Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1225. Նամակին Մնացորդը

Սոյն թուղթին մէջէն քանի մը ուրիշ կէտեր ալ կան բացատրելու արժանի։ Անաւարզեցին կը գրէ, թէ կայր ի մօտս իմ քեռոյն գիրքն, որ է Հաւատոյ Արմատն (ԿԱԼ. 436), եւ չյիշեր իր քեռին ով է։ Ոմանք ուզեցին Յակոբ Ա. կաթողիկոսն իմանալ (ՀԱՅ. Ա. 119), օգտուելով անշուշտ ուրիշ տեղ Յակոբ մը իրեն նախահայր անուանելէն, երբ կը գրէ, թէ էի լուեալ ի սուրբ նախահարցն, ի տէր Յակոբայ եւ ի Դաւիթ վարդապետին եւ ի տէր Ներսէսոյն (ԿԱԼ. 441), ուր եւ ոչ յայտնի է թէ Յակոբը կաթողիկոս մըն է, թէ ոչ իր նախնիքներէն քահանայ մը, քանի որ ինքն ալ Տուրքերիցանց կը կոչուէր։ Աւելի անծանօթ կը մնայ Հաւատոյ Արմատ գիրքը, վասնզի հնար չէ որ Մայրագոմեցիին վկայութեանը դիմած ըլլայ (ՀԻՆ. 430)։ Անաւարզեցին իր պատճառաբանութեանց կարգը ընդմիջելով կը գրէ Հեթումին, աղաչեմք զձեզ որ ոչ իմանայք, թէ զբանս վասն ձեր կու երկարեմ, այլ վասն այլոց որ տղայ են եւ տկար (ԿԱԼ. 444), բայց այս քաղաքավարի դարձուածը աւելի եւս կը համոզէ մեզ, թէ իրօք Հեթումի վարանումները փարատելու կաշխատէր։ Դարձեալ մէջ կը բերէ, որ քակէ զցանգ հայրենի՝ հարցնէ զնա օձ՝ առակը, եւ կուզէ զինքն պաշտպանել, թէ հայրենաւանդ սովորութիւնները եղծանել չուզեր, այլ թէ ժամանակով մուծուած զեղծումները կուզէ ուղղել (ԿԱԼ. 448)։ Այդ առթիւ խօսքը առաջ տանելով կը յայտարարէ, թէ ինքն չուզեր բոլոր օտար սովորութիւնները ընդունիլ։ Ըստ այսմ բաժակին ջուրը ընդունելով, չուզեր ընդունիլ նաեւ խմորուն հացն ու թերմոնը՝ այսինքն տաք գինին, Յոյներուն հետեւելով։ Լատիներէն ալ ընդունելով եպիսկոպոսին խոյրը կամ միթրը եւ խաչ հանելու կերպը, չուզեր ընդունիլ աղուհացից մէջ ձէթ ու ձուկ ուտելը՝ Աւետման տօնէն զատ, սխալանաց մէջ ինկող քահանային պատարագելը, կամ աշխարհիկ քահանային ալ անկին լինելը (ԿԱԼ. 449)։ Կընդունի եւս զամենայն Քրիստոնեայք Հռոմայ եկեղեցւոյն, եւ զչորս պատրիարքն, որոնք են Կոստանդնուպոլսոյ, Աղեքսանդրիոյ, Անտիոքի եւ Երուսաղէմի աթոռները, զՔրիստոսի սուրբ անուամբն քրիստոնեայք, որ կոչին ուղղափառ, զոր ի զուր Կալանոս կաթոլիկ կը թարգմանէ լատիներէնին մէջ, փոխանակ որթոդոքսի։ Բայց չընդունիր Յակոբ Կուրտն զրկու կոչուածները, այսինքն Յակոբիկ Ասորիները, որ մէկ մատամբ խաչ հանեն, եւ ուրբաթ աւել առնեն, այսինքն ուրբաթ երոկոյէ պահք կը լուծեն։ Չընդունիր նաեւ թլպատողները, ազգապղծութիւն ընդունողները, Նեստորականները, եւ կը կնքէ ըսելով. ընդ նոսին անիծեմք զամենայն հերձուածողսն, եւ զգուշացուցանեմք ի հերետիկոսութենէ (ԿԱԼ. 450)։ Իսկ ասոնցմէ դուրս կը հաւանի որ մերն ալ մեզ մնասցէ, որ մինչեւ ցայժմ եղեալ է (ԿԱԼ. 449)։ Այդ կէտերը շատ բացատրութեան չեն կարօտիր, միայն նկատողութեան արժանի է, որ Անաւարզեցին իր կատարեալ լատինամոլութեամբը չի վարանիր յունադաւաններն ալ իբրեւ ուղղափառ ընդունիլ, թէպէտ Լատին ու Յոյն եկեղեցիներ իրարմէ բաժնուած էին, ու զիրար կը նզովէին։ Եւ կերեւի թէ վերջապէս հայադաւան ազատամտութենէն եւ Հայ եկեղեցւոյ լայնախոհութենէն բան մը մնացեր է Անաւարզեցիին միտքին մէջն ալ։ Նոյնը կը քաղուի նաեւ այն ազատութենէն զոր կընդունի, թէ ով ուզէ՝ առնէ, եւ ով չուզէ՝ թող կենայ մինչ ի ժողովն, մինչեւ ժողովով հաւանութեամբ եւ տրամաբանականութեամբ լինի իրաւունք ըստ կանոնաց (ԿԱԼ. 448)։ Այս պատճառով էր որ պաշտօնապէս պառակտումը կը խափանուէր Հայոց մէջ, հակառակ կաթողիկոսին եւ թագաւորահօր բուռն լատինամոլութեան։

« 1224. Բաժակին Ջուրը   |   1226. Նամակին Զօրութիւնը »
© Gratun.org