Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Չորս Ավետարանների Համառոտ Մեկնություն by Ստեփանոս Սիւնեցի
Խադ քահանայ Ղազարեան (Թարգմանիչ)

Ավետարան Ըստ Մատթեոսի

Դ

«Այնժամ Հիսուս անապատ տարվեց Հոգուց՝ սատանայից փորձվելու։ Եվ քառասուն օր ու քառասուն գիշեր ծոմ պահեց, ապա քաղց զգաց» (Մատթ. Դ 1-2)։

Հովհաննես ավետարանիչը փորձության մասին չգրեց, քանի որ աստվածաբանում էր՝ ասելով. «Սկզբից էր Բանը, և Բանն Աստծու մոտ էր, և Բանն Աստված էր» (Հովհ. Ա 1)։ Եվ որովհետև աստվածությունը ենթակա չէ փորձության, այլ միայն` մարդեղությունը, որն առավ մեր փրկության համար, այս պատճառով էլ Հովհաննեսը լռեց։

Իսկ Մատթեոսը, գրելով ծննդյան մասին` ըստ մարդեղության և Հովհաննեսից մկրտվելու մասին, գրեց նաև մարմնով սատանայից փորձվելու մասին։ Սատանան ուրիշներին փորձում է առանց մեծ ջանքերի, իսկ Քրիստոսին՝ այսպես [փորձեց], որովհետև եթե [ծոմ] պահելուց չքաղցեր, փորձությունը չէր սկսվի, իսկ երբ քաղցեց, կարծեց, թե սոսկ մարդ է և դրա համար մոտենալով՝ փորձում էր Նրան։


«Եվ փորձիչը՝ սատանան, մոտենալով նրան՝ ասաց. «Եթե Աստծու Որդին ես, ասա՛, որ այս քարերը հաց լինեն» (Մատթ. Դ 3)։

Արդյո՞ք բանսարկուն լսեց ձայնը, որ ասաց. «Դա՛ է Իմ սիրելի Որդին, որին հավանեցի» (Հովհ. Ա 1)։ Երկնային ձայնի հանդեպ թերահավատ գտնվելով՝ այժմ ասում է` եթե, արդարև, ճշմարիտ էր ձայնը, որ Դու Աստծու Որդի ես, ասա՛, որ այս քարերը հաց լինեն։


«Իսկ Նա պատասխանելով ասաց. «Գրված է՝ միայն հացով չի ապրի մարդ, այլ ամեն խոսքով, որ դուրս է գալիս Աստծու բերանից» (Մատթ. Դ 4)։

Այս մասին գրված է «Երկրորդ Օրենքի» գրքում (տե՛ս Բ Օր. Ը 3), որը մեզ ուսուցանում է, որ ոչ միայն զրկանքներով և մարմնի չարչարանքներով ենք փորձվում, այլև` քաղցր խոսքերով։ Եթե դու կարծում ես` սուտ է այդպիսի խոսքերով կամ հացով հոգիների ապրելը, ապա մենք միայն Աստծուն ունենք իբրև կերակուր [սատանա՛], և քո կերակուրների կարիքը չունենք։ Ինչպես և պարզ է դառնում Քրիստոսի պատասխանից` եթե փորձության ենթարկվող մարդը չի կերակրվում Աստծու խոսքով, չի կարող փրկվել։


«Այնժամ սատանան Նրան տարավ սուրբ քաղաքը և կանգնեցրեց Նրան [տաճարի] աշտարակի վրա ու ասաց Նրան. «Եթե Աստծու Որդին ես, քեզ ցա՛ծ նետիր...» (Մատթ. Դ 5-6)։

Բանսարկուի ասած «Քեզ ցա՛ծ նետիր» խոսքով Քրիստոս չէր կարող իրեն [ցած] նետել, որովհետև ով իրեն նետում է տաճարից կամ տաճարի շինությունից, ինքն իրեն պարտապան [է դարձնում] բանսարկուին։ Միգուցե այսպիսի դեպք տեսնես, որ աստվածային վարդապետության դեմ մեղանչած մեկը կամենա իրեն ցած նետել Աստծու տաճարից։ Սակայն Քրիստոս, Ով կատարելապես անմեղ է, ինչո՞ւ իրեն ցած նետի տաճարի շինությունից։


«Որովհետև գրված է, թե իր հրեշտակներին պատվիրված է Քո մասին, և ձեռքերի վրա պիտի վերցնեն Քեզ» (Մատթ. Դ 6)։

Գրված է սաղմոսների գրքում արդարների վերաբերյալ. «Քանզի չես վախենա կեսօրին դևի գայթակղությունից և ոչ էլ ցերեկվա սլացող նետից» (Սաղմ. Ղ 6)։ Եվ Քրիստոս, հրեշտակների Արարիչ լինելով, հրեշտակների օգնության կարիքը չունի։ Բայց եթե այս ամենը Քրիստոսի մասին ասվեց, ապա ինչո՞ւ չասաց նաև դրան հաջորդող խոսքը, թե` Դու կքայլես իժերի ու քարբերի վրայով, և ոտքով կկոխես առյուծին ու վիշապին (տե՛ս Սաղմ. Ղ 13)։ Որովհետև այդ իր՝ սատանայի մասին էր, դրա համար էլ լռեց։


«Դարձյալ նրան ասաց. «Քո Տեր Աստծուն պիտի չփորձես» (Մատթ. Դ 7, Բ Օրենք Զ 16)։

Երկրորդ օրենքում գրված է, թե բարեպաշտ մարդիկ իրենք իրենց չեն մեռցնում[1]։ Արդ, ասելով, թե՝ «Քո Տեր Աստծուն պիտի չփորձես», թվում է` վախենում է, որ եթե աշտարակից ընկնի, պիտի արձակի հոգին։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ Նա, Ով քայլում էր ծովի ալիքների վրայով առանց սուզվելու, և դեռ նույնիսկ սաստում էր փոթորիկը, այժմ օդի վրայով քայլելու հետ կապված անգիտանում է ավետարանիչը, և այդ այդպես է։

Իսկ ինչպես ինձ է թվում, ամենավերջին անմտություն է կարծել, թե Քրիստոս զգալի մարմնով գնում է սատանայի ետևից, բարձրանում է տաճարի աշտարակի վրա, և այնուհետև` լեռը և լեռան վրայից տեսնում բոլոր թագավորությունները։ Արդյոք ո՞ր տեսանելի լեռն է ելնում, և կամ ինչպե՞ս էին Նրան ցույց տրվում երկրի բոլոր թագավորությունները, թեկուզ լեռան գագաթը հասներ մինչև երկնքում կախված լուսնի գունդը։ Բայց, ինչպես ավետարանիչն է ասում` Քրիստոս կանգնած էր տաճարում և աղաղակում էր (տե՛ս Հովհ. Է 28), և ինչպես «Քրիստոսի աղաղակելը» մարդկային մտքով ըմբռնելը` հետին հիմարություն է, նույնպես և` «բարձրանալը» կամ սատանայի կողմից Նրան տաճարի տեսանելի «աշտարակ» կամ «լեռ բարձրացնելը» և միաժամանակ երկրի բոլոր թագավորությունները Նրան ցույց տալը։

Միգուցե մեկը կարծի, թե ավետարանիչը սատանայի՝ Հիսուսին վեր բարձրացնել ասելով նկատի ունի դեպի գիտությունների բարձունքները վեր հանելը, մինչև Նրա գիտենալը այն ամենը, որի մասին ասաց. «Որդին չգիտե, այլ միայն Հայրը» (Մատթ. ԻԴ 36), քանզի դեռևս փառավորված չէր, այլ տակավին ավելի փոքր էր, քան հրեշտակները՝ համաձայն Պողոսի ասածի (տե՛ս Եբր. Բ 7)։ Արդ՝ Որդին, հասնելու համար այնպիսի գիտության, որի համար ասվեց, թե միայն Հայրը գիտե, որովհետև Որդին դեռևս փառավորված չէր, և դեռևս Հոր կողմից թշնամիներն իբրև Նրա ոտքերի պատվանդան չէին դրված (տե՛ս Սաղմ. ՃԹ 1), Ավետարանիչն ասաց, թե «անապատ ելավ», այն է՝ ցանկացավ իմանալ այն, ինչը տակավին մարդկորեն չգիտեր, այլ Աստծու բերանից էր դուրս գալիս Նրա իմացությունը։ Ուստի և սատանայից լսելով` թե Աստծու Որդի ես (ինչպես ասաց երկնային ձայնը), հրամայիր այս գիտությանը, որպեսզի կերակրի Քեզ, որով անհնարին է կերակրվել, քանզի ոչ մի մարմին չի կարող կերակրվել քարով, բացի Աստծու Որդուց, պատասխանեց՝ ասելով. «Ես, որ մարդացել եմ, ոչ միայն այդ հացով եմ կերակրվում, այլև ամեն խոսքով, որ ելնում է Աստծու բերանից» (տե՛ս Ղուկ. Դ 3-4)։

Եվ ինձ՝ որպես մարդու, թվում է՝ անհնար է կարծել, թե աշտարակ կամ ամենաբարձր լեռը բարձրացավ։ Այդպես եմ կարծում նաև. առաջին՝ ոչ միայն իմանալի կերակրի, այլև մարդու նման քառասուն օր մեկուսանալով՝ մարմնեղեն կերակուր ցանկանալու մասին, մինչև սատանայի որպես թե աներևույթ ձայնը լսելը։ Եվ երկրորդ՝ տեսանելի կերպով տաճարի աշտարակը և բոլոր լեռներից ամենաբարձրի վրա ելնելը անհնարին եմ համարում։


«Այս ամենը Քեզ կտամ, եթե գետին ընկնելով ինձ պաշտես» (Մատթ. Դ 9)։

Հանում է Նրան ամենաբարձր լեռը, որպեսզի թագավորությունը ցանկանա։ Եվ ասում է. «Այս կպարգևեմ Քեզ, եթե հնազանդվելով ինձ՝ երկրպագես»։


«Ետև՛ս գնա, սատանա՛» (Մատթ. Դ 10)։

Սատանա բառը, ըստ եբրայերենի՝ հակառակորդ է նշանակում։ Երբ Հիսուս ցասմամբ ասաց «Ետև՛ս գնա, սատանա՛», երկնչելով՝ փախավ Նրանից։


«Երբ Հիսուս լսեց, թե Հովհաննես բանտարկվել է, մեկնեց գնաց Գալիլիա։ Եվ թողնելով Նազարեթը՝ եկավ բնակվեց Կափառնայումում» (Մատթ. Դ 12-13)։

Որովհետև Գալիլիա բառը մեկնաբանվում է որպես խառնակություն, իսկ Կափառնայումը՝ մխիթարության տեղ։ Արդ, Հովհաննեսի մատնության ժամանակ խառնակություն և շփոթություն եղավ, այդ պատճառով էլ ասվեց, թե թողնելով խառնակությունը՝ եկավ Կափառնայում, որ մխիթարության վայր է կոչվում։ Քանի որ Հովհաննեսին պետք էր խառնակությունից մխիթարության վայր գնալ։


«Զաբուղոնի և Նեփթաղեմի սահմաններում» (Մատթ. Դ 13)։

Զաբուղոն թարգմանվում է զորության բնակարան, իսկ Նեփթաղեմ՝ ընդարձակություն։ Քանի որ այդտեղ ընդարձակվեց Քրիստոսի վարդապետության շնորհը, դրա համար էլ ասաց. «Զաբուղոնի և Նեփթաղեմի սահմաններում բնակվեց», որպեսզի կատարվի մարգարեի խոսքը, թե այն ժողովուրդը, որը նստած էր խավարում, այսինքն՝ կռապաշտության և անաստվածության մեջ, տեսավ մեծ լույս (տե՛ս Եսայի Թ 2), որ լուսավորում է ամեն մարդու, որ գալու է աշխարհ (տե՛ս Հովհ. Ա 9), ինչպես աստվածաբան ավետարանիչն է վկայում։


«Հիսուս սկսեց քարոզել և ասել. «Ապաշխարեցե՛ք, որովհետև երկնքի արքայությունը մոտեցել է» (Մատթ. Դ 17)։

Քարոզում էր նրանց, ովքեր լուսավորված և կանչված էին։


«Մինչ Հիսուս Գալիլիայի ծովեզերքով քայլում էր, տեսավ երկու եղբայրների՝ Սիմոնին, որ Պետրոս էր կոչվում, և նրա եղբայր Անդրեասին. ծովի մեջ ուռկան էին գցում, քանի որ ձկնորսներ էին» (Մատթ. Դ 18)։

Կափառնայում գնալուց հետո Զաբուղոնի և Նեփթաղեմի սահմանների մոտ քարոզելով երկնքի արքայության մոտենալու մասին՝ գնաց Գալիլիայի ծովեզերքը։ Եվ իրոք ծովեզերք, և ոչ թե ծով կամ նավ մտավ, քանի որ տեսնում էր հաստատության վեմը՝ Պետրոսին, ով երբեք չսասանվեց ծովի ալեկոծությունից, այսինքն՝ այս ալեկոծյալ աշխարհի ծփանքներից, որ թեև նավում էր, այն է՝ մարդկային մարմնում, սակայն մարմինն ու արյունը չէ, որ նրան սովորեցրին ճանաչել Աստծու Որդուն (տե՛ս Մատթ. ԺԶ 17)։

