Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1226. Նամակին Զօրութիւնը

Անաւարզեցիի հռչակաւոր նամակին պարունակութիւնը իրաւունք կու տայ եզրակացնելու, թէ այն բնաւ հեղինակութիւն կազմող գրուած մը չէ։ Մտերմական ոճէն զատ, որ գրուածը պաշտօնական ոյժէ կը զրկէ, ինքն նամակագիրն ալ միայն իր անհատական կարծիքը կը յայտնէ, առանց իսկ յաւակնելու զայն պարտաւորիչ ընել, եւ գումարուելիք ժողովի մը որոշումին կենթարկէ իր առաջարկին հաստատութիւնը որով կը խոստովանի թէ առանց ժողովի իր կարծիքը ոյժ չունի։ Արդէն Հայ եկեղեցւոյ ըմբռնումով եւ սկզբունքով կաթողիկոսի մը անհատական կարծիքը երեք դաւանական զորութիւն չունի, եւ իր անձնական հեղինակութենէն աւելի շարժեր, եւ երբ Աանաւարզեցիին կը ճանչնայ թէ իր ըրածը նորութիւն մըն է, նովին իսկ իր խոսքին հեղինակութիւնը ինքն կը ջնջէ։ Թէ ինչ եղաւ այդ թուղթին հետեւանքը՝ գրուած չէ, միայն կը տեսնենք, որ այլեւս այդ թուղթը մէջտեղ չերեւար, վիճաբանութեան նիւթ չի կազմեր, խնդրոյ հիմ չի լինիլ, եւ ապագայ Սսոյ ժողովին մէջ ալ բնաւ առ Հեթում գրաւած նամակին խօսքը չըլլար, այլ իբրեւ հիմ կառնուի, ուրիշ թուղթ մը, զոր Անաւարզեցին առաքեաց առ սուրբ եւ բարեպաշտ թագաւորն Լեւոն (ԿԱԼ. 457)։ Որչափ ալ Լեւոն տակաւին պատկանութեան տարