Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1218. Օրբելեանի Նամակը

Օրբելեանէ ամբողջապէս յառաջ բերուած է օրինակ նամակին (ՕՐԲ. Բ. 197-215), որ Անաւարզեցիին յղուեցաւ, եւ կարժէ զայն վերլուծել իբրեւ կարեւոր գրուած մը։ Սկիզբը Հայ եկեղեցւոյ փառաւորութեան բարեմաղթանքներ կան, իսկ կաթողիկոսին համար յարգանաց եւ մեծարանաց բացատրութիւնները մինչեւ չափազանցութիւնն մղուած են, որպէս զն զայն շահին ու չի զայրացնեն։ Մեծարանաց ողջոյնը կու տան ծնրահանգոյց գագաթամբ, որ է կատարեալ երկրպագութեան ձեւ, եւ կաթողիկոսը կը կոչեն գլուխ պանծալի, սխրալի բնաւից, չքնաղ եւ նորոգ գերահրաշացեալ ի Հոգւոյն, հայր հանուրց սեռից Հայկայ, կաթողիկոս տիեզերական՝ ի դրանէ Հոնաց եւ Լփնաց, ի ծովէ Կասպից եւ ի Լեռնէ Կովկասեաց մինչ ի սահմանս Եգիպտական եւ ի ծովն արեւմտային (ՕՐԲ. Բ. 198), եւ ուրիշ նմանօրինակ պատուագիր բացատրութիւններ ալ կը կրկնուին նամակին մէջ։ Այդ բացատրութիւններէ ետքը համարձակ կը յայտնեն թէ ամէն կողմ կը լսուի, թէ Հոռոմ է մեր կաթողիկոսն, եւ ընդ նոսա դաշնադիր, ինչ որ, կը յարէ Օրբելեան, ես ալ ականջովս լսած եմ երբ ձեռնադրութեան համար Կիլիկիա եկած էի, եւ այս պատճառով թագաւորն ու ժողովը այն ատեն կաթողիկոս ըլլալուն չհաւանեցաւ (ՕՐԲ. Բ. 199), որ է Կատուկեցիին ընտրութեան պարագան (§ 1168)։ Ասոր վրայ երկու տեսակ հայցուածներ կառաջարկեն Անաւարզեցիին, զոմն հրաժարական եւ զոմն յանձնառական, զգայթակղութիւն բազմաց բառնալոյ եւ զմիտս տկարաց բժշկելոյ նպատակով։ Եւ թէպէտ, կըսեն, ոչ է արժան կատարելոյդ յիմաստս մի ըստ միոջէ յիշատակել պէտք եղած կէտերը, սակայն նորէն զանազան կէտերուն բացատրութեան կը մտնեն։ Առաջ կանցնեն յանձնառական գլուխը, որ է ամենայնիւ լրիւ պինդ ունել ժողովոցն Հայոց (ՕՐԲ. Բ. 200), եւ յառաջ կը բերեն տասը ժողովներու անունները, որոնք են. 1. Շահապիվանի ժողով, կաթողիկոս՝ Յովհան Մանդակունի, Սիւնեաց մետրապոլիտ՝ Անանիա։ 2. Նոր Քաղաքի ժողով, կաթողիկոս Բաբգէն, Սիւնեաց մետրոպոլիտ Մուշէ։ 3. Դըւնայ ժողով, կաթողիկոս Ներսէս, Սիւնեաց մետրոպոլիտ Պետրոս։ 4. Դըւնայ ժողով, կաթողիկոս Մովսէս, Սիւնեաց մետրոպոլիտ դարձեալ Պետրոս։ 5. Դըւնայ ժողով, կաթողիկոս Աբրահամ, Սիւնեաց մետրոպոլիտ Քրիստափոր։ 6. Պարտաւի ժողով, կաթողիկոս Եղիա։ 7. Թէոդուպոլսոյ ժողով, կաթողիկոս Եզր, զոր Սիւնիք եւ այլք յաթոռակալացն ոչ ընկալան զաղանդն, այլ մնացին ամբողջ շնորհօքն Աստուծոյ։ 8. Մանազկերտի ժողով, կաթողիկոս Յովհան Օձնեցի։ 9. Անւոյ ժողով, ուր զՎահան կաթողիկոս որոշեցին նզովիւք, եւ զՍտեփանոս եդին ի տեղին։ 10. Անւոյ ժողով, Զաքարիա սպասալարի օրով։ Բոլոր այդ ժողովները յառաջ կը բերուին իբրեւ Քաղկեդոնի դաւանութեան դէմ փաստեր ու վճիռներ, յորոց ոչ ունիմք հնար արեամբ եւ մահու չափ՝ մասամբ միով շեղիլ, եւ այնքան նզովից պարտապան լինել, եւ ի մեր հարանցն մասնակցութենէ հեռանալ (ՕՐԲ. Բ. 204)։ Օրբելեան ժողովները յիշած ատեն, ընդհանրապէս զրուցուած պարագաներուն համեմատ կը խօսի, որոնց մէջ կը գտնուին իսկականէն եւ մեր ցուցուցածէն տարբերող մանրամասնութիւններ ալ, ինչպէս է Շահապիվանի ժողովը (§ 228) Մադակունիին օրով դնելը, եւ անոր հակաքաղկեդոնիկ որոշում վերագրելը։ Մենք պէտք չենք զգար այդ մանրամասնութիւններ զննել, բաւական է որ բազմաթիւ Հայ ժողովներ, քաղկեդոնեան դաւանութիւնը եւ երկաբնակ վարդապետութիւնը չուզեցին երբեք ընդունիլ, ինչ որ Անաւարզեցին ալ չէր կրնար եւ չի կրցաւ ուրանալ։

« 1217. Սիւնեցւոյ Խորհուրդը   |   1219. Անընդունելի Կէտեր »
© Gratun.org