Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Չորս Ավետարանների Համառոտ Մեկնություն by Ստեփանոս Սիւնեցի
Խադ քահանայ Ղազարեան (Թարգմանիչ)

Ավետարան Ըստ Մատթեոսի

Ե

«Եվ Հիսուս, տեսնելով ժողովրդի բազմությունը, բարձրացավ լեռան վրա։ Եվ երբ այնտեղ նստեց, Նրա մոտ եկան Իր աշակերտները, և Նա, բացելով իր բերանը, ուսուցանում էր նրանց և ասում.

-Երանի՜ հոգով աղքատներին, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը։

-Երանի՜ սգավորներին, որովհետև նրանք պիտի մխիթարվեն։

-Երանի՜ հեզերին, որովհետև նրանք երկիրը պիտի ժառանգեն։

-Երանի՜ նրանց, որ քաղցն ու ծարավն ունեն արդարության, որովհետև նրանք պիտի հագենան։

-Երանի՜ ողորմածներին, որովհետև նրանք ողորմություն պիտի գտնեն։

-Երանի՜ նրանց, որ սրտով մաքուր են, որովհետև նրանք Աստծուն պիտի տեսնեն։

-Երանի՜ խաղաղարարներին, որովհետև նրանք Աստծու որդիներ պիտի կոչվեն։

-Երանի՜ նրանց, որ հալածվում են արդարության համար, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը։

-Երանի՜ է ձեզ, երբ ձեզ նախատեն և հալածեն և իմ պատճառով ձեզ ամեն տեսակ չար խոսքեր սուտ ասեն» (Մատթ. Ե 1-11)։

Փրկիչը բարձրացավ լեռան վրա՝ Իրենից [հեռու] թողնելով ժողովրդի աղմուկը, Իր հետ վերցնելով աշակերտներին, որոնց արժանացրեց լինելու Իր խորհրդակիցները։ Եվ թվում է` ոչ միայն տեսանելի լեռը բարձրացավ, այլև` անտեսանելի։ Նրան նմանվեց նաև Մովսեսը, որ լեռը բարձրանալով` խոսեց նախապես խոստացված Ավետյաց երկրի մասին, որ Աստված խոստացավ պարգևել Աբրահամին և նրա ճշմարիտ որդիներին, ոչ նրանց, որ ըստ մարմնի են ծնված, այլ` ըստ արդար գործերի, թեկուզև քարերից ծնված և առաջացած լինեն։


Առաջին երանիում ասվածէ. «Երանի՜ հոգով աղքատներին, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը»։ Մեկը կհարցնի՝ ո՞րն է հոգով աղքատների և հեզերի տարբերությունը, և ինչո՞ւ ասվեց՝ հոգով աղքատներինն է երկնքի Արքայությունը, իսկ հեզերինը՝ Ավետյաց երկիրը, և դարձյալ, կա՞ արդյոք զանազանություն երկնքի արքայության և Ավետյաց երկրի [միջև]։

Արդ, վերևում ասված աղքատ և հոգով տառապյալը նա՛ է, ով բարձրությունից իրեն խոնարհեցրեց, ինչպես Քրիստոս, որ Իրեն ունայնացնելով` ծառայի կերպարանք առավ, որը հակառակ է ապստամբ վիշապին, ով ստեղծված լինելով որպես ծառա` իր անձը չնչին վիճակից բարձրացրեց և կամեցավ տիրոջ և արարչի կերպարանք առնել։

Իսկ հոգով հեզ ասվեց նա, ով բնությամբ է այդպիսին և ոչ թե բարձրությունից խոնարհվելով ունեցավ հոգու հեզությունը, ինչպես որ Մովսեսի մասին ասվեց. «Մովսեսը ավելի հեզ էր, քան երկրի վրա ապրող մյուս մարդիկ» (Թվեր ԺԲ 3)։ Հեզ էր նաև Դավիթը, ով ողբում էր իր թշնամիների կործանումը։ Եվ այսպես են միմյանցից զատորոշվում հեզերն ու հոգով տառապածները։

Ինձ թվում է՝ աղքատն ու հոգով տառապածը ավելի վեհ է, քան հեզը, քանի որ մեկը բարձրությունից խոնարհվեց և կամավոր հոժարությամբ աղքատացրեց իր անձը, իսկ մյուսը ըստ բնության է այդ– պիսին։ Իսկ առավել վեհ է, եթե երկուսն էլ կամավոր հոժարությամբ են լինում։ Քրիստոս աղքատությունը ստանձնեց կամավոր հոժարությամբ, իսկ հեզությունը` բնությամբ ուներ, քանի որ հոգով աղքատությունը ավելի մեծ է, քան հեզությունը։


«Երանի՜ նրանց, որ քաղցը և ծարավն ունեն արդարության, որովհետև նրանք պիտի հագենան»։ Կենդանի մարմիններում քաղց և ծարավ է զգացվում այն ժամանակ, երբ կերակրի կամ հեղուկ ըմպելիքի պակաս է լինում։ Եվ երբ կենդանիները նման պակասություն են զգում, ցանկանում են կերակրով և ըմպելիքով լրացնել առաջացած քաղցը։ Սակայն Աստծու Միածին Որդին այս քաղցածներին չէ, որ երանի տվեց, այլ նրանց, ովքեր տենչում են արդարության հասնել և այդ կերակրով են ցանկանում առավելապես կերակրվել։ Այսպիսիները իրավամբ երանելի են, քանի որ թողած մարմնական կերակուրների ցանկությունը՝ բաղձում են արդարության ճշմարիտ կերակուրին, ուստի և պիտի կերակրվեն բոլորին Կերակրողից, քանի որ գիտեն Ումից խնդրել կերակուր։ Սրանք չեն լսի այն խոսքը, թե` խնդրում եք և չեք ստանում, որովհետև չարաչար եք խնդրում (տե՛ս Հակ. Դ 3)։ Բայց այս խոսքը լսելու են նրանք, ովքեր խնդրում են մարդկային կերակուր և երկրային փառք։


«Երանի՜ ողորմածներին, որովհետև նրանք ողորմություն պիտի գտնեն»։ Որովհետև ողորմությունն ավելի մեծ է, քան բազում բարի գործերը։ Նաև Ղուկաս ավետարանիչը մեզ ուսուցանում է Կոռնելիոսի մասին՝ ասելով, թե` Կոռնելիոս, քո աղոթքներն ու քո ողորմությունները հիշատակվելով՝ Աստծու առաջ ելան (տե՛ս Գործ. Ժ 4)։ Նաև Հակոբոս առաքյալի ընդհանրական [թղթում է ասվում]. «Ողորմությունը բարձրագլուխ պարծենում է դատաստանի դիմաց» (Հակ. Բ 13)։ Այս մասին ասվեց նաև Եսայի մարգարեի միջոցով, և ողորմության մեծությունը բարեհամբավվեց. «Քաղցածների՛ն բաժանիր քո հացը, անօթևան աղքատների՛ն տար քո տունը. եթե մերկ մարդ տեսնես, հագցրո՛ւ նրան, բայց քո ընտանիքի զավակին մի՛ անտեսիր։ Այն ժամանակ պիտի կանչես, և Աստված պիտի լսի քեզ. մինչև դու խոսես, (դեռ խնդրանքներդ չավարտված քո շուրթերի վրա), Նա պիտի ասի, թե՝ ահա հասել եմ» (Եսայի ԾԸ 7-9)։


«Երանի՜ նրանց, որ սրտով մաքուր են, որովհետև նրանք Աստծուն պիտի տեսնեն»։ Ովքեր մաքուր են սրտով և ամեն աղտից` հեռու, այսպիսիները մարգարեությունից հեռու չեն։ Իսկ մարգարեները հոգու աչքերով տեսնում են Աստծուն այնպես, ինչպես ստեղծվածը կարող է տեսնել Ստեղծողին։ Եվ այս հայտնապես ցույց տրվեց մարգարեների կողմից, ինչպես Եզեկիելն է ասում, թե` տեսա Աստծուն, որ նստած էր Քերովբեների վրա (տե՛ս Եզեկ. Ա)։ Իսկ Եսային բարձրաձայն գոչում է. «Տեսա Տիրոջը, որ նստած էր բարձր ու վերացած աթոռին, ... և Սերովբեներ Նրա շուրջը» (Եսայի Զ 1-2)։ Նաև Փրկիչն ասաց Փիլիպպոսին. «Այսքան ժամանակ Ինձ հետ եղար, Փիլիպո՛ս, և չտեսար Իմ Հորը. ով տեսավ Ինձ, ինչպես պարտ է տեսնել Աստծու Միածին Որդուն, տեսավ նաև Իմ Հորը» (տե՛ս Հովհ. ԺԴ 19)։ Նույնպես և Միքիան «Թագավորություններ» գրքում թագավորներին ասաց. «Տեսա երկինքը բացված և հրեշտակներին Աստծու առջև» (հմմտ. Գ Թագ. ԻԲ 19)։

Բայց մեկը կհարցնի, թե ինչո՞ւ ասվեց՝ Աստծուն ոչ ոք չի տեսել, իսկ այստեղ ասվում է, թե սրտով մաքուրներն Աստծուն պիտի տեսնեն։ Այս մասին պիտի ասենք, որ բնությամբ ստեղծվածն անկարող է տեսնել Արարչին։ Բայց ովքեր սուրբ սրտով ճանաչում են, թե Աստված տեսանելիների և անտեսանելիների Ստեղծիչն է և նախախնամում է բոլոր արարածներին, և թե Քրիստոս Լույս է, Ճշմարտություն, Կենդանություն, Հարություն, և կատարում են Նրա բոլոր հրամանները, այսպիսինի մասին ասաց, թե պիտի տեսնի Աստծուն՝ տեսնելով Նրա զորությունն ու ներգործությունը։ Սրտի սրբությամբ Աստծուն տեսնելու մասին ասում է նաև սաղմոսերգուն՝. «Որպեսզի բացվեն նրա աչքերը, և տեսնի Նրա օրենքների հրաշալիքները» (հմմտ. Սաղմ. ՃԺԸ 18)։


«Երանի՜ խաղաղարարներին, որովհետև նրանք Աստծու որդիներ պիտի կոչվեն»։ Աստծու Որդին ամենամեծ խաղաղարարն է, Ով քանդեց բաժանող պատնեշը և երկնավորների ու երկրավորներիս միջև խաղաղություն հաստատեց։ Ուստի և Իր աշակերտներին ասաց. «Խաղաղություն եմ թողնում ձեզ, Իմ խաղաղությունն եմ տալիս ձեզ» (Հովհ. ԺԴ 27)։

Նրա մասին գրվեց յոթանասունմեկերորդ սաղմոսում, որտեղ ասվում է. «Աստվա՛ծ, դատաստանդ արքայի՛ն տուր և արդարությունդ՝ թագավորի որդուն» (Սաղմ. ՀԱ 2)։ Ինքն Արքա է, նաև Արքայի Որդի։ Դատաստանը խնդրում էր Հորից ստանալ՝ որպես Հոր Որդի, որովհետև ասաց. «Հայրը ոչ մեկին չի դատում, այլ ամեն դատաստան տվել է Իր Որդուն» (Հովհ. Ե 22)։ Նաև արդարությունն էր խնդրում Հորից, ինչպես ճշմարիտ մարդ, բայց ոչ ինչպես Որդի, որովհետև Ինքն էր Արդարության Արեգակը։ Արդ, այս պատճառով հիշվեց այս սաղմոսը, որովհետև այն Սողոմոնին է վերագրված, սակայն ոչ թե Դավթի այն որդուն, ով Բերսաբեից էր, այլ Մեծն Սողոմոնին, արարածների Արարչին, քանի որ Սողոմոն բառը եբրայերենից թարգմանվում է խաղաղասեր, այս պատճառով Սողոմոնին վերագրվեց։

Ապա ուրեմն նրա՛նք, ովքեր նմանվում են Մեծն Խաղաղարարին և խաղաղեցնում են բանսարկուի խորհրդով միմյանցից բաժանված մարդկանց, ինչպես նաև նրանք, ովքեր բարեպաշտությունից հեռացած մարդկանց [Տիրոջ] վարդապետությամբ հաշտեցնում են Աստծու հետ և իրենք էլ իրենց բարի գործերով ու այլ առաքինություններով հաշտ են Աստծու հետ, ինչո՞ւ չպետք է կոչվեն Աստծու որդիներ։


«Երանի՜ նրանց, որ հալածվում են արդարության համար, որովհետև նրանցն է երկնքի արքայությունը»։ Քրիստոսի՝ արդարության Արեգակի համար շատերը բռնավորների կողմից հալածվեցին այրերում և խորշերում, շատերն էլ` սրով ու տանջանքներով, և նույնիսկ իրենց մարմիններում հալածվեցին, ինչպես երանելի Պողոսին նմանվողները, որոնց ո՛չ սուրը, ո՛չ հալածանքը, ո՛չ մահը և ո՛չ էլ երկրային կյանքի հանդեպ սերն ու կարիքները չեն կարող բաժանել Քրիստոսի սիրուց (տե՛ս Հռոմ. Ը 35-36)։ Սրանցն է երկնքի արքայությունը, ինչպես նաև հոգով աղքատներինը, ովքեր Քրիստոսին նմանվելու համար աղքատությամբ ժառանգում են երկնքի արքայությունը։


«Երանի՜ է ձեզ, երբ ձեզ նախատեն ու հալածեն իմ պատճառով, ձեր մասին ամեն տեսակ չար խոսք՝ սուտ, ասեն»։

Երանի է տալիս առաքյալներին այն ժամանակների համար, երբ նրանք պիտի նախատվեն, հալածվեն և ամեն տեսակ չար խոսք լսեն։ Սակայն երանելի չէ նա, ով իր անմտության պատճառով է հալածվում, քանի որ շատերը կախարդության համար արտաքսվեցին, նախատվեցին և ամեն տեսակի չար խոսք լսեցին, սակայն արդարության և բարեպաշտության համար չէ, որ հալածվեցին, թեև լսեցին ամեն տեսակի չար խոսք, սակայն` ճշմարտությամբ և ոչ հանիրավի։ Սրանք երանելի չեն, այլ մանավանդ նախատելի են և իրավամբ մերժելի։

Իսկ ովքեր Քրիստոսի համար են հալածվում, նախատվում և ամեն տեսակ չար խոսք լսում, նրանք երանելի են։ Հալածանք և նախատինք էլ կա, որ [գալիս է] հիմար մարդկանցից, սակայն սա ճշմարիտ հալածանք չէ. նմանապես` չար և սուտ խոսքերը։


«Դո՛ւք եք երկրի աղը, սակայն եթե աղը անհամանա, ինչո՞վ այն կաղվի» (Մատթ. Ե 13)։

Աղը, չափավորապես խառնվելով կերակրին, անհամությունը համովացնում է և դառնությունը` քաղցրացնում։ Իսկ եթե մեկը չիմանա չափավորապես խառնել, այլ առավել կամ պակաս խառնի, ապա անհամությունը չի վերանա, և դառնությունն էլ չի պակասի։

Նույնպես և աշակերտները Վարդապետի կողմից անվանվեցին երկրի աղ, քանի որ գեղեցիկ և վայելուչ վարդապետությամբ, երկրայիններիս ամբարշտությունը և դիվապաշտությունը, որը հոգիների անհամությունն ու դառնությունն է, բարեպաշտության, առաքինության, անուշահոտության և քաղցրության փոխեցին։ Եղիսե մարգարեն, Երիքովում այս աղը գցելով ջրի ակունքի մեջ, ջրի դառնությունը քաղցրության փոխեց (տե՛ս Դ Թագ. Բ 21)։ Եթե այս վարդապետության աղը անհամանա, ինչո՞վ պիտի վարդապետենք։ «Այլ միայն դուրս կթափվի և մարդկանց ոտքի կոխան կլինի» (Մատթ. Ե 13)։

Աղ էր նաև Հուդան՝ տասներկուսից մեկը, բայց սատանայից անհամանալով՝ դառնացավ, Քրիստոսից օտարվեց և մարդկանց ոտքի կոխան եղավ։ Նաև սատանան, որ բարեպաշտների աղն էր, իր չարությունից դառնանալով, ընկավ հրեղեն փառքից՝ քերովբեությունից և գիսավոր աստղ լինելուց, և եղավ հրեշտակների ծաղրն ու խաղալիքը և ոտքի կոխան եղավ սուրբ մարդկանց կողմից, որոնց Քրիստոս հրամայեց իժերի և աներևույթ քարբերի վրայով գնալ և ոտնակոխ անել, նմանապես՝ տեսանելի առյուծին ու վիշապին (տե՛ս Սաղմ. Ղ 13)։

Եվ արդյոք ոտնակոխ չեղա՞ն նրանք, ովքեր Պետրոսի ստվերից (Գործք Ե 15) և Պողոսի քրտնքոտ վարշամակներից հալածվելով փախչում էին (Գործք ԺԹ 12)։ Նաև Ինքն իսկ՝ Փրկի՛չը, Իր սրբերին խոստացավ օձերին, առերևույթ վիշապներին և սատանայի ամեն զորություններին ոտնակոխ անելու իշխանություն պարգևել։


«Դուք եք աշխարհի լույսը. մի քաղաք, որ լեռան վրա է կանգնած, չի կարող թաքնվել» (Մատթ. Ե 14)։

Լույսը, ինչպես բոլորին հայտնի է, խավարի հակառակը, հալածիչը և կորուսիչն է։ Լուսատուների ծագելուց խավարը հալածվելով կորչում է, և ծավալվում է լույսը։ Նույն օրինակով և իմանալի լույսի՝ սուրբ առաքյալների վարդապետության ծագումով, մարդկանց խավարված հոգիները, որ մթին վարդապետությամբ անդունդների մեջ էին, խավարից դուրս հանեց և Քրիստոսի ճշմարիտ լույսը ծավալեց։


«Մի քաղաք, որ լեռան վրա է կանգնած, չի կարող թաքնվել»։

Քաղաք անվանեց առաքյալներին, սակայն ոչ այս տեսանելի քաղաքների նմանությամբ, որոնք պարիսպներից և այլ հողեղեն նյութերից շինություններ են, որովհետև այդպիսի քաղաքը, որ լեռան վրա է շինված, թեև մեծ է, բայց դիտելիության հեռավորության և կամ լեռան բարձրության պատճառով թաքնվում է աչքի տեսողությունից։

Նաև Իրեն «լեռ» անվանեց, ինչպես ասվեց սաղմոսում. «Աչքերս դեպի լեռները բարձրացրի, որտեղից ինձ օգնություն պիտի գա» (Սաղմ. ՃԻ 1)։ Իսկ առաքյալներին, Երուսաղեմի՝ Վերին Քաղաքի որդիներին քաղաք անվանեց. այսպիսի քաղաքը, որ շինված է Ի՛մ լեռան և Ի՛մ վեմի վրա, չի կարող թաքնվել, ուստի առաքյալները՝ լեռան վրայի քաղաքները, Տիրոջ վարդապետությունը չթաքցրին մարդկանցից, որի համար սաղմոսերգուն վկայում է՝ ասելով. «Ողջ երկիրն է բռնել նրանց ձայնը, և մինչև աշխարհի ծայրն են հասել նրանց խոսքերը» (Սաղմ. ԺԸ 5)։

Այն երանելի լույսը չծածկվեց «կաթսայի» և այս աշխարհի մեծության տակ, որ այս խավար աշխարհի իշխան անվանվեց։ Քանի որ Նա, Ով վառեց ճրագը, կաթսային իշխանություն չտվեց նրան ծածկելու, այլ աշտանակի վրա դրեց՝ Իր իշխանական ենթակայության տակ, որպեսզի լույս տա ամբողջ աշխարհին։

«Կաթսա» է անվանվում սատանան, այն իմաստով, որ Քրիստոսի վարդապետությունը ուսանողներից ոմանց իր ծուղակը գցելով՝ հարկադրում է այլոց չվարդապետել, այլ` թաքցնել։ Ինչպես և ասվում է` հրապուրվելով սատանայից՝ տրված տաղանդները թաքցնում են գետնի, այսինքն՝ իրենց մարմնական ախտերի տակ։ Ուստի և անիծվելով ելնում են արտաքին խավար, ուր աչքերի լաց է և ատամների կրճտում (Մատթ. ԻԲ 13)։

Իսկ ով հինգ քանքար վերցրեց և նորերը շահեց, նա չթաքցրեց այն կաթսայի՝ խավարային խարդախության տակ, այլ լուսավորեց նաև ուրիշներին ու Տիրոջից լսեց. «Բարի՛ և հավատարի՛մ ծառա, մտի՛ր քո Տիրոջ ուրախության մեջ» (Մատթ. ԻԵ 21)։ Նույնպես և նա, ով երկու քանքար ստացավ։ Եվ ի՞նչ է խորհրդանշում հինգը կամ երկուսը։ Աստծու կամքով յուրաքանչյուրի մասին իր տեղում կպատմենք ըստ կարողության։


«Մի՛ կարծեք, թե օրենքը կամ մարգարեներին ջնջելու եկա, չեկա ջնջելու, այլ լրացնելու» (Մատթ. Ե 17)։

Այսուամենայնիվ, որոշ պարզամիտներ կարող էին կարծել, թե եկել է օրենքները ջնջելու։ Աստծուց Մովսեսին հրամայվեց օրենք սահմանել, որպեսզի յոթերորդ օրը հանգիստ լինի բոլոր գործերից (տե՛ս Ելք ԼԴ 21), ուստի և նա, ով շաբաթ օրով փայտ է հավաքում, քարկոծվելով պիտի մահանա (տե՛ս Թվեր ԺԵ 32)։ Սահմանվեց նաև յոթերորդ տարում ծառաներին ազատություն և պարտքերի ներում շնորհել (տե՛ս Բ Օր. ԺԵ 1-3, 12)։ Եվ հիսուներորդ տարում, որը կոչվում էր հոբելյանական տարի, հրամայվեց նույնը կատարել` համաձայն սրանց (տե՛ս Ղևտ. ԻԵ 8-10)։ Եվ որոշ չորքոտանիների, թռչունների և ջրային կենդանիների մովսիսական օրենքը առանձնացրեց՝ կերակուրի համար (տե՛ս Ղևտ. ԺԱ)։ Ինչպես նաև` քահանայական աստիճան ստանալ արգելված էր միականուն, կաղին, գոսացած ձեռք ունեցողին կամ ախտացած մարմնով մեկին։

Արդ, քանի որ այժմ այդ ամենը առանց խտրության չի կատարվում քրիստոնյաներիս մեջ. այսինքն՝ շաբաթ օրը չի դադարեցվում գործ անելը, որոշ կենդանիների մեջ խտրականություն չի դրվում կերակրի համար օգտագործելիս և քահանայական ձեռնադրության համար արատավորներին չի արգելվում, ծառաներին ազատություն և պարտքերի ներում շի շնորհվում՝ համաձայն սահմանված ժամանակի, և այլ շատ կարգեր, որ մովսիսական օրենքով հրամայված չէ լուծարել, որոնք սակայն այժմ չեն կատարվում, ուրեմն ինչո՞ւ է ասում. «Չեկա օրենքը կամ մարգարեներին ջնջելու, այլ լրացնելու» (Մատթ. Ե 17)։

Արդ, լուծենք բոլոր այս խնդիրները։ Նախ՝ յոթերորդ օրվա մասին հայտնի է, որ այն գալիք յոթերորդ դարաշրջանի օրինակն է, որը ստուգապես օրհնվեց և սրբվեց, որում չի լինում երեկո, և այն չի փոխվելու խավար գիշերով՝ ակնարկելով այն յոթերորդ օրը, որում աշխարհը դադարում է վեցօրյա զբաղմունքներից։ Յոթերորդ օրը, որ հանդերձյալի ստվերն ու օրինակն է, օրհնված է ասվում, որի մեջ մովսիսական օրենքը հրամայվեց դադարեցնել, ո՛չ ճշմարտապես, այլ ստվերապես։ Եվ որ այս սուտ չէ, այլ ճշմարիտ, հայտնի է դառնում Մովսեսի պաշտոնյա Հեսուի գործերից, որ հրամայեց յոթ օր պտտվել Երիքովի պարսպի շուրջը (տե՛ս Հեսու. Զ 14-15)՝ առանց օր բաց թողնելու, և պարզ է, որ այդ յոթ օրերից մեկը համապատասխանում է շաբաթվա յոթերորդ օրվան։ Ապա, ուրեմն, որպես օրինակ և ստվեր՝ Հեսուի կողմից նախկին օրենքը լուծարվեց։ Երբ ասում ենք օրենքը լուծարել, [հասկանում ենք] շաբաթ օրով գործեր կատարել։

Իսկ քահանայական աստիճանի վերաբերյալ, որ քրիստոնյաները կարծում էին` մարմնական արատ ունեցողներին էլ պետք է վիճակել քահանայության, թող հայտնի լինի. առաջին՝ որ նաև քրիստոնյաների մեջ այդպիսի քահանաներին արգելվեց քահանայագործության մոտենալ։ Երկրորդ՝ ըստ նոր կարգի` այդպիսիներին չարգելվեց քահանայական կարգը, որովհետև Մովսեսի թվարկած մարմնավոր ախտերը, որոնք արգելք էին հանդիսանում քահանայագործության համար, լոկ հոգևոր ախտերի օրինակներն են (տե՛ս Ղևտ. ԻԱ 13)։

Նույնպես և պատարագները և զոհերը, որոնք հրամայվեցին կատարել, ապագայում կատարվելիքի ստվերներն էին, և ճշմարտապես չէին մատուցվում Աստծուն։ Ուստի և սաղմոսերգուն հայտարարում է. «Եթե կամենայիր, պատարագ կմատուցեի, բայց Դու ողջակեզներ չես ուզում» մեղքերի համար (Սաղմ. Ծ 18)։ Եվ արդ ի՞նչն է հաճո Աստծուն. «Խոնարհ հոգին է պատարագն Աստծու. մաքուր սիրտն ու խոնարհ հոգին Աստված չի արհամարհում» (Սաղմ. Ծ 19)։

Իսկ չորքոտանիների և թռչունների վերաբերյալ, որոնցով Մովսես հրամայեց չկերակրվել, քրիստոնյաները չեն արգելում այն պատճառով, որ գիտենալով մովսիսական գրի միտքը և չմնալով գրին ենթակա, որ սպանում է (տե՛ս Բ Կորնթ. Գ 6), չարգելեցին և չպարտադրեցին կերակրվել. որովհետև ի՞նչ պատճառով արդյոք կարգադրվեց ուտել [միայն] որոճացող կճղակաբաշխներին, ինչպիսիք են արջառ, ոչխարը և եղջերուն, որոնք սողուններ են ուտում[1], քան ձիերն ու նապաստակները, որոնք այդպիսիներին չեն էլ մոտենում։ Կամ ի՞նչ տարբերություն գիշակեր թռչունների, կաքավի ու ընտանի հավի միջև (Բ Օրենք ԺԴ 12-18), որ դրանցով հրամայվեց կերակրվել, մինչդեռ դրանցից շատ այլ մաքրակեր կենդանիներով` ոչ։ Ապա, ուրեմն, այլ բան են խորհրդանշում որոճացող և կճղակաբաշխ կենդանիները, որը չիմացան հրեաները, որոնք ըստ մարմնի ունեին իրենց թլփատությունը, քանի որ մինչև այսօր Մովսես են կարդում, բայց նույն վարագույրը մնում է նրանց սրտերի վրա (տե՛ս Բ Կորնթ. Գ 13), ովքեր միայն գիրն են իմանում, և գրի զորությունը չեն տեսնում։ Ապա եթե ոչ, թող պատասխան տան ինձ՝ ինչո՞ւ է բորոտություն և պիսակություն (բորբոս) լինում պատերի կամ հանդերձների վրա, որոնք անշունչ են, ինչպես թվարկվում է Մովսեսի կողմից (Ղևտ.ԺԴ 55)։

Արդ, ինչպես հանդերձի վրա բորոտությունը և պատի վրայի պիստակությունը այլ բան են խորհրդանշում, այնպես էլ կենդանիների որոճելը և կճղակաբաշխությունը, ինչպես որ քրիստոնյա վարդապետները ընթերցելով Մովսեսի Ղևտականը` ճշմարտապես մեկնաբանեցին։

Նաև ծառաների ազատության և պարտքերի թողության մասին առավել ևս ուսանեցին Քրիստոսից Նրան աշակերտածները՝ տալ ազատություն ծառաներին և շնորհել պարտքերը՝ և՛ մարմնավորներին, և՛ հոգևորներին։ Սակայն բռնությամբ չէ, որ հրամայվեց, այլ յուրաքանչյուր ոք՝ ըստ իր հոժար կամքի, որը առավել բարեպաշտություն է։ Այդ իսկ պատճառով կատարողները գովաբանվում են, իսկ չկատարողները՝ պախարակվում, թեև չեն բռնադատվում կատարել։