Մարմինն ու արյունը խորհրդանշում են մարդկային կենցաղի ավանդություններն ու սովորությունները։ Նրա հետ մեկտեղ տեսնում է նաև Անդրեասին՝ նրա եղբորը, ծովը ուռկան գցելիս, քանի որ դեռևս լուսավորված չէին այն վերին լույսով, որ լուսավորում է ամեն մարդու, որ գալու է աշխարհ (տե՛ս Հովհ. Ա 9)։ Իրենց ուռկան կոչված գործիքները գցում էին ծովի՝ կյանքի ալեկոծության մեջ, իսկ երբ արժանացան տեսնել անկոծելի Լույսը և նրանով լուսավորվել, այնժամ թողնելով անցավոր լույսի գործերը՝ հետևեցին Մեծին՝ իմանալի և անանցանելի Լույսին։ Դրա համար մարդկային հոգիների որսորդներ եղան՝ իրենց վարդապետության ցանցերով որսալով և կորզելով նրանց կամակոր վիշապի երախից ու ժանիքներից, որ կամենում է բոլոր մարդկանց որսալ և գցել իր ցանցի՝ հավիտենական հրի մեջ։


«Եվ այնտեղից առաջ գնալով՝ տեսավ երկու այլ եղբայրների՝ Զեբեդիոսի որդի Հակոբոսին և նրա եղբայր Հովհաննեսին, մինչ նավակի մեջ էին իրենց հոր՝ Զեբեդիոսի հետ միասին» (Մատթ. Դ 21)։

Ամենագետ Փրկիչը՝ մարդկանց հոգիների քննողը, իմանալով Զեբեդիոսի որդիների սրտի հոժարությունը, որ ունեին Աստծու նկատմամբ, նաև նրանց է հրավիրում անբանների ձկնորսությունը թողած` գնալ բանականների որսի։ Ուստի նրանք, զվարթությամբ լսելով Քրիստոսի կենարար ձայնը, երկրային բոլոր ցանկությունները և զբաղմունքները թողնելով, փութով գնացին կանչողի ետևից։ Մի կողմ թողնելով իրենց հորը և ի բնե հայրական գութը՝ հետևեցին Քրիստոսին, քանի որ հոգով լսեցին գալիք կենարար ձայնը, որ նրանց ասելու էր. «Ով իր հորը և կամ մորը ինձանից ավելի է սիրում, Ինձ արժանի չէ» (Մատթ. Ժ 37)։ Ուստի Քրիստոսի նկատմամբ մեծագույն սիրուց մղված` խաը հանեցին իրենց մարմինները՝ կրքերով և ցանկություններով հանդերձ (տե՛ս Գաղ. Ե 24), և թողնելով ամեն ինչ՝ անսացին Քրիստոսի ձայնին։


«Եվ Հիսուս շրջում էր Գալիլիայի բոլոր կողմերը, ուսուցանում էր նրանց ժողովարաններում» (Մատթ. Դ 23)։

Գալիլիա բառը եբրայերենից թարգմանվում է որպես բնակավայրի փոփոխում, որովհետև Հիսուս մարդկանց ամբարիշտ գործերը փոխում էր բարեպաշտության՝ անցնելով, քարոզելով ու բժշկելով ոչ միայն տեսանելի ախտաժետներին[2], դիվահարներին ու լուսնոտներին, այլև առավելաբար հոգեպես օգնության կարիք ունեցողներին։ Այս պատճառով ասաց՝ շրջեց Գալիլիայում, այսինքն՝ փոփոխված բնակավայրում։

Լուսնոտությունը, ինչպես բժիշկներից շատերն ասացին, մարմնի մաղձալից հիվանդություն է, որն առաջանում է, երբ լուսինն իր շրջագայության ժամանակ[3] բարձրանում է դեպի արեգակը։ Եվ այդպես իր ձևով ամբողջանալու ժամանակ զանազան ազդեցություն է ունենում կենդանի մարմինների և բույսերի վրա։ Եվ սա հայտնի բան է, քանի որ շատերը լուսնի լրման և խավարման հետևանքով դառնում են ինչպես դիվահար, և պատահում է, որ դևը հրճվելով և ուրախանալով լուսնի փոփոխումներով` հայտնվում է մարդկանց մեջ։

« Գ   |   Ե »
© Gratun.org