Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1216. Կոստանդին Կեսարացի

Երբոր Օրբելեան այս ընդդիմամարտ մտածմունքներով կը յուզուէր, եւ ահա Սիւնիք կը հասնի, Անաւարզեցիէն ղրկուած պատգամաւորը, որուն անունն ալ յայտնի է, Կոստանդին եպիսկոպոս Կեսարու (ՕՐԲ. Բ. 196)։ Այս պատգամաւորութեան թուականը ի դէպ է դնել 1297-ին ատենները երբոր Սմբատ տիրապետած էր պետութեան, եւ համեմատաբար հանդարտ կացութիւն մը կը տիրէր։ Իսկ պատգամաւորութեան նպատակին չանցած, պատգամաւորին անձին վրայ պէտք է դարձնենք մեր մտադրութիւնը, որովհետեւ ընդարձակ գործունէութեան գլուխ պիտի տեսնենք այսուհետեւ Կոստանդին Կեսարացին։ Սա բոլորովին նոր անձ մըն է, որ հրապարակի վրայ կը սկսի երեւիլ, եւ որ ըստ ամենայնի համամիտ Անաւարզեցիի նպատակին, անոր աջ բազուկը կը դառնայ լատինամիտ ծրագիրը գործադրելու համար։ Ըստ այսմ անհաւանական չլինիր կարծել, թէ միեւնոյն Կոստանդին Կեսարացին շարունակած է ներքին գաւառները տարուէ տարի պատգամաւորական ուղեւորութիւն կատարելու պաշտօնը։ Իրեն այդ դիրքը ու այդ գործունէութիւնը նոր փաստ մըն է մեզի, հերքելու Անեցւոյն շարունակողէն ծագում առած թիւրիմացութիւնը, որ Կատուկեցի գահընկէց կաթողիկոսը նոյնացուցած է Կեսարիոյ եպիսկոպոսին հետ (ՍԱՄ. 152), թերեւս անոնց համանուն ըլլալէն խաբուելով։ Կատուկեցին կանուխէն Խորին վանքի վանահայրն էր, եւ բանտարկութենէն ետքը Սկեւռայ վանքի առաջնորդն եղաւ (§ 1199), եւ Կեսարիոյ եպիսկոպոս բնաւ չեղաւ։ Արդէն ալ Կատուկեցին երիտասարդ մը չէր կաթողիկոս ընտրուած ատեն 1286-ին, Հեթումի եւ Անաւարզեցիի վստահութիւնը չվայելելուն համար գահընկեց եղաւ 1289-ին, չորս տարի բանտարկութենէ ետքը՝ իբրեւ շնորհք մը Սկեւռայ վանքին առաջարկութիւնը ստացաւ 1293-ին։ Տարիքը առած, նեղութիւն քաշած ու տկարացած անձ մը, որ եկեղեցական եւ քաղաքական իշխանաւորներուն վստահութիւնն ալ չէր գրաւէր, երբեք չպիտի կարենար աշխատալի պատգամաւորութիւն մը կատարել, նմանապէս անվստահութեան պատճառով գահընկէց եղողին՝ չպիտի կարենար յանձնուիլ Անաւարզեցիին ծրագիրին պաշտպանն ու տարածողը ըլլալը։ Աւելցնենք եւս, որ Կատուկեցին Օրբելեանի անծանոթ մէկը չէր, իր ձեռնադրողն էր, եւ գահընկեց կաթողիկոսին հանդէպ միշտ սէր ու պատկառանք պահած էր։ Եթէ նոյն Կատուկեցին ըլլար, որ իբր Անաւարգեցիի պատգամաւոր Օրբելեանին կը ներկայանար, նա չպիտի կարենար չճանչնալ, եւ առանց դիտողութեան ու առանց ակնարկի՝ Կոստանդին եպիսկոպոս Կեսարու անունով զայն յիշել, մինչ Օրբելեան առանց բառ մը կամ բացատրութիւն մը աւելցնելու Կոստանդինի անունը կու տայ, եւ ոչ ալ կը մեղադրէ իր հոգեւոր ծնողը, եթէ իրեն դէմ զինուած կու գար, զինքն իր միտքէն ետ դարձնելու։ Կարծենք թէ ուրիշ պատճառաբանութեան պէտք չի մնար այլեւս, վճռապէս ընդունելու թէ Կոստանդին Կատուկեցի եւ Կոստանդին Կեսարացի, տարբեր անձնաւորութիւններ են, եւ զանոնք շփոթելը պարզ թիւրմացութիւն մըն է։ Զարմանալի ալ է՝ թէ ինչպէս նոր պատմագիրներ առանց մտադրութեան ընդգրկած են անանունի մը շփոթութենէ ծագում առած թիւրիմացութիւնը։

« 1215. Անաւարզեցին և Արեւելեայք   |   1217. Սիւնեցւոյ Խորհուրդը »
© Gratun.org