Արդ, Քրիստոս չեկավ օրենքը կամ մարգարեությունները ջնջելու, այլ լրացնելու, քանի որ հրամայեց քննել հին օրենքի և մարգարեությունների զորությունները, և ոչ միայն տերևով (տե՛ս Մրկ. ԺԱ 13), այսինքն՝ գրով բավարարվել և կերակրվել, այլ առավել ևս պտղով, այսինքն՝ մտքով կերակրվել ու զարդարվել։ Արդ, Նա, Ով հրամայեց ոչ միայն տերևով, այլև օրենքների և մարգարեությունների պտղով կերակրվել և հոգեպես հագենալ, մի՞թե չլրացրեց օրենքը կամ մարգարեությունները։


«Ճշմարիտ, ճշմարիտ եմ ասում ձեզ. մինչև որ երկինք ու երկիր անցնեն, մի հովտ իսկ, որ մի նշանագիծ է, Օրենքից և մարգարեներից չի անցնի, մինչև որ այս բոլորը կատարվի» (Մատթ. Ե 18)։

Այն ամենից, ինչ որ ասվեց Մովսեսի և մարգարեների կողմից, ներառյալ Քրիստոսի գալստյան և Նրա գործերի մասին, որոնք հրաշքներով և սքանչելիքներով կատարվեցին, ինչպես նաև ամբողջ երևելի աշխարհի մասին, [և այն մասին], որ պետք է լինի երկնքի և երկրի վախճանից առաջ, մի հովտ[2] իսկ, որը մի տառի նիշ է, և հնչյուն է խորհրդանշում, չի լինի դատարկ։

Այսինքն՝ ինչ որ բառ, որ թվում է սոսկ գրված և ոչ պիտանի, այնուամենայնիվ իզուր չէ գրված օրենքներում և մարգարեություններում։ Եթե մեկը, սա փոքրիկ պատվիրան կարծելով` ջնջի և հաստատապես չուսուցանի, այնպիսին՝ որպես ոչ ճշմարիտ վարդապետ, երկնքի արքայությունում փոքր կկոչվի։ Իսկ ով իսկապես կուսուցանի և ոչ միայն կուսուցանի, այլև ինքը կկատարի, ինչը ուրիշներին է ուսուցանում, նա մեծ կկոչվի երկնքի արքայությունում (տե՛ս Մատթ. Ե 19)։

Որովհետև նա, ով ուսուցանում է արդարություն գործել, պարտավոր է ոչ միայն խոսքերով ուսուցանել, այլև ինքը պետք է կատարի արդարության գործերը։ Ուրեմն, հարկավոր է ուսուցանել ոչ միայն խոսքերով, այլ մանավանդ` գործերով, ինչպես և ասվում է. «Սկսեց Հիսուս գործել և ուսուցանել» (Գործք. Ա 1) և ո՛չ թե միայն ուսուցանել։ Ուստի և վրա է բերում՝ այսպես ուսուցանելով։


«Եթե ձեր արդարությունն ավելին չլինի, քան օրենսգետներինը և փարիսեցիներինը, երկնքի արքայությունը չենք մտնի» (Մատթ. Ե 20)։

Քանի որ դպիրներն ու փարիսեցիները չէին կատարում, այլ միայն ուսուցանում էին. բարին էին սովորեցնում, սակայն իրենք չարն էին գործում։ Ուստի նրանք, ովքեր խոսքերով ուսուցանելը բարի գործ էին կարծում՝ նայելով ուսուցանողների գործերին և նմանվելով նրանց, բարուց առավել` ուսանում էին չարիք գործել։ Քանի որ լսողները առավել գործերին են հավատում, քան թե խոսքերին, նրանց բարի թվացող վարդապետությունը դառնում էր ստուգապես չար վարդապետություն։ Դրա համար ասվեց. «Եթե ձեր արդարությունը ավելին չլինի, քան օրենսգետներինը և փարիսեցիներինը, երկնքի արքայությունը չեք մտնի»։


«Լսե՞լ եք, թէ ինչ ասվեց նախնիներին. «Մի՛ սպանիր», որովհետև ով որ սպանի, ենթակա կլինի դատաստանի» (Մատթ. Ե 21)։

Արդ, այն ամենը, որ Տերն ավելացնում է, դրանք օրենքների լրումն ու հաստատումն են։ Քանի որ մովսիսական օրենքում պատվիրված է. «Մի՛ սպանիր», իսկ քրիստոսյան պատվիրանը ոչ միայն սպանելը արգելեց, այլև զուր տեղը բարկանալը և թշնամանալը` թեթև թշնամանքով, եղբորը անմիտ և մորոս, այսինքն՝ հիմար ասելը (տե՛ս Մատթ. Ե 22), և ըստ կարգի մնացածը, որ հայտնի է ամենքին։


«Քո ոսոխի հետ իրավախոհ եղի՛ր, մինչ նրա հետ դեռ ճանապարհին ես» (Մատթ Ե 25)։

Երևելի ոսոխի նկատմամբ բարվոք է նախապես իրավունքներ ձեռք բերել՝ անձամբ գիտենալով նրա հանցանքներն ու անիրավությունները, որպեսզի չմատնվենք դատավորի ձեռքն ու բանտ ընկնենք, որտեղից չենք ազատվի, եթե չհատուցենք պարտքը՝ մինչև վերջին մի նաքարակիտն իսկ, որը մի դանգ կամ մի միճոն[3] է։

Ասվածը առավել պատշաճում է աներևույթ ոսոխին և անիրավ ու վատթար դիտավորություններին, որոնք լինում են սատանայի՝ բովանդակ բարու ոսոխի կողմից, որ հորդորում է գործել ամեն անիրավ գործ։ Արդ, քանի դեռ ճանապարհին ենք, այսինքն` այս կյանքում, պետք է իրավախոհ լինենք, խոստովանենք մեր հանցանքները` ինքներս մեզ դատապարտելով, ու անիրավ խորհուրդները փոխարինենք օրինավորներով, որպեսզի արդարանանք` ըստ հետևյալ խոսքի. «Նախ դու խոստովանի՛ր քո անօրենությունները, որ արդարացվես» (Եսայի ԽԳ 26)։

Իսկ եթե ճանապարհին չխոստովանենք և անիրավությունից արդարության չդառնանք, ապա այս երևելի աշխարհի վախճանին մերկապարանոց կկանգնենք դատավորի առջև. դատապարտվելով մեր ոսոխից՝ դատավորից մեզ կմատնենք դահճի ձեռքը և հրեշտակների պատճառած տանջանքներով կընկնենք բանտ՝ արտաքին խավարը, որտեղից չենք ելնի, եթե չհատուցենք մեր անօրենության և հանցանքների բոլոր պարտքերը` նույնիսկ փոքրագույն և նվազ հանցանքների, որոնք միայն խոսքով, խորհրդով և ակամա ենք գործել, որը վերջին գրոշ և նաքարակիտ անվանվեց (հմմտ. Ղուկ. ԺԲ 56-59)։


«Լսել եք, թե ինչ ասվեց. «Մի՛ շնանար». իսկ ես ձեզ ասում եմ. ամեն մարդ, որ կնոջը նայում է նրան ցանկանալու համար, արդեն շնացավ նրա հետ իր սրտում» (Մատթ. Ե 27-28)։

Մովսիսական օրենքներում արգելքներ սահմանվեցին միայն գործերի վրա, իսկ Քրիստոս՝ նաև ցանկությունների վրա։ Ապա էլ ինչո՞վ քրիստոսյան օրենքը լիարժեք և կատարյալ չէ, քան մովսիսականը։ Հետևաբար, չեկավ օրենքներն ու մարգարեներին ջնջելու, այլ թերագույնը լրացնելու և կատարելու, ըստ որի` ոչ միայն գործերից, այլև ցանկությունից հրամայեց հեռու մնալ։ Բայց եթե մեկն ասի. «Նա, ով ցանկացավ գործերին, սակայն չկատարեց, ինչպե՞ս շնացավ իր սրտում»։

Այս մասին ասում ենք, թե նա, ով իսկապես ցանկացավ շնանալ, սակայն ինչը հանգամանքների բերումով, այսինքն՝ մարդկային ամոթի, անկարողության կա՛մ կնոջ չկամենալու պատճառով խափանվեց, ապա նա հաստատ շնացավ, քանզի իրենից և իր մտածումից ոչինչ չպակասեց գործը ֆիզիկապես կատարելու համար։ Ուստի և Փրկչի կողմից պարզապես չասվեց, թե շնացավ, այլ թե՝ արդեն իր սրտում շնացավ։

Բայց թերևս մեկն էլ կասի` եթե ցանկացավ, սակայն ինչ-որ պատճառով չկարողացավ կատարել, այլ զղջալով իր խորհուրդների համար՝ ետ կանգնեց, արդյո՞ք այդպիսի մեկի համար պիտի ասվի՝ իր սրտում շնացավ։

Այս հարցումին կապատասխանեմ այսպես, թե ցանկանալով` արդեն իսկ շնությունը կատարվեց, իսկ ցանկությունը դադարեցնելով և նրանից զղջմամբ և ապաշխարությամբ հետ կանգնելով` ցանկության հանցանքին թողություն տրվեց, թեև նրա համար, ով ցանկացավ շնանալ, ասվեց, թե շնացավ իր սրտում։ Բայց քանի որ կամեցածը գործով չկատարվեց, կարծում եմ, որ այն թեթևագույն շնություն է, քան մարմնական գործերի աղտեղի կատարումը։


«Եթե քո աջ աչքը քեզ գայթակղեցնում է, հանի՛ր այն և դե՛ն գցիր քեզնից» (Մատթ. Ե 29) և այլն ։

Այն, որ այս խոսքը տեսանելի աջ աչքի և աջ ձեռքի մասին չէ, ամենքին հայտնի է, իսկ եթե` ոչ, ապա կարծեցյալ հրամանով բոլոր քրիստոնյաներին պարտ էր առանց աջ աչքի և ձեռքի լինել։ Քանզի մարդկանցից ո՞վ չի գայթակղվի ոչ միայն աջ աչքով, այլև ձախ աչքով ու ձեռքով ևս։ Արդ, եթե հիմարություն է այդպես կարծելը, ապա աջ աչք և ձեռք ասելով՝ պետք է հասկանալ կա՛մ երևելիներից ամենասիրելի բաները, որոնք գայթակղեցնելով մղում են վատթարագույն գործերի, կա՛մ չարակամ թշնամու աներևույթ խորհուրդները, որը և կոչվեց աջ աչք։ Եվ հրամայում է հեռու մնալ այն ամենից, ինչը գայթակղեցնում է անիրավություն խորհել ու գործել։

Նույն օրինակով սատանան հյուսիսային կոչվեց, իսկ Քրիստոս՝ հարավային, ինչպես Երգ երգոցից ուսանեցինք. «Վե՛ր կաց, հյուսիսի՛ քամի, և ե՛կ հարավի՛ հով» (Երգ. Դ 16)։ Նաև մյուս մարգարեն է ասում. «Աստված հարավից կգա, սուրբը՝ զով և անտառախիտ լեռից» (Ամբ. Գ 3)՝ ըստ Յոթանասնից թարգմանության, իսկ ըստ եբրայական [բնագրի]՝ «Աստված Թեմանից կգա, և սուրբը՝ Փառան լեռից»։ Թեման թարգմանվում է հարավ, իսկ Փառանը՝ զով։

Եվ այն ամենը, որոնք իրենց կարգով գրվեցին, ցույց են տալիս օրենքների և մարգարեությունների լրումն ու կատարումը և ոչ թե լուծարումը, ինչպես ոմանք հրեաբար կարծեցին։


«Եթե մեկը քեզ հարկադրի մի մղոն ճանապարհ անցնել, նրա հետ երկո՛ւսն էլ գնա։ Տո՛ւր նրան, ով քեզնից խնդրում է. և ով կամենում է քեզնից փոխ առնել, երես մի՛ դարձրու նրանից» (Մատթ. Ե 41-42)։

Եթե մեկը հարկադրված լինի գնալ հեռու աշխարհ, որ օտար աշխարհ ասվեց, ինչը գրվածքում նշված չէ, ապա կօգտվի նա, ով իր կամքով կանցնի լրացուցիչ մի ճանապարհ ևս։ Բայց, կարծում եմ, սա հոգևոր առումով պետք է ընկալել. եթե ոմանցից սովորեցինք և հորդոր ստացանք առաքինի լինել, ապա չմնա՛նք ուսման նույն մակարդակին, այլ կրկնապատկենք և եռապատկենք մեր առաքինությունը սովորածից առավել։


«Լսել եք արդարև, թե ինչ ասվեց նախնիներին. «Պիտի սիրես ընկերոջդ և պիտի ատես քո թշնամուն» (Մատթ. Ե 43)։

Մարդկության ամենամեծ թշնամին սատանան է։ Իսկ Քրիստոս հրամայեց նաև թշնամիներին սիրել։ Ուրեմն բարվո՞ք է կատարել հրամանը և սատանային սիրել առավել, քան բոլոր սիրելիներին, քանի որ, ինչպես ասվեց, բոլոր թշնամիներից ամենամեծն է։ Իսկ եթե այդ կարծիքը տեղին չէ, ապա այլ թշնամիների պետք է նկատի ունենալ, որոնց սիրել հրամայեց Բանն Աստված՝ Որդին Միածին։

Արդ, թշնամի պետք է համարել, ինչպես կարծում եմ, այլադավաններին, որպեսզի ուղղես նրանց շավիղները ու առաջնորդես նրանց դեպի ճշմարիտ հավատ և վարդապետություն։

Նույնը իմացիր նաև մարմնի վերաբերյալ. մարմինը հոգևու թշնամին է, և հակառակը, ինչպես առաքյալն է ասում. «Մարմինը պատերազմում է հոգու դեմ, և հոգին՝ մարմնի դեմ» (Ա Պետ. Բ 11)։ Արդ, իրավացիորեն ասվեց սիրել այս թշնամիներին, քանզի մարմինը հոգունն է համարվում և անհրաժեշտ է այն ղեկավարել և մղել դեպի հոգևորը։ Քանզի երբ մարմնավոր հինգ զգայարանները միավորվեն հոգու հինգ զգայարանների հետ, այնժամ և կկատարվի սաղմոսերգուի կողմից ասվածը. «Տասնալար նվագարանով սաղմոս պիտի երգեմ քեզ» (Սաղմ. ՃԽԳ 9, ԼԲ 2)։

Բայց պետք է ասեմ, և ինձ թվում է` մեղք գործած չեմ լինի, թե Քրիստոս Իր անբավ բարերարության պատճառով հրամայեց նաև տեսանելի թշնամիներին սիրել և ողորմել, ինչպես և Սողոմոնի միջոցով ասվեց. «Եթե թշնամիդ քաղցած է, կերակրի՛ր նրան, եթե ծարավ է, ջո՛ւր տուր խմելու» (Առակ. ԻԵ 21)։


