մի մի։ Օտար եկեղեցիներու հետ բանակցութեան ալ կը մտնէր, կըսէ, եւ խոստանայր յանձն առնուլ զոր ինչ եւ խնդրեսցեն, եւ յանձնառական միաբանութեան թուղթեր ալ կը գրէր, զոր մեք իսկ տեսաք։ Ասոնք կը լսէինք, կը գրէ, սակայն կաթողիկոսը մեզ Արեւելից կողմանցս ոչինչ ի վեր բերեալ ծանուցանէր, եւ հարցում եղած ատեն կը բաւականար ըսել, թէ վասն նուազեալ ժամանակիս կամիմք զմիաբանութիւն Հոռոմոց ընդ մեզ եւ զամենայն ազգաց, եւ իբր խայծ կը ցուցնէր թէ խնդրեմք զաթոռն Անտիոքայ մեզ լինել (ՕՐԲ. Բ. 195)։ անաւարզեցիին այդ ընթացքը պէտք է պատշաճեցնել իր ընտրութենէն ետքը անցնող առաջին տարիներուն, որոնց մէջ իր մտադրութիւնը ծածկած էր Արեւելեայներէն, եւ Հոռոմի ու Հռոմի շփոթութիւնն ալ դիտմամբ կը մշակէր միտքերը ցրուելու համար։ Բայց երբ իր գործունէութեան աւելի ոյժ եւ ընդարձակութիւն տալու ձեռնարկեց, գործին իսկութիւնը սկսաւ մէջ տեղ ելլել, այնպէս որ յեկելոցն հոտ դառնադաժան մաղձիցն երեւեալ լինէր ի տեղիս։ Օրբելեան կաւելցնէ, թէ ոմանք եւս ի մերոյ աշխարհէս հաճեալ հաւանեցան, եւ սկսան եպերել զնախնիսն մեր, եւ առնել նորաձեւութիւնս եւ այլաձեւութիւնս (ՕՐԲ. Բ. 196)։ Օրբելեանի սիրտը կը սկսի բորբոքիլ, որպէս զի ախոյան կանգնի ընդդէմ կալ հոգեւոր մարտին։ Հանապազ, կը գրէ, աղեցաւ եւ լերդախոց լինելով, հալեալ մաշեաք ծփական խորհրդովք, սակայն չէր համարձակեր նախայարձակ լինել, եւ Հայաստանի ու Կիլիկիոյ Հայութեանց մէջ հակառակութիւն գրգռել։ Ժամանակը փափուկ էր, Հայութիւնը պառակտեալ, եւ ազգային կեանքին վերջին ապաւէնն եղող Կիլիկիոյ թագաւորութիւնն ալ վտանգի ենթարկուած, որուն դէմ նոր դժուարութիւններ հանել, կրնար վտանգը սաստկացնել։ Երկնչեաք, կըսէ, եթէ յաւուրս մեր զարթնու չարն ի պատերազմ ընդ եկեղեցւոյ, եւ յարուցանէ մրրիկ խռովութեան ի մէջ մեր, եւ ընթադրեալ կործանէ զսինլիքոր մնացուած ազգիս (ՕՐԲ. Բ. 196)։ Խոհական ազգասիրութեան արդիւնք էին Օրբելեանի այդ զգացումները, որ իր եկեղեցասիրութեան բորբոքն ալ կը զսպէր, որպէսզի զի չըլլայ թէ կործանէ զսինլիքոր մնացուած ազգիս, այսինքն, Տաւրոսի վրայ ամփոփուած փոքրիկ թագաւորութիւնը, որ Թաթարաց եւ Եգիպտացւոց, Յունաց եւ Լատինաց ձեռք խաղալիք դարձած էր, չկարենալով իսկ որոշ եւ յատուկ քաղաքականութեան հետեւիլ։

« 1214. Լեւոն Դ. Թագաւոր   |   1216. Կոստանդին Կեսարացի »
© Gratun.org