Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1223. Յովհաննէս և Զաքարիա

Գործերուն կնճռոտիլը յիշեցինք, եւ իրօք ալ Անաւարզեցիին ծրագիրը տակաւ դժուարութեանց կը հանդիպէր։ Յովհաննէս Օրբելեան Անաւարզեցիին ծրագիրին կընդդիմանար, եւ սաստիկ ոճով գիր մըն ալ ուղղած էր Արտաղու արքեպիսկոպոս Զաքարիա Ծործորեցիին, որ Վասպուրականի կողմերը Անաւարզեցիին անսացողներուն կը միտէր։ Մէք ըստ մարմնոյ եւ հոգւոյ մի էաք, կըսէ դու ընդէ՞ր բաժանեցար, եւ թէ կըսես թէ ճշմարտութեանն հաւանեցար, հապա զմեզ ընդէ՞ր չարաբեր խորհրդակից (ՉԱՄ. Գ. 305)։ Զաքարիա երկդիմի կերպով կը ջանար խնդիրին մէջէն ելլել, ոչ հնաւանդ ծէսերը անարգելով, եւ ոչ կաթողիկոսին դիմադրել ուզելով, զի արդէն ազգիս Հայոց յերիս մասանս բաժանեալ, ըլլալով, Սսոյ եւ Աղթամարայ եւ Աղուանից կաթողիկոսութեանց վրայ, չէր ուզեր նորանոր բաժանումներ ալ աւելցնել Սսոյ կաթողիկոսէն բաժնուելով։ Ծործորեցին միջադէպ մըն ալ կը յիշէ, թէ Յովհաննէսին հետ տեսակցութիւն ունեցեր է ի Դաւրէժ, ի փոքր սենեակ եկեղեցւոյն, ուր գլուխ խորհրդոյ եղեր է Յովհաննէս Օրբելեան սակայն կը խոստովանի թէ տեսաք, որ դուք ոչ ունէիք կամք հնազանդիլ կաթողիկոսին, իսկ մեք ոչ իշխեցաք ապստամբիլ ի նմանէ (ՉԱՄ. Գ. 307)։ Օրբելեան Յովհաննէսի եւ Ծործորեցի Զաքարիայի թղթակցութիւնները շարունակեցին, Հայ վարդապետներու մէջ ներհակընդդէմ վէճերն ալ շատցան, այնպէս որ Հեթում ինքն ալ վարանմանց մատնուած, պիտի ըլլայ, որ Անաւարգեցին հարկ կը սեպէ մտերմական թուղթով մը զայն իր ծրագիրին ուղղութեան համոզել, եւ իրեն կուսակից մըն ալ ապահոված կարծելով թագաւորահօր կառաջարկէ, որ ազգային ժողով մը գումարէ, եւ խնդիրները անոր մէջ հաստատուն որոշման յանգին։ Հետեւաբար անհիմն պիտի չըլլար կարծել, թէ Ստեփանոս դրան երէցին Հեթումին բերած նամակները, ճիշդ այդ կէտերը կը շոշափէին, եւ Հեթում որոշ լուծումներ կը պահանջէր կաթողիկոսէն։ Իսկ Անաւարզեցիին ալ իրական գործ կը պահանջէր Հեթումէն, զի նա էր տիրապէս թագաւորութեան վարիչը, եւ Լեւոն Դ. հազիւ 15 տարեկան պատանի մըն էր տակաւին։ Ըստայսմ Հեթումի ուղղուած հռչակաւոր թուղթը՝ հաւանաբար 1303-ին գրուած կրնայ ըլլայ։ Հեթում ու Գրիգոր շատոնց իրարու խորհրդակից ու համամիտ ու գործակից էին, եւ Հեթում կատարելապէս համոզուած մըն էր Անաւարզեցիին ծրագիրին։ Արդ, եթէ տարիներ ետքը Անաւարզեցին պէտք կը զգայ մտերմական նամակով մը Հեթումի համոզելու փաստեր գործածել, անհրաժեշտ է Հեթումի միտքին մէջ վարանում մը ենթադրել զոր բուժելու կը ստիպուի Անաւարզեցիին մտերմական բայց պատճառաբանեալ նամակով մը։

« 1222. Անաւարզեցիի Նամակը   |   1224. Բաժակին Ջուրը »
© Gratun.org