«Այլ երբ դու ողորմություն անես, թող քո ձախ ձեռքը չիմանա, թե ինչ է անում քո աջը, որպեսզի քո ողորմությունը ծածուկ լինի, և քո Հայրը, որ տեսնում է, ինչ որ ծածուկ է, կհատուցի քեզ հայտնապես» (Մատթ. Զ 3-4)։

«Թող չիմանա, -ասում է, -քո ձախը, թե ինչ է գործում քո աջը»։ «Աջ ձեռք» ասելով՝ ոչ թե տեսանելիներն է ակնարկում, ինչը ամենքին հայտնի է, քանզի ինչպես կարող է ձախը չիմանալ, թե ինչ է անում աջը և կամ ինչպես է արդյոք աջը գործում։ Ապա, ուրեմն, պետք է իմանալ, որ աջը հոգու հաջողակ զորությունն է և բոլոր հորդահոս բխած առաքինություններն ու ողորմությունները։ Իսկ ձախը հոգու առաքինության ընդդիմակա զորությունն է, որը հորդորում և հոժարեցնում է գործել ամեն ինչ, որ դեմ է առաքինությանը և ողորմությանը։ Արդ, հրամայում է ոչ միայն մարդկանց առջև ողորմություն չանել, այսինքն՝ ի ցույց մարդկանց, սնափառության համար, այլև` նրանց ձախ զորությունների, որոնք ընդդիմանում են հաջողակ զորությանը։


«Եվ Հայրը, որ տեսնում է, ինչ որ ծածուկ է, կհատուցի քեզ հայտնապես» (Մատթ. Զ 4)։

Երկնավոր Հայրը երբ տեսնում է, որ ողորմությունը սնափառությամբ չես անում, այլ` առաքինությամբ և աստվածային հրամանի համաձայն, քո տվածի փոխարեն քեզ հայտնապես կհատուցի և այստեղ. և հանդերձյալ կյանքում` կրկնապատիկ և եռապատիկ, իսկ դատաստանի ժամանակ ամենքի առջև պարծենալու պատճառ կունենաս. «Քանզի ողորմությունը բարձրագլուխ պարծենում է դատաստանի դիմաց» (Հակ. Բ 13), ինչպես ասում է Որոտման որդին։


«Եվ երբ աղոթես, չլինե՛ս կեղծավորների նման, որոնք սիրում են ժողովարաններում և հրապարակների անկյուններում աղոթքի կանգնել, որպեսզի մարդկանց երևան» (Մատթ. Զ 5)։

Չի արգելում մարդկանց առաջ աղոթել, ապա թե ոչ Աստծու տաճարում և եկեղեցիներում կարգելվեր աղոթել մարդկանց ներկայությամբ։ Քանզի նա, ով ունի մաքուր սիրտ և խղճմտանք, թեև հազարավոր մարդիկ լինեն նրա շուրջ, պետք է աղոթի, եթե ի ցույց նրանց և սնափառության համար չի աղոթում։ Իսկ եթե այդ մտադրությամբ աղոթի, այդ իսկ է նրա վարձը, այսինքն՝ գովաբանվելը մարդկանցից։


«Այլ դու, երբ աղոթես, մտի՛ր քո սենյակը, փակի՛ր քո դռները և ծածուկ աղոթի՛ր քո Հորը» (Մատթ. Զ 6)։

Տեսանելի շինություններին չէ, որ անվանում է սենյակ և դուռ, քանի որ կան այնպիսի մարդիկ, ովքեր չունեն այդպիսի սենյակներ, այլ սենյակ անվանեց հոգու ինքնակենտրոնացումը և աշխարհական գործերից հրաժարումը։ Այդպիսի սենյակ է հրամայում մտնել և մեկուսանալ աշխարհի զբաղմունքներից և փակել դռները՝ մարմնավոր զգայարանները՝ տեսանելիքն ու լսելիքը, որպեսզի տեսանելիքով չցանկանանք մարմնական ախտերը, իսկ լսելիքով, որը նույնպես հրամայում է փակել, չլսենք շաղակրատանք կամ այլ չարախոսություններ։ Իսկ երբ այսպես անեք և ամբողջ սրտով աղոթեք ամենքի Տիրոջը, Նա էլ, տեսնելով այդպիսի աղոթքն ու պաղատանքը, մեկուսացած և սրբված աշ-խարհի մեղքերի բոլոր ախտերից, կհատուցի հայտնապես հանդերձյալ աշխարհում։


«Հա՛յր մեր, որ երկնքում ես. սուրբ թո՛ղ լինի քո անունը. Քո թագավորությունը թող գա. Քո կամքը թո՛ղ լինի երկրի վրա, ինչպես որ երկնքում է, մեր հանապազօրյա հացը տո՛ւր մեզ այսօր և ների՛ր մեզ մեր հանցանքները, ինչպես որ մենք ենք ներում նրանց, որ հանցանք են գործում մեր դեմ, և մի՛ տար մեզ փորձության, այլ փրկի՛ր մեզ չարից, որովհետև քո՛նն է թագավորությունը և զորությունը և փառքը հավիտյանս. ամեն»։ (Մատթ. Զ 9-13)։

Նախ ուսուցանեց, թե ինչպես պետք է աղոթել, իսկ այժմ նաև աղոթքի խոսքերն է ասում։ Իսկ ասելով՝ ձեր աղոթքներում մի եղեք շատախոս (տե՛ս Մատթ. Զ 7), արգելում է աղոթել երկրավոր հոգսերի և զբաղմունքների մասին և ուսուցանում է այն աղոթքը, որը երկնային է ու հոգևոր։


«Հա՛յր մեր, որ երկնքում ես». երկնքում բնակվելու մասին ասում է այն պատճառով, որ թեև Աստված ներկա է ամբողջ տեսանելի աշխարհում իր զորությամբ և էությամբ, բայց աշխարհի պատվականագույն և հրաշափառագույն մասը երկինքն է։

Բայց ի՞նչ ասել է «սուրբ թող լինի քո անունը», մի՞թե միշտ սուրբ չէ։ Այո՛, միշտ սուրբ է, բայց մեր անարժան գործերի պատճառով պղծվում է Նրա սուրբ անունը, ինչպես ասաց մարգարեն. «Դուք պղծում եք Իմ անունը այն ազգերի մեջ, որոնց մեջ մտաք» (հմմտ. Եզեկ. ԼԶ 22)։ Իսկ երբ կատարում ենք բարի գործեր, ասվում է, որ դրանից Նրա անունը սուրբ է լինում։

Արդ, այդ ասվածը, թե «թող սուրբ լինի քո անունը», ոչ այլ ինչ է նշանակում, եթե ոչ այս՝ թո՛ղ սուրբ լինեն մեր գործերը, և Քո առաջ արդար լինենք։


Նույնը հայտնում է նաև հետևյալ խոսքում. «Քո թագավորությունը թո՛ղ գա», քանզի Նա մշտապես է Արքա և Դատավոր, բայց այժմ մեզ վրա թագավորելու համար է ասում։ Երբ կատարում ենք Նրա կամքը, այնժամ ասում ենք` թագավորեց Նա մեզ վրա։ Իսկ ովքեր չեն կատարում Նրա պատվիրանները, նրանց մասին չի ասվում, թե թագավորեց նրանց վրա։ Այլ նրանք լսելու են այն խոսքը, որ ասվեց. «Ես ձեզ երբեք չեմ ճանաչել, հեռո՛ւ կացեք Ինձանից» (Մատթ. Է 23), քանզի ում չի ճանաչում և չգիտե, այնպիսիների մասին ինչպե՞ս կասի` թագավորել։


«Քո կա՛մքը թող լինի երկրի վրա, ինչպես որ երկնքում է»։

Նրա կամքը կատարում են երկնավորները՝ սերովբեները, քերովբեները, աթոռները, պետությունները, իշխանությունները, հրեշտակապետերը և հրեշտակները, իսկ երկրում միայն նրանք են կատարում Նրա կամքը, ովքեր ըստ Նրա հրամանի են ընթանում։

Արդ, հրամայում է աղոթել, որպեսզի Հայր Աստծու կամքը լինի ինչպես երկնքում, այնպես էլ երկրի վրա, որպեսզի երկրայիններս լինենք` ինչպես երկնայինները։


«Մեր հանապազօրյա հացը տո՛ւր մեզ այսօր»։ Հացը, ինչպես ինձ է թվում, այն չէ, որ կերակրում է տեսանելի մարմինը, քանի որ Ինքն ասաց փորձչին, թե ոչ միայն հացով է կերակրվում մարդ, այլ ամեն խոսքով, որ դուրս է գալիս Աստծո բերանից (տե՛ս Մատթ. Դ 4), այլ «հաց» ասաց կենդանության Խոսքին, որ իջավ երկնքից. «Ես եմ կենդանի հացը, որ երկնքից է իջած» (Հովհ. Զ 51)։ Արդ, հրամայում է ամեն օր աղոթել` կերակրելու համար մեր հոգիներն այդ հացով։


«Եվ ների՛ր մեզ մեր հանցանքները, ինչպես որ մենք ենք ներում նրանց, որ հանցանք են գործում մեր դեմ»։ Այս ասելով՝ մեզ ուսուցանում է հետևյալը` մեր դեմ հանցանք գործածներին արժանացնենք ներման, որպեսզի Դու էլ՝ Հա՛յր երկնավոր, մեզ ներես։ Որովհետև Ինքն իսկ՝ Փրկի՛չը, քիչ հետո մեկնելով այս, ասաց. «Եթե դուք մարդկանց ներեք իրենց հանցանքները, ձեր երկնավոր Հայրն էլ ձեզ կների։ Իսկ եթե դուք մարդկանց չներեք իրենց հանցանքները, ձեր երկնավոր Հայրն էլ ձե՛զ չի ների ձեր հանցանքները» (Մատթ. Զ 14)։


«Եվ մի տար մեզ փորձության»։ Ինչո՞ւ է հրամայում աղոթել՝ չտարվելու համար փորձության, և ինչո՞ւ է ասում՝ «Իր կողմից փորձության տարվել», ինչպես Աբրահամի մասին գրված է. «Աստված փորձեց Աբրահամին» (Ծննդ. ԻԲ 1)։

Այս մասին պետք է ասել, թե կա երկու փորձություն, մեկը, որ Աստծուց է` Իր սրբերի քաջությունը ի հայտ բերելու համար, որպեսզի ցույց տա մարդկանց, թե ինչպիսին են նրանք, և նրանց քաջությունը ի հայտ հանելով՝ խրատի նաև այլոց, ինչպես եղավ Աբրահամի և Հոբի պարագային, որ ասվեց, թե` ինչ մեծագույն բարիք կարվեր քեզ, քան այն, որ քո համբերությունն ու քաջությունը ցույց տրվեցին քեզ, սատանային և բոլոր մարդկանց։ Այսպիսի փորձությունը բարի է և Աստվածային։

Իսկ մյուս փորձության դեպքում, որ դժնդակ հանցանքների և Աստծու Խոսքը արհամարհելու պատճառով է լինում, մարդիկ անտեսվում և մեկուսացվում են Աստծու նախախնամությունից ու մարդասիրությունից, և դրա համար պես-պես տանջանքներով փորձվում են բանսարկուից ու մարդկանցից։ Հրամայում է այսպիսի փորձության մեջ չընկնել, այլ աղոթել և փրկվել չարից՝ աներևույթ թշնամուց և չար գործերից, որոնք կատարվում են ըստ նրա կամքի[4]։


«Երբ ծոմ պահեք, տրտմերես մի՛ լինեք կեղծավորների նման, որոնք իրենց երեսները այլանդակում են...» (Մատթ. Զ 16)։ Տերը սովորեցնում է նախ` ողորմության, ապա՝ աղոթքի և այնուհետև՝ պահքի մասին։ Եվ հիրավի ճիշտ է այս կարգը, քանի որ ողորմությունը մեծ է, քան աղոթելը, իսկ աղոթելը մեծ է, քան պահեցողությունը։

Եվ այս հայտնի դարձավ մաքսավորի պատմությունից, ով ամբողջ սրտով աղաչեց և ավելի արդար եղավ, քան փարիսեցին, որ պահքով էր պարծենում, ինչպես նաև` Աննայի՝ Սամվել մարգարեի մոր պատմությունից (տե՛ս Ա Թագ. Ա)։ Նաև` Մանասեի, որ այնպիսի դառն մեղքերից և անօրենություններից միայն աղոթքներով փրկվեց և դարձյալ արժանացավ թագավորության (տե՛ս Դ Թագ. 21)։

Բայց հարց է առաջանում` արդյոք ո՞ր պահքն է հրամայում պահել. մարմնի՞ պահք, երբ հարկ է հրաժարվել տեսանելի կերակուրներից, թե՞ հոգու պահք, երբ հարկ է հեռանալ այն բաներից, որոնք աղտոտում են հոգին։ Կարծում եմ` խոսքը երկուսի մասին է՝ և՛ երևելիի, և՛ աներևույթի։ Քանի որ միայն երևելի կերակուրներից հրաժարվելը չի կարող շատ բաներով նպաստել առաքինությանը։ Եվ այս մասին վկայում է Եսայի մարգարեն՝ այսպես ասելով. «Այդ ինչպե՞ս է, որ մենք ծոմ պահեցինք, և Դու չտեսար», և ժողովուրդը ասում էր Աստծուն. «Մեզ ենթարկեցինք զրկանքների, և Դու չտեսար», Որին Աստծու կողմից մարգարեն պատասխանում է այսպես. «Քանի որ ձեր ծոմապահության օրերին ձեր ցանկություններն եք կատարում և կսկիծ պատճառում բոլոր նրանց, ովքեր ենթակա են ձեզ։ Այդպիսի ծոմապահությունը չէ, որ ես ընտրեցի, և ոչ էլ այնպիսի օրը, երբ մարդ իր անձն է տանջում։ Եթե պարանոցդ կորացնես օղակի նման ու տակդ քուրձ ու մոխիր տարածես, այդ էլ, սակայն, չեմ համարի ծոմ և ընդունելի օր։ Այդպիսի ծոմապահությունը չէ, որ Ես ընտրեցի։ Քանդի՛ր անիրավության հանգույցը, խորտակի՛ր քո վաճառականական խարդախությունն ու բռնությունը»։

«Քաղցածների՛ն բաժանիր քո հացը և անօթևան աղքատներին տար քո տունը. եթե մերկ մարդ տեսնես, հագցրո՛ւ նրան, բայց քո ընտանիքի զավակին մի՛ անտեսիր։ Այն ժամանակ պիտի կանչես, և Աստված պիտի լսի քեզ. և մինչդեռ աղաչանքի խոսքերը ավարտած չլինես, Նա պիտի ասի, թե «ահա հասել եմ» (Եսայի ԾԸ 3-9)։ Սրանք են պահքի պատվիրանները։


«Այլ երբ դու ծոմ պահես, օծի՛ր քո գլուխը և լվա՛ քո երեսը» (Մատթ. Զ 17)։

Գլուխ և երես ասելով՝ նկատի ունի ոչ միայն տեսանելի անդամները, այլ հրամայում է նաև հոգու «գլուխը» օծել՝ շուրջբոլորը ողորմություն սփռելով և կարոտյալներին տուրքեր շնորհելով։ Նույնպես և հրամայում է հոգու երեսը լվանալ մեղքերից և բոլոր աղտերից, որոնք աղտոտում են հոգու երեսը։ Եվ որ հոգին «գլուխ» է անվանվում, վկայում է Սողոմոնը. «Իմաստունի աչքերն իր գլխի մեջ են» (Ժող. Բ 14)։ Հայտնի է, որ մարմնի գլխի մասին չէ, որ ասվեց, այլ հոգու, քանի որ ոչ միայն իմաստունների աչքերն են տեսանելի գլխում, այլև հիմարների և բոլոր մարդկանց։


«Գանձեր մի՛ դիզեք ձեզ համար երկրի վրա, ուր ցեցն ու ժանգը ոչնչացնում են, և ուր գողերը պատերն են ծակում ու գողանում, այլ գանձեր դիզեցեք ձեզ համար երկնքում» (Մատթ. Զ 19-20)։

Եվ այս ասվեց ողորմության մասին, թե ձեր ինչքերի գանձերը մի՛ դիզեք երկրի վրա, այլ բաշխեցեք կարոտյալներին, որպեսզի ձեր գանձերը լինեն երկնքում։ Քանզի եթե երկրի վրա դիզեք, գողը կգողանա, և ժանգը կապականի։ «Գող» և «ժանգ» ասելով՝ նկատի ունի սատանային ու նրան նմանվողներին, իսկ գանձ՝ այն պաղատանքներին, որոնք ուղղված են երկրավոր կյանքի և մարմնական առողջության համար, ինչպես շատ դեպքերում իսկ տեսնում ենք։ Եվ այսպիսի գանձեր դիզել արգելող հրամաններ կան նաև այլ տեղերում, ընդ որում հրամայում է հոգալ միայն հանդերձյալ կյանքի մասին։


«Մարմնի ճրագը աչքն է. եթե քո աչքը պարզ է, քո ամբողջ մարմինը լուսավոր կլինի» (Մատթ. Զ 22)։

Դժվար է տեսանելի աչքի վերաբերյալ այս միտքը հասկանալ. արդյոք ինչո՞ւ եթե մարմնի աչքը պարզ լինի, այսինքն՝ քաջատես, ամբողջ մարմինը լուսավոր կլինի։ Եվ կամ ծերության ժամանակ, երբ տեսողության կորուստ է լինում, ինչպես Իսահակի մասին պատմվեց, թե նա ծերության ժամանակ աչքի տկարություն ուներ, պետք է կարծել թերևս, որ ամբողջ մարմինը խավարեց։ Եվ դարձյալ, ովքեր ծննդյան օրվանից իսկ զրկված են տեսողությունից, ինչպե՞ս կարող է դրանից ամբողջ մարմինը խավար լինել։ Իսկ նրանք, որ պայծառ տեսողություն ունեն, մարմնի առաջնամասը տեսնում են, իսկ ետնամասը չեն տեսնում. եթե ասվածը ճշմարտապես տեսանելի աչքի մասին է, պետք է կարծել, որ մարմնի առաջնամասը լուսավորված է, իսկ ետնամասը` խավար։

Արդ, եթե այդ դժվարիմաց է, ապա, ուրեմն, մարմնի ճրագ ասելով՝ հոգու աչքը պետք է հասկանալ, քանզի եթե հոգին խավարած է, կխավարի նաև մարմինն անշիջանելի կրակների մեջ, իսկ եթե հոգին լուսավոր է առաքինի գործերով և ողորմածությամբ, կլուսավորվի նաև մարմինը երկնքի արքայությունում։


«Ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել. կա՛մ մեկին կատի և մյուսին կսիրի, կա՛մ մեկին կմեծարի և մյուսին կարհամարհի. չեք կարող ծառայել Աստծուն և մամոնային» (Մատթ. Զ 24)։

Մամոնան եբրայերենից հարստություն է թարգմանվում։ Արդ, ողորմության մասին է պատվերը, որ կատարվում է ի ծառայություն Աստծո, իսկ ինչքերի դիզումը և պահպանումը՝ ի ծառայություն սատանայի։ Այդ պատճառով և սաղմոսերգուն պատվիրեց՝ ասելով. «Եթե հարստությունն առվի պես իսկ հոսի, թող մեր սրտերը չցանկանան» (Սաղմ. ԿԱ 11)։ Այս պատճառով էլ ասվեց՝ չեք կարող երկու տիրոջ ծառայել. ողորմություն անել` ի ծառայություն Աստծու հրամանին, և դիզել, կուտակել` ծառա դառնալով բանսարկուի հրամանին։


«Դրա համար ասում եմ ձեզ. ձեր կյանքի համար հոգ մի՛ արեք, թե ի՛նչ պիտի ուտեք կամ ի՛նչ պիտի խմեք, և ոչ էլ ձեր մարմնի համար, թե ի՛նչ պիտի հագնեք» (Մատթ. Զ 25)։

Եվ պատճառն է վրա բերում. «Ո՞վ կարող է հոգս անելով իր հասակի վրա մեկ կանգուն ավելացնել» (Մատթ. Զ 27)։ Բայց հոգս անելը երկու տեսակ է լինում. առաջինը` երբ հոգս են անում այն բանի համար, ինչը հաճելի չէ Աստծուն։ [Օրինակ]` ինքն իր մասին հոգալով՝ ոչ ոք չի կարող իր ամլությունը որդեծնության փոխել, թեկուզ և ծախի իր ինչքերը նրանց համար, ովքեր խոստանում են նրա անզավակությունը որդեծնության փոխել։ Եվ դարձյալ` երբ սերմանելիս, տնկելիս հոգս են անում, թե արդյո՞ք վաղը և կամ մյուս օրը անձրև կլինի։ Այսպիսի և սրա նման այլ բաների մասին չհրամայեց հոգս անել նույնիսկ առաքյալներին և կատարյալներին, ինչպես նաև բոլոր աստվածապաշտներին` ըստ մարգարեի խոսքի. «Հոգսդ դի՛ր Տիրոջ վրա, ու Նա քեզ կկերակրի» (Սաղմ. ԾԴ 23)։

Իսկ երկրորդը՝ վաղվա կերակուրի և զգեստի մասին հրամայեց հոգ չտանել կատարյալներին, ինչպես օրինակ Հովհաննեսին, Եղիային, առաքյալներին և նրանց նման շատ մարգարեների, որոնք ո՛չ վարում, ո՛չ հնձում և ոչ էլ ձգտումն ունեին այդ ամենի։ Իսկ եթե արդար աշխարհականների՝ Աբրահամի, Իսահակի, Հակոբի, Հոբի և այլոց ահռելի ունեցվածքի մասին ասես, որոնք ստացան հանդեր և հոտեր, ասենք, որ առավել ևս պետք չէ այդպիսի բաների համար հոգս անել։

Իսկ փոքր կարիքները, որոնք անհրաժեշտ են մարդուն, որոնցով կերակրվում և հագնվում ենք, անհնարին է վերացնել, ապա թե ոչ` ավելորդ կլինեին սերմերից, ծառերից, հոտերից և հանդերից առաջացած ստացվածքները։ Եվ այն, ինչ մարդ կարող է իր համար անել, պետք չէ այն անտեսել, ինչպես վաղվա զգեստի [հոգսը], որ երանելի Պողոսը գրում է աշակերտին. «Տրովադայում թողեցի վերարկուն, Կարպոսի մոտ. երբ գնաս, հետդ բե՛ր այն» (Բ Տիմ. Դ 13)։

Այսպիսով՝ հայտնի եղավ, թե այն հոգատարությունը, որ մարդ կարող է տածել իր նկատմամբ չափավոր կերակրի և ըմպելիքի առումով, չհրամայեց մի կողմ թողնել, այլ միայն այն, ինչը մարդ ի զորու չէ կատարել, ինչը միայն Աստծուն է կարելի, ինչպես որդեծնության և անձրևների, զանազան զգեստների և կերակուրների [հարցը], որոնց մասին, ինչպես ասվեց, Աստված չհրամայեց հոգս անել, քանի որ դրանց մի մասն մարդիկ ակարող են կատարել, իսկ մյուս մասը՝ ավելորդ, անգամ եթե կատարվեն ջանքի և վաստակի շնորհիվ։


«Ձեր կյանքի համար հոգ մի՛ արեք, թե ի՛նչ պիտի ուտեք կամ ի՛նչ պիտի խմեք, և ոչ էլ ձեր մարմնի համար, թե ի՛նչ պիտի հագնեք» (Մատթ. Զ 25)։

Մեկն իրավամբ կհարցնի. եթե հոգին առանց մարմնի չի կերակրվում տեսանելի կերակուրներով, և առանց հոգու մարմնի համար էլ անպիտան են զգեստները, ապա ինչո՞ւ կերակուրը և ըմպելիքը հոգիների համար ասվեց, իսկ զգեստները՝ մարմինների։

Այս մասին ասենք, որ զգալի զորությունները, որոնցով կերակրվում են կենդանիները, այսինքն՝ հոտոտելիքը, ճաշակելիքը և շոշափելիքը, հոգու ազդեցություններ են և ո՛չ թե մարմնի, դրանից ելնելով էլ եզրակացնում ենք, թե ինչու կերակուրը և ըմպելիքը հոգու համար ասվեց։


«Այսուհետև հոգ մի՛ արեք վաղվա մասին, որովհետև վաղվա օրն իր մասին կհոգա. օրվան բավական է իր չարիքը»[5] (Մատթ. Զ 34)։

Արդյոք ինչո՞ւ է ասում, թե վաղն իր մասին կհոգա, քանզի «վաղը» օր է նշանակում, իսկ օրը արեգակի մեկ անգամյա շրջապտույտն է։ Արդ, ինչպե՞ս կհոգա անշունչ և անբան օրը։

Ինձ թվում է՝ այսպես ասելը՝ «վաղը իր մասին կհոգա», նշանակում է՝ վաղվա և այլ առաջիկա ժամանակների Տերն ու Արարիչը կհոգա ամենքի պետքերը առաջիկա ժամանակներում։


«Օրվան բավական է իր չարիքը»։

Ի՞նչ է նշանակում՝ «օրվան բավական է իր չարիքը»։

Ինչպես այս մասին ասել են սուրբ հայրերը, երևելի աշխարհը [ինքնիրեն] հաստատված է չարի վրա, որից և գոյացավ այս աշխարհի իշխանը՝ վիշապը, բոլոր չարիքների գլուխը։ Սրա համար էլ ասվեց. «Օրվան բավական է իր չարիքը»։ Այսինքն՝ հոգս անել, թե ինչ է սպասվում չարից, այն դեպքում, երբ չգիտենք անգամ՝ թե ինչ է սպասվում առավոտից մինչև վեցերորդ ժամը և վեցերորդից մինչև տասներկուերորդը, այլև մինչև տասներկուերորդի ավարտը։


«Մի՛ դատեք, որ չդատվեք. որովհետև ինչ դատաստանով որ դատեք, նրանով եք դատվելու. և ինչ չափով որ չափում եք, նրանով պիտի չափվի ձեզ համար» (Մատթ. Է 1-2)։

Ոչ ամեն ոք, ով դատում է, պիտի դատվի, քանի որ դատում էին և՛ Մովսեսը և՛ մյուս օրենսդիրները, նաև թագավորները՝ ըստ Աստծու հրամանի և այս դատաստանի համար նրանք չեն դատվելու։ Նաև Ինքն Քրիստոս պիտի դատի բոլոր արարածներին։ Իսկ երանելի Պողոսն ասում է. «Չգիտե՞ք, թե մենք հրեշտակներին էլ ենք դատելու, ուր մնաց թե՝ երկնավորներին» (Ա Կորնթ. Զ 13)։ Ապա ուրեմն դատելու համար չէ, որ դատելու է, այլ պետք է իմանալ [այսպես]՝ մի՛ դատեք զուր տեղը, կամ էլ այնպես, ինչպես իսկ հավելում է. «Ինչո՞ւ քո եղբոր աչքի մեջ շյուղը տեսնում ես, իսկ քո աչքի մեջ գերանը չես տեսնում» (Մատթ. Է 3)։

Այսինքն՝ եթե քո եղբոր հոգու թեթևագույն հանցանքները տեսնում ես, նրան նախատում ես և թշնամանում, և գիտես, որ քո հոգու մեջ ավելի մեծ հանցանքներ ունես. արդ, նախ պարտ է քեզ նախատվել քո մեծագույն հանցանքների համար և ինքդ քեզ դատապարտել, ապա նոր դատել ու հանդիմանել քո եղբորը փոքրագույն հանցանքների համար։


«Մի՛ տվեք սրբությունը շներին և ձեր մարգարիտները խոզերի առաջ մի՛ գցեք» (Մատթ. Է 6)։

«Սրբություն» և «մարգարիտ» անվանում է աստվածային վարդապետությանը։ «Շուն» կոչում է լիրբ ու անամոթ մարդկանց և անօգուտ բանավիճողներին, ովքեր չեն կամենում ուսանել, այլ՝ միայն հաղթել ուսուցանողին։ Իսկ «խոզ» անվանեց նրանց, ովքեր ընկղմվելով անգիտության խավարի մեջ` թավալվում են և ամենևին չեն կարողանում ընտրել և զատորոշել ողջախոհ վարդապետությունը սուտ վարդապետությունից, ինչպես այդ կենդանին չի կարող տարբերել մարգարիտը և պատվական քարերը անպիտան քարից և փայտից։

Այսպիսի մարդկանց առաջ, որոնց «շուն» և «խոզ» անվանեց, հրամայում է չգցել սուրբ և «մարգարտե» վարդապետությունը։ Քանզի «շներ» կոչվածներն անգամ եթե իմանան էլ` լրբության և անամոթության պատճառով չեն ընդունի, իսկ «խոզեր» կոչվածները, ովքեր սկզբից ևեթ հիմարացած են և անգիտության մեջ ընկղմված, չեն հասկանա։


«Որպեսզի ձեզ չպատառոտեն» (Մատթ. Է 6)։

Այսինքն չպատառոտեն ճշմարտությունը և ձեզ կսկիծ պատճառեն։


«Խնդրեցե՛ք, և կտրվի ձեզ, փնտրեցե՛ք և կգտնեք, բախեցե՛ք, և կբացվի ձեր առաջ, որովհետև ով որ խնդրի, կստանա, ով որ փնտրի, կգտնի, և ով որ բախի, նրա առաջ կբացվի» (Մատթ. Է 7-8)։

Խնդրեցեք այն, ինչ դուք պետք է գտնեք, ինչպես նախապես ասաց. «Նախ խնդրեցեք Աստծու արքայությունը և Նրա արդարությունը, և այդ բոլորը [Աստված] ձեզ ավելիով կտա» (Մատթ. Զ 33)։ Իսկ եթե խնդրենք այնպես, ինչպես պետք չէ խնդրել, այնժամ չեք ստանա, ինչպես և ասվեց. «Խնդրում եք և չեք ստանում, որովհետև չարամտորենեք խնդրում» (Հակոբ. Դ 3)։

Արդ, եթե խնդրենք, ինչպես հարկն է, և բախենք, ինչպես արժանի է՝ ողորմություններով և առաքինի վարքով, այնժամ կբացվի մեզ։ Իսկ եթե մեկը չունենա ողորմածություն, այնպիսինին չի բացվի, այլ կլսի այն խոսքը, որը լսեցին հիմար կույսերը Փեսայից, քանզի չունեին ողորմածություն, այլ մեծամտացած էին լոկ կուսությամբ. «Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, որ ձեզ չեմ ճանաչում, հեռացե՛ք ինձնից» (Մատթ. ԻԵ 12)։

Սրանից հետո հորդորելով աղոթել և խնդրել` մեջբերում է այն որդու օրինակը (տե՛ս Մատթ. Է 8), ով իր հորից հաց խնդրեց, և հայրը նրան բարիք պարգևեց և ոչ թե հակառակը։ Իսկ եթե մարդիկ, որոնց մտքերը մշտապես գտնվում են չարի ազդեցության տակ, գիտեն իրենց որդիներին բարիքներ պարգևել, որչափ ևս առավել երկնավոր Հայրը, Ով անբավ մարդասիրություն ունի, բարիքներ կպարգևի նրանց, ովքեր արժանապես կխնդրեն և կբախեն։


«Մտե՛ք նեղ դռներով. ինչքա՜ն լայն է դուռը և ընդարձակ՝ ճանապարհը, որ դեպի կորուստ է տանում, և բազմաթիվ են նրանք, որ մտնում են դրանով։ Ինչքա՜ն անձուկ է դուռը, և նեղ՝ ճանապարհը, որ տանում է դեպի կյանք, և սակավաթիվ են նրանք, որ գտնում են այն» (Մատթ. Է 13-14)։

«Նեղ դուռը» առաքինության և ամենայն բարեգործության տանող ուղին է, քանզի մարդ դժվարությամբ է առաքինություն ստանում, և մարդկանցից քչերն են այն ստանում։ Մինչդեռ «ընդարձակ դուռը» դրան հակառակ անառակության և ամեն տեսակ չարության է տանում, որը դյուրին է ստանալ և գործել, ուստի և մարդկանցից շատերը անառակներ, չարեր և անիրավներ են։

Արդ, տերունական Խոսքը պատվիրում է գնալ նեղ ճանապարհով, որովհետև առաքինությունն ու բարեգործությունն են, որ տանում են դեպի հավիտենական կյանք, իսկ ընդարձակ ճանապարհը՝ անառակությունը, անիրավությունը և նման բաները հրավիրվում են դեպի հավիտենական կորուստ։


«Զգո՛ւյշ եղեք սուտ մարգարեներից, որոնք մոտենում են ձեզ ոչխարների զգեստներով, բայց ներսից հափշտակող գայլեր են» (Մատթ. Է 15) և այլն։

Հրամայում է զգուշանալ խաբեբա վարդապետներից և սուտ մարգարեներից, քանզի իրենց սուտ ու շողոքորթ խոսքերով մարդկանց աչքին թվում են ավելի հեզ, քան ոչխարները, և ավելի քաղցր, քան խաղողի և թզենու պտուղները, սակայն իրենց ստերով և խորամանկություններով կորստյան են մատնում իրենց հետևորդների հոգիները։ Նրանք առավել հափշտակող են, քան գայլերը, և խոցոտելիս ավելի դժնդակ, քան փուշն ու տատասկը։ Եվ ինչպես անհնարին է այսպիսիներից խաղող կամ թուզ հավաքել, նույնպես և անհնարին է այսպիսիներից քաղցր և առողջ վարդապետություն ընդունել։


«Ծառ՝ բարի և չար» անվանեց մարդկանց (Մատթ. Է 17)։

«Բարի ծառ»՝ բարի մարդուն, որ բերում է առաքինության պտուղը։ «Չար ծառ»՝ չար մարդուն, որ բերում է հետին վարդապետության սուտ և չար պտուղը։ Իսկ եթե մեկն ասի, թե բարի ծառը չի կարող չար պտուղ տալ, ոչ էլ չար ծառը՝ բարի պտուղ (տե՛ս Մատթ. Է 18), այդ դեպքում ինչպե՞ս Մովսեսը «հակառակության ջրի» մոտ անհավատ եղավ (տե՛ս Թվեր Ի 10), իսկ Դավիթը՝ բարի ծառը, սպանելով Ուրիային՝ հափշտակեց նրա կնոջը (տե՛ս Բ Թագ. ԺԱ 9-27)։ Նաև ուրացավ Պետրոսը (տե՛ս Ղուկ. ԻԲ 57), և բարիներից շատերը չար եղան, ինչպես Եղիսե մարգարեի սպասյակ Գեեզին (տե՛ս Դ Թագ. Ե 20-27), Հակոբի որդի]Հուդան (Ծննդոց ԼԸ 16) և շատ ուրիշներ։

Այս հարցին պետք է պատասխանել այսպես. նրանք հանցանք գործելիս չունեին բարու պտղաբերության զորությունը, այլ չարից հրապուրվելով՝ պտղաբերեցին չարություն՝ հարձակման ենթարկվելով կամակոր մտքերից։


«Այն օրը շատերն ինձ պիտի ասեն. «Տե՜ր, Տե՜ր, չէ՞ որ Քո անունով մարգարեացանք և Քո անունով դևեր հանեցինք» (Մատթ. Է 22) և այլն։

Մարգարեացավ Բաղաամը՝ Մադիամի քուրմը (տե՛ս Թվեր ԻԳ), նաև քահանայապետը՝ Քրիստոսի խաչելության մասին։ Եվ ոմանք, Քրիստոսի անունով երդվելով, դևեր հանեցին՝ բռնադատելով նրանց։ Բայց քանի որ չհավատացին Նրան, դրա համար այն Օրը արդար Դատավորից պիտի լսեն. «Ես ձեզ երբեք չեմ ճանաչել, հեռո՛ւ կացե՛ք Ինձանից, դուք ամենքդ, որ անօրենություն եք գործում» (Մատթ. Է 23)։


«Ով որ լսում է իմ այս խոսքերը և կատարում է դրանք, կնմանվի մի իմաստուն մարդու, որ իր տունը շինեց ժայռի վրա. անձրևներ թափվեցին, և գետերը հորդեցին, հողմերը փչեցին...» (Մատթ. Է 24-25) և այլն։

Ով իր առաքինությամբ տուն է շինում Քրիստոսի վեմի վրա, նա չի սասանվի` երբ անձրև գա, գետերի հորդեն և հողմերը փչեն։ «Անձրևը» չար բանսարկուն է, չար գործերի հրավիրողը, անձրևից առաջացած «գետերը» նեռերն են, «հողմերը»՝ բոլոր չար ոգիները։ Եվ այս «վեմի» վրա չեն երևում Սողոմոնի ասած օձի հետքերը (հմմտ. Առակ. Լ 19)։


«Երբ Հիսուս իջավ լեռից, Նրա ետևից շատ ժողովուրդ գնաց։ Եվ ահա մի բորոտ, մոտենալով Նրան, երկրպագում էր ու ասում. «Տե՛ր, եթե կամենաս, կարող ես ինձ մաքրել» (Մատթ. Ը 1-2)։

«Բորոտ» պետք է հասկանալ ոչ միայն մարմնով, այլև` հոգով, դրա համար էլ չէր կարողանում բարձրանալ լեռը և լսել վեհագույն վարդապետությունը։ Իսկ Հիսուսի` լեռից իջնելիս, այսինքն՝ բարձր վարդապետության դադարից հետո, մոտենալով` սրբվեց հոգու բորոտությունից, հավատալով, որ եթե կամենա, կարող է իրեն մաքրել ապա Աստծու Խոսքով սրբվեց մարմնի բորոտությունից։

Եվ արդյոք ինչո՞ւ էր հրամայված ոչ ոքի չասել, այլ իրեն ցույց տալ քահանային միայն։ Կարծում եմ այսպես է պատվիրել, որպեսզի Նրա աստվածային զորության համբավը չտարածվի Հրեաստանում, քանզի խոսքով բորոտին սրբելը Աստծու և աստվածային զորության գործ է։ Իսկ Հիսուս դեռևս չէր կամենում Իրեն հայտնել, թե Աստծու Որդի է և մարդացել է։


«Կափառնայում մտնելիս Նրան մոտեցավ մի հարյուրապետ. աղաչում էր Նրան և ասում...» (Մատթ. Ը 5) և այլն։

Ըստ Մատթեոսի, երկրորդ նշանը այս էր, որ բժշկեց հարյուրապետի ծառային՝ նրանից հեռու գտնվելով, քանի որ հարյուրապետը ասաց, թե արժանի չեմ, որ Դու իմ հարկի տակ մտնես (տե՛ս Մատթ. Ը 8)։ Եվ Հիսուս զարմացավ հարյուրապետի հավատքի և ասածի վրա, թե` ես էլ իշխանության տակ եղող մարդ եմ, ինձ ենթակա զինվորներ ունեմ, սրան ասում են՝ գնա՛, և գնում է, և ուրիշին, թե՝ ե՛կ, և գալիս է. և իր ծառային, թե՝ արա՛ այս, և անում է (տե՛ս Մատթ. Ը 9)։ Ինչպես բոլոր նրանք, ովքեր Իմ իշխանության տակ են, -ասում է հարյուրապետը,- կատարում են Իմ բոլոր հրամանները, նույնպես և բոլոր զորությունները, հրեշտակների դասերը, և այլ աներևույթ արարածները, որոնք կարգված են Քո իշխանության տակ, հնազանդվում են Քեզ։ Հրամայելով առաքիր Քո ծառաներից՝ հրեշտակներից մեկին, որպեսզի գալով՝ բժշկի իմ ծառային։

Արդ, զարմանում է ոչ միայն հարյուրապետի ասածի վրա, թե` արժանի չեմ, որպեսզի Դու իմ հարկի տակ մտնես, այլև նրա հավատքի վրա, քանի որ Նրան Արարիչ և բոլոր արարածների՝ երևելիների և աներևույթների Տեր ճանաչեց, ինչպես որ ինքն էր իր բոլոր ծառաների տերն ու իշխանը։ Այդ իսկ պատճառով Քրիստոս ճշմարտապես վկայվեց, թե ամբողջ Իսրայելի մեջ չգտնվեց այսպիսի հավատ (տե՛ս Մատթ. Ը 10)։


«Բայց ասում եմ ձեզ, որ արևելքից և արևմուտքից շատերը պիտի գան ու երկնքի արքայության մեջ սեղան պիտի նստեն Աբրահամի, Իսահակի և Հակոբի հետ, իսկ արքայության որդիները պիտի ելնեն արտաքին խավար» (Մատթ. Ը 11-12)։

Տերը հարյուրապետի՝ հեթանոս մարդու մեջ գտնելով այնպիսի հավատ, որը չգտավ Իսրայելում, ասաց. «Հեթանոսներից շատերը, կմտնեն արքայություն, իսկ արքայության որդիները կելնեն» (տե՛ս Մատթ. Ը 12)։ Արքայության որդիները իսրայելցիներն էին, և նրանցից ովքեր չհավատացին Քրիստոսին՝ Աստծու Որդուն, պիտի ելնեն արտաքին խավարը։


«Եվ մի դպիր մոտենալով ասաց նրան. «Վարդապե՛տ, ես էլ քո ետևից կգամ, ուր էլ որ գնաս»։ Հիսուս նրան ասաց. «Աղվեսները որջեր ունեն, և երկնքի թռչունները՝ բույներ, բայց Մարդու Որդին մի տեղ չունի, որ իր գլուխը դնի» (Մատթ. Ը 19-20)։

«Աղվես» է կոչում նենգավոր մարդկանց, ինչպես և Հերովդեսի վերաբերյալ ասաց. «Գնացե՛ք, ասացե՛ք այն աղվեսին» (Ղուկ. ԺԳ 32)։ Իսկ թռչուններ անվանեց ինքնահավաններին, որ բանսարկուին են նմանվում, կամ նրա իսկ՝ բանսարկուի զորություններին, ինչպես և գրված է սերմնացանի առակում. «Եվ սերմի մի մասն ընկավ ճանապարհի եզրին, և երկնքի թռչունները գալով այն կերան» (Ղուկ. Ը 5)։

Եվ քանի որ տեսավ դպիրի հոգին, որ նենգությամբ էր խոսում Իր հետ, աղվես անվանեց նրան՝ անարժան համարելով աշակերտելու Իրեն։ Նրան անվանեց նաև ինքնահավան թռչուն և բանսարկու վհուկ։


«Եվ Իր աշակերտներից մեկն ասաց. «Տե՛ր, ինձ թո՛ւյլ տուր, որ գնամ նախ իմ հորը թաղեմ։ Հիսուս նրան ասաց. «Դու իմ ետև՛ից արի և թո՛ւյլ տուր, որ մեռյալները թաղեն իրենց մեռելներին» (Մատթ. Ը 21)։

Ովքեր փոխվում են չարությունից դեպի առաքինություն, սրանց չարության հայրը՝ սատանան, մեռնում է, իսկ Քրիստոս կենդանանում է նրանցում, ինչպես ասում է երանելի Պողոսը. «Քրիստոս կենդանի է ինձանում» (Գործք ԻԵ 19)։ Իսկ ովքեր չարության մեջ են մնում և կամ առաքինությունից չարության են փոխվում, նրանց մեջ կենդանի է իրենց հայրը՝ սատանան, իսկ իրենք՝ մեղքերով մեռած են։

Եվ դրա համար Հիսուս ասաց դպիրին, թե քո մեջ ինձ համար բնակության տեղ չկա, քանզի քո հայրը կենդանի է քեզանում, իսկ աշակերտին, ում մեջ չարության հայրը մեռած էր, ասաց` իմ ետևից արի, քանզի քեզանում եմ բնակվելու, իսկ ովքեր մեղքերով և անիրավությամբ մեռած են, թո՛ւյլ տուր նրանց թաղել իրենց մեռելներին (տե՛ս Մատթ. Ը 19-21)։


«Եվ երբ նա նավակ մտավ, նրա ետևից գնացին իր աշակերտները։ Եվ ահա ծովի վրա մեծ փոթորիկ առաջացավ, այնքան, որ նավակը ծածկվեց ալիքներից։ Իսկ ինքը ննջում էր» (Մատթ. Ը 23-24)։

Աներևույթ աստվածությամբ սաստելով ծովի տեսանելի հողմերը` մեծ խաղաղություն հաստատեց, որպես ամենքի Արարիչ և Տեր։ Փոթորիկն ու խռովությունը հոգիների խռովության ու ալեկոծության խորհրդանիշն են, որ սատանան է հարուցում։ Այդպիսի հոգիների համար Քրիստոս ննջած է ասվում, և չի ներգործում ու ազդում, մինչև որ աշակերտներն մոտեցան և աղաչանքներով արթնացրին Քրիստոսին՝ մարդկային սերնդի փրկության համար, Ով էլ Իր մարդասիրությամբ գալով այս երևելի աշխարհը՝ ամբարշտությամբ ու կռապաշտությամբ հուզված և ալեկոծված ծովը, դադարեցրեց անաստվածության մոլորությունից ու ալեկոծությունից։


«Եվ երբ անցավ գերգեսացիների երկիրը, նրան պատահեցին գերեզմաններից ելած երկու դիվահար, այնքան սաստիկ կատաղած, որ այդ ճանապարհով որևէ մեկը չէր կարող անցնել։ Եվ երբ տեսան Հիսուսին, ահա աղաղակեցին ու ասացին. «Ի՞նչ կա մեր և Քո միջև, Հիսո՛ւս, Որդի՛ Աստծու, մեզ տարաժամ տանջելո՞ւ եկար» (Մատթ. Ը 28-29)։

Ասում են՝ չար դևերը գերեզմաններում էին բնակվում, քանի որ ոչ միայն ողջերի մարմիններում էին բնակվում, այլ հոժար էին նաև մեռյալների մարմիններում բնակվել։ Իսկ Քրիստոսին հանդիպելով` ելան մեռելների միջից ու աղաչեցին, որ` քանի որ թույլ չի տալիս բանականների մարմիններում բնակվել, գոնե անբանների և անարգ կենդանիների մարմիններում հրամայի բնակվել, որպեսզի դարավանդից գլորվելով և ջրերի մեջ խեղդվելով՝ ազատվեն խոզերից։ Եվ դրա համար էլ մտնում էին խոզերի մեջ, այլ ոչ թե՝ ոչխարների, աղավնիների և կամ այլ սուրբ կենդանիների մեջ։

Հիսուսին կոչեցին Աստծու Որդի` ցույց տալու համար Նրա զորությունից իրենց պարտված լինելը և Նրա` որպես Աստծու Որդու, վարդապետության վրա հիացած լինելը։ Բայց որպես հրեշտակային փառքից և մեծությունից ընկածներ` անգիտանում էին Նրա գալստյան ժամանակի վերաբերյալ, որովհետև ասում էին` ինչո՞ւ եկար մեզ տարաժամ տանջելու։ Բայց ես կարծում եմ, որ Նրա գալստյան ժամանակը նաև հրեշտակները չգիտեն։


«Եվ նավակ մտնելով՝ եկավ իր քաղաքը» (Մատթ. Թ 1)։

Իրոք հեռացավ այն գավառից, ուր վերը հիշատակված խոզերն էին արածում, և եկավ այն վայրը, ուր բժշկելով անդամալույծին՝ ասաց. «Քաջալերվիր որդյակ, քո մեղքերը քեզ ներված են» (Մատթ. Թ 2), և դրանով ակնարկեց, թե կան մարմնի այնպիսի ախտեր, որոնք հոգու հանցանքների պատճառով են լինում։ Եվ քանի որ ախտաժետը ամբողջ հոգով և մարմնով հավատաց Աստծու Որդուն, նրա մեղքերը արձակվեցին, և մարմինը առողջացավ, ինչպես պատմագիր ավետարանիչն է գրում. «Հիսուս նրան ասաց. «Վերցրո՛ւ քո մահիճը և քայլի՛ր» (տե՛ս Մատթ. Թ 5), իսկ մյուս ավետարանիչը, թե՝ «Վերցրո՛ւ քո մահիճը և գնա՛ քո տունը» (Մարկ. Բ 9)։

Մահիճը և թախտը մարմինն են խորհրդանշում, որը հոգին վերցնելով՝ իր վրա է կրում։ Ուստի Բանն Աստված հոգուն ասում է. «Վերցրո՛ւ քո մահիճը»՝ առողջացած մարմինդ, և գնա՛ քո տունը, այ-սինքն՝ դեպի առաքինություն, որը մեղքերից ազատված հոգու բնակատեղին է։ Եվ նա ազատվեց ըստ առակի խորհրդաբանության։


«Գնացե՛ք, սովորեցե՛ք, թե ի՛նչ է նշանակում ողորմություն եմ կամենում և ոչ՝ զոհ» (Մատթ. Թ 13)։

Ի՞նչ է նշանակում «ողորմություն եմ կամենում և ոչ՝զոհ»։ Մատթեոսին մաքսավորությունից առաքելության կոչելու և այլ մեղավորների և մաքսավորների հետ տանը նստելու պատճառով փարիսեցիները Նրան արհամարհում էին` ասելով` ինչո՞ւ է ուտում ու խմում մաքսավորների և մեղավորների հետ, որին պատասխան տվեց՝ ասելով. «Ես չեմ եկել արդարներին կանչելու, այլ մեղավորներին՝ ապաշխարության», ուստի և. «առողջներին բժիշկներ պետք չեն, այլ հիվանդներին» (Ղուկ. Ե 31-32), և պետք է ողորմություն անել նրանց, ովքեր կարոտ են ողորմության։ Արդ, քանի որ սրանք մեղավոր են, դրա համար էլ ողորմելով` ուտում և խմում եմ իրենց հետ, որպեսզի կոչեմ ապաշխարության, ուսուցանելով, թե` ողորմություն եմ կամենում և ոչ թե զոհ, ինչպես ասված է Ովսե մարգարեի [կողմից] (տե՛ս Ովսե. Զ 6)։


«Այն ժամանակ Հովհաննեսի աշակերտները մոտեցան Հիսուսին և ասացին. «Ինչո՞ւ մենք և փարիսեցիները հաճախ ծոմ ենք պահում, իսկ Քո աշակերտները չեն պահում»։ Հիսուս նրանց ասաց. «Մի՞թե կարելի բան է, որ հարսանքավորները սուգ պահեն, քանի փեսան նրանց հետ է, բայց կգան օրեր, երբ փեսան նրանցից կվերցվի, և ապա ծոմ կպահեն։ Ոչ ոք չօգտագործված կտավի կտորը հնացած ձորձի վրա չի կարկատի» (Մատթ. Թ 14-16)։

Երբ ուտելու և ըմպելու պատճառով Քրիստոսի աշակերտները արհամարհվեցին Հովհաննեսի աշակերտներից ու փարիսեցիներից, Հիսուս պատասխանեց, թե մինչ Ես՝ Փեսաս, նրանց հետ եմ, պետք չէ դրանց պահք պահել, այլ միայն ուսանել իմ վարդապետությունն իբրև մի նոր վարդապետություն, որովհետև այն հնացած և մաշված չէ հրեական վարդապետություններով։ Քանզի այդպիսիներին, ովքեր չեն կարողանում հանդուրժել իմ վարդապետությունը, այլ բաժանվում և պատռվում են, պետք չէ ուսուցանել։

Ինչպես և նախապես ասվեց, թե` մի՛ տվեք սրբությունները շներին և ձեր մարգարիտները խոզերի առաջ մի՛ գցեք, որպեսզի դրանք ոտքի կոխան չդառնան և հետո ձեզ պատռեն (տե՛ս Մատթ. Է 6)։ Եվ ինչպես չօգտագործված կտավի կտորը հնացած ձորձի վրա չեն կարկատում, որովհետև էլ ավելի կպատռվի, և ոչ էլ նոր գինին հին տիկերի մեջ են լցնում, քանի որ և գինին կթափվի, և տիկերն էլ կկորչեն, այլ նոր գինին նոր տիկերի մեջ են լցնում, որպեսզի և՛ գինին պահվի, և՛ տիկերը չպատռվեն (հմմտ. Մատթ. Թ 16-17), այնպես էլ նոր և սքանչելի վարդապետությունը չի հանդուրժում ընդունել հրեական և հեթանոսական ախտերով վարակված և հնացած անձանց։


«Եվ տեսնելով ժողովրդի բազմությունը՝ Հիսուս գթաց նրանց, որովհետև հոգնած էին և ցրված, ինչպես ոչխարներ, որոնք հովիվ չունեն։ Այն ժամանակ իր աշակերտներին ասաց. «Հունձքը առատ է, իսկ մշակները՝ սակավ» (Մատթ. Թ 36-37)։

Տերը իշխանի խնդրանքին անսալով` աշակերտների հետ գնում է նրա դստերը մեռելներից հարություն տալու (տե՛ս Մատթ. Թ 18)։ Ճանապարհին Նրան մոտենում է մի կին, ով տասներկու տարուց ի վեր արյունահոսություն ուներ և համաձայն մովսիսական օրենքի անսուրբ էր, ինչպես և գրված է՝ «Արյունահոսություն և սերմի ծորում ունեցողը թող չմտնի Աստծու տաճար» (տե՛ս Ղևտ. ԺԵ 33), քանի որ նա օրինակն է աղտեղի և գարշելի ցանկությունները անդադար դուրս հանող անձանց։ Իսկ արյունահոսություն ունեցող կինը մոտենալով Քրիստոսին` մաքրվեց, որովհետև իր հոգու հավատով սրբվեց գարշելի հոսումից և արժանացավ Քրիստոսից բժշկություն գտնելու։

Սրան բժշկելուց հետո եկավ իշխանի տուն՝ նրա դստերը մեռելներից հարություն տալու։ Բժշկեց նաև կույրերի աչքերը՝ նախապես բժշկելով նրանց հոգու աչքերը, ինչպես նաև` համրերին ու խուլերին։

Ապա, ժողովրդին հոգնած տեսնելով, Իր աշակերտներին ասաց. «Հունձքը առատ է, իսկ հնձողները՝ սակավ»։ «Հունձք» անվանեց նրանց, որոնց մեջ ընկնում է վարդապետության սերմը, իբրև բարեբեր հող, և քանի որ նաև հեթանոսներից շատերը պիտի ընդունեին այնպիսի սերմանողի սերմը, դրա համար էլ ասաց` հնձողները սակավ են, որովհետև այդպիսիք տակավին միայն առաքյալներն էին։


«Արդ, աղաչեցե՛ք հունձքի տիրոջը, որ մշակներ հանի Իր հունձքի համար» (Մատթ. Թ 38)։

Առաքյալներին հորդորում է աղոթել Հորը, որպեսզի բազմանան հնձողները, այսինքն՝ վարդապետները, ովքեր արդարացիորեն քաղում և հնձում են ճշմարտության խոսքը։ Եվ այս ասելով՝ կանչում է տասներկու աշակերտներին և նրանց կոչում է անուններով, ինչպես և գրված է ավետարանչի կողմից. և տասներկուսի անուններն ըստ Մատթեոսի հետևյալն են. «Սիմոն՝ Պետրոս կոչվածը և նրա եղբայրը Անդրեասը, Զեբեդիոսի որդի Հակոբոսը և նրա եղբայրը Հովհաննեսը, Փիլիպպոսը և Բարդուղիմեոսը, Թովմասը և Մատթեոս մաքսավորը, Ալփեոսի որդի Հակոբոսը և Ղեբեոսը, որ Թադեոս կոչվեց, Սիմոն Կանանացին և Հուդա Իսկարիովտացին, ով և մատնեց Նրան» (Մատթ. Ժ 2-3)։ Նույնը և Մարկոսն է ասում (տե՛ս Մրկ. Գ 18)։

Իսկ ըստ Ղուկասի՝ Սիմոն, ում և Պետրոս կոչեց, Անդրեաս՝ նրա եղբայրը, Հակոբոս, Հովհաննես, Փիլիպպոս, Բարդուղիմեոս, Թովմաս, Մատթեոս, Ալփեոսի որդի Հակոբոսը, Սիմոն՝ Նախանձահույզ կոչվածը, Հակոբի որդի Հուդան և Իսկարիովտացի Հուդան, ով և մատնիչ եղավ (տե՛ս Ղուկ. Զ 14)։

Ղուկասը՝ Թադեոսի փոխարեն՝ Սիմոն Նախանձահույզ, և Սիմոն Կանանացու փոխարեն Հուդա Հակոբյան է ասում։ Եվ հարց է ծագում, ինչո՞ւ արդյոք երկու առաքյալների անունների պատճառով տարբերվեցին երկու ավետարանիչների խոսքերը։ Միգուցե երկանո՞ւն էին։

Այն որ Հուդա Հակոբյանը առաքյալներից մեկն էր, Հովհաննես ավետարանիչն է ուսուցանում` այսպես ասելով. «Հուդա ոչ Իսկարիովտացին ասաց Նրան. «Տե՛ր, ինչպե՞ս եղավ, որ Քեզ պիտի հայտնես մեզ և ոչ թե աշխարհին» (Հովհ. ԺԴ 22)։


«Մի՛ ունեցեք ո՛չ ոսկի, ո՛չ արծաթ և ո՛չ էլ պղինձ դրամ ձեր գոտիների մեջ» (Մատթ. Ժ 9)։

Առաքելական ճանապարհը անկարոտ լինելով աշխարհիկ բաների` պետք չունի ոսկու, արծաթի կամ սրանց նման բաների։


«Ո՛չ կոշիկներ ձեր ոտքերին» (Մատթ. Ժ 10)։

Ճանապարհորդելիս առաքյալներին պատշաճ չէ ունենալ անկենդանություն, որի նշանակն է կաշվից կոշիկները, այլ մանավանդ պետք է կենդանությամբ անցնել ճանապարհը, համաձայն հետևյալ խոսքի, որ ասաց. «Ես եմ Ճանապարհը» (Հովհ. ԺԴ 6), և ելնել սուրբ հողի վրա՝ ոչնչից չվախենալով, քանի որ օձի ճամփան ապառաժի վրա չի երևում (Առակ. Լ 19)։


«Որովհետև մշակն արժանի է իր վարձին» (Մատթ. Ժ 10)։

Դրա համար ձեզ հրամայում եմ ոչինչ չվերցնել աշխարհից, քանզի ձեր գործունեության համար բավական է ձեր վարձքը՝ առաքելական շնորհը, որը պարգևեցի ձեզ։


«Ձեր ոտքերից փոշին թոթափեցե՛ք» (Մատթ. Ժ 14)։

Տեսանելի փոշին, որ ճանապարհորդության ընթացքում է լինում, խորհրդանիշն է անօգուտ եղած աշխատանքի։ Արդ, առաքյալներին հրամայում է այն քաղաքներից ելնելիս, որտեղ չընդունեցին նրանց խոսքը, ոտքերի փոշին թոթափել նրանց վրա, այսինքն՝ ասել. «Մենք անպարտ ենք, քանզի աշխատեցինք ըստ վարդապետի հրամանի, և մեր աշխատանքը դատարկ և ավելորդ եղավ, դու՛ք տեսեք»։


«Ճշմարիտ եմ ասում ձեզ, Իսրայելի քաղաքները դեռ վերջացրած պիտի չլինենք, նախքան մարդու Որդու գալը» (Մատթ. Ժ 23)։

Արդյոք որո՞նք են Իսրայելի քաղաքները, որոնք առաքյալները չեն կարող սպառել մինչև Քրիստոսի գալուստը։ Քանզի եթե Իսրայելի քաղաքներ է անվանում այն երկիրը, որը իսայելացիներին բաժանեց Նավեի որդի Հեսուն, դրանք առաքյալները երեք կամ չորս տարում հեշտությամբ կսպառեին։ Ուստի և ովքեր համրեցին Իսրայելի ժողովրդին՝ ըստ թագավորի հրամանի, և մեկ ամբողջ տարի անցկացրին շրջագայության մեջ։

Իսկ եթե Իսրայելի քաղաքներ անվանեց գլխավորաբար Աստծուն տեսնող ամբողջ երկիրը՝ Քրիստոսի ժամանակվա նախկին բոլոր քաղաքները, ապա Քրիստոսի առաքյալները չհասան բոլոր այդ քաղաքները, թեև պատասխանում ենք այդպես, թե հասան` համաձայն ասողի. «Նրանց ձայնը ամբողջ երկիրը բռնեց, և նրանց խոսքը հասավ աշխարհի ծագերին» (Սաղմ. ԺԸ 5)։ Սակայն տասներկուսից ոչ ոք Իսրայելի քաղաքներում չշրջեց մինչև Քրիստոսի գալուստը։

Արդ, ինչպես ինձ է թվում, «Իսրայելի քաղաքներ» ասելով՝ պետք է հասկանալ «Քրիստոսի քաղաքներ», քանզի Քրիստոս մարգարեի կողմից Իսրայել կոչվեց. «Հակոբն իմ ծառան է. օգնական պիտի լինեմ նրան։ Իսրայելն Իմ ընտրյալն է, որը հաճելի եղավ Իմ Հոգուն։ Իմ շունչը կտարածեմ Նրա վրա, և նա հեթանոսների դատաստանը կտեսնի» (Եսայի. ԽԲ 1)։ Այս Իսրայելի քաղաքները, այսինքն՝ երկրի ամբողջ բնակչությանը չեն կարող սպառել, այսինքն՝ լուսավորել մինչև Քրիստոսի գալուստն Իր փառքով։


«Աշակերտը ավելին չէ, քան ուսուցիչը, և ոչ էլ՝ ծառան, քան տերը» (Մատթ. Ժ 24)։

Աշակերտը քանի դեռ աշակերտում է, անհնարին է, որ ավելի լավը լինի, քան վարդապետը, և ծառան, երբ ծառայության մեջ է, առավել լինի, քան տերը։ Սակայն այս ասվեց Իր և առաքյալների մասին, քանի որ ասաց. «Եթե ձեզ հալածեն այս քաղաքից, կփախչեք դեպի մեկ ուրիշը, և եթե ձեզ դրանից էլ հալածեն, կփախչեք դեպի այն մյուսը» (Մատթ. Ժ 23)։

Այժմ էլ, կարծես նրանց մխիթարելով փախուստի համար` ասում է. «Մի՛ տրտմեցեք, եթե ձեզ փախուստի մատնեն, քանի որ դո՛ւք, ծառաներդ և աշակերտներդ, ավելի լավը չեք, քան ձեր Տերը և ուսուցիչը»։ Արդ, եթե ինձ՝ աշխարհի և տան Տիրոջը, բեղզեբուղ անվանեցին, որչափ ևս առավել ձեզ՝ Իմ ընտանիքի անդամներին (տե՛ս Մատթ.Ժ 24-25)։


«Նրանցից չվախենաք, որովհետև չկա ծածուկ բան, որ չհայտնվի, և գաղտնի բան, որ չիմացվի» (Մատթ. Ժ 26)։

Թերևս ոմանց կողմից ինչ-որ գաղտնի և ծածուկ գործեր արվեն, որոնք մարդկանցից ծածկված կմնան, սակայն այն ժամանակ, երբ Աստված դատի մարդկանց բոլոր գաղտնի գործերը, ամեն ինչ հայտնի դարձնելով պիտի հանդիմանի։ Երբ Տերը գա ու լուսավորի խավարի գաղտնիքները, կհայտնի նաև սրտերի գաղտնիքները։


«Ինչ ձեզ ասում եմ խավարի մեջ, դուք ասացեք լույսի՛ մեջ, և ինչ լսում եք ականջի մեջ փսփսուքով, քարոզեցե՛ք տանիքների վրաից» (Մատթ. Ժ 27)։

Արդ, ինչ որ ուսուցանում եմ առանձնաբար և առակներով, քարոզեցեք համարձակությամբ և հայտնապես, և ինչ ասում եմ ականջի մեջ գաղտնաբար, այն ուսուցանեք տանիքների վրայից, այսինքն՝ բարձր ձայնով բոլոր կամեցողներին։


«Մի՛ երկնչեք նրանցից, որ մարմինն են սպանում, բայց հոգին սպանել չեն կարող» (Մատթ. Ժ 28)։

Այժմ էլ ուսուցանում է, թե նրանք, ովքեր սպանում են, հոգի՛ն չէ, որ սպանում են, այլ մարմինը՝ այն զգայությունից փոխելով անզգայության։ Իսկ հոգու մահը անցումն է առաքինությունից չարության և անմեղությունից մեղսավորության։ «Եվ այն անձը, ով մեղանչում է, պիտի մեռնի», նախապես ասաց մարգարեն (տե՛ս Եզեկ. ԺԸ 4)։


«Այլ դուք առավել վախեցե՛ք նրանից, ով կարող է գեհենի մեջ կորստյան մատնել հոգին և մարմինը» (Մատթ. Ժ 28)։

Հոգու և մարմնի կորուստ ասելով` նկատի ունի հավիտենական և դառը տանջանքները, միաժամանակ հայտնելով, որ հոգին և մարմինը միասին պիտի տանջվեն։


«Չէ՞ որ երկու ճնճղուկ մի դահեկանի է վաճառվում, բայց նրանցից մեկն անգամ առանց ձեր Հոր գետին չի ընկնում. և ձեր գլխի մազերը բոլորն իսկ հաշվված են» (Մատթ. Ժ 29-30)։

Քանզի եթե մի ճնճղուկ անգամ առանց Աստծու՝ ձեր Հոր հրամանի գետին չի ընկնում, այդ դեպքում ինչպե՞ս ձեզնից ոմանք կմատնվեն թագավորների և դատավորների ձեռքը, առանց Աստծու՝ ձեր երկնավոր Հոր հրամանի։

Այս ասացի ըստ մեջբերված խոսքի։ Իսկ ըստ առակի մեկնության՝ մեծամիտ մարդիկ կոչվեցին երկնային ճնճղուկներ, ոչ թե այնպիսի մեծամեծ թռչուններ, ինչպիսիք են արծիվները, և ոչ էլ սեղանին արժանանիները` ինչպես տատրակն ու աղավնին։

Երկուսը վաճառվում են մի դահեկանի, քանզի ինչպես երկու թիվը պատշաճ է անսուրբ կենդանիներին, նույնպես և՝ անարգներին և նվազներին, որովհետև ասարիովնը[6] դրամի միավոր է։


«Ձեր, -ասաց, -գլխի մազերն իսկ համրված են»։ Ձեր՝ իմ աշակերտների և ձեր նմանների գլխի մազերն անգամ համրված են, այսինքն՝ ոչ միայն մեծամեծ գործերը, այլև փոքրագույնները, շատերի կողմից ավելորդ կարծվածները, համրված են Աստծու առջև։


«Մի՛ վախեցեք, քանի որ բազում ճնճղուկներից լավ եք դուք» (Մատթ. Ժ 31)։

Ասաց «բազում» և ոչ՝ բոլոր, քանի որ առաքյալները ավելի լավ չէին, քան բոլոր ճնճղուկները. [նկատի ունենալով] ա՛յն ճնճղուկին, որը առանձնացավ տանիքում (հմմտ. Սաղմ. ՃԱ 7)։


«Մի՛ կարծեք, թե եկա խաղաղություն հաստատելու երկրի վրա. չեկա հաստատելու խաղաղություն, այլ՝ սուր, քանի որ եկա, որ բաժանեմ որդուն իր հորից, և դստերը՝ իր մորից և հարսին՝ իր կեսուրից։ Մարդու թշնամիները իր տնեցիները կլինեն» (Մատթ. Ժ 34-36)։

Աստծու Որդին չեկավ երկրային խաղաղություն հաստատելու, որը սերն է այս աշխարհի զբաղմունքների նկատմամբ, և որով անհնար է արժանի լինել Նրան, այլ` ով կվերցնի իր խաչը և կգնա Նրա ետևից, նա արժանի կլինի Նրան, ինչպես երանելի Պողոսն է ասում. «Աշխարհը խաչված է ինձ համար, ես էլ՝ աշխարհի» (Գաղ. Զ 14), այսինքն՝ ինձ համար աշխարհի գործերը մեռած են, և ես էլ մեռած ու ազատված եմ աշխարհից և մարմնական ցանկություններից։

Նաև հրամայում է բաժանվել որդուն հորից ու դստերը՝ մորից, ինչպես քրիստոսյան գնդից շատերը այդպես վարվեցին այն սիրո համար, որ ունեին Աստծու հանդեպ, իրենց բաժանեցին որդիներից ու դստրերից, հայրերից ու մայրերից, և այս՝ միմյանցից բաժանվելու, մեկուսանալու և Աստծուն մերձենալու պատճառով, մարդու թշնամիներն իր տնեցիներն են դառնում։

Ապա ուրեմն Նա չեկավ երկրի վրա այս խաղաղությունը հաստատելու, այլ այն երկնային խաղաղությունը, որ խոստացավ առաքյալներին. «Իմ խաղաղությունն եմ տալիս ձեզ, իմ խաղաղությունն եմ թողնում ձեզ» (Հովհ. ԺԴ 27)։ Այն խաղաղությունը, որով հաշտեցրեց երկնայիններին երկրայիններիս հետ՝ քանդելով բաժանող միջնորմը։ Ինչպես և հրեշտակների գնդերը, Փրկչի ծնվելու ժամանակ գոչում էին՝ ասելով. «Փա՜ռք Աստծուն բարձունքներում, և երկրի վրա խաղաղությո՜ւն և հաճությո՜ւն՝ մարդկանց մեջ երկնայինների հետ» (հմմտ. Ղուկ. Բ 14)։


«Ով իր հորը կամ մորը սիրում է առավել, քան Ինձ, արժանի չէ Ինձ։ Եվ ով իր որդուն կամ դստերը սիրում է առավել, քան Ինձ, արժանի չէ Ինձ։ Եվ ով իր խաչը չի վերցնում և չի գալիս Իմ ետևից, Ինձ արժանի չէ» (Մատթ. Ժ 37-38)։

Չի ասում` պետք չէ սիրել հորը կամ մորը, որդուն կամ դստերը, այլ առավել, քան Աստծուն` պետք չէ սիրել։ Քանզի ով առավել, քան Աստծուն` սիրում է ինչ որ մեկին՝ կնոջը կամ որդուն, դստերը կամ կերակուրը, ոսկին կամ արծաթը, ա՛յն է նրա աստվածը, ինչպես առաքյալն է ասում. «Նրանց աստվածը նրանց որովայնն է, և փառքը՝ իրենց ամոթը» (Փիլ. Գ 19)։ Իսկ որ հավելեց, թե` ով չվերցնի իր խաչը և գա իր ետևից, ինձ արժանի չէ, սա արդեն նախապես մեկնվել է ըստ կարողության։


«Ով որ իր անձը գտնում է, այն կկորցնի. և ով իր անձը կորցրեց ինձ համար, այն կգտնի» (Մատթ. Ժ 39)։

Ով սիրում է, -ասաց, -աշխարհը և այս աշխարհի ինչքերը, այնպիսին կկորցնի իր անձը, իսկ ով Քրիստոսի սիրո համար իր անձը կորցնի ու մեռցնի աշխարհի ցանկությունների համար, այնպիսին կգտնի այն։ Եվ ով ընդունում է առաքյալների վարդապետությունը, Քրիստոսի վարդապետությունն է ընդունում, և ով մարգարեին ընդունում է, ինչպես հարկ է ընդունել մարգարեին, հաղորդակից է լինում մարգարեի վարձին։

Եվ դարձյալ, նա, ով այս փոքրիկներից մեկին, որ փոքր և նվազ է գիտությամբ և առաքինությամբ, ուսուցանի ճշմարիտ գիտությունն ու առաքինությունը, որը խորհրդանշվեց սառը ջրով, և որի մասին չի ասում պարզապես ջուր, այլ՝ զովացուցիչ ջուր, այսինքն՝ ճշմարիտ վարդապետություն, և մի բաժակ է ասում և ոչ թե` երկու կամ երեք, քանզի մի՛ է Սուրբ Հոգու վարդապետությունը, թեև բազում են ճանաչելու եղանակները, իր վարձը չպիտի կորցնի։

« Դ   |   Է »
© Gratun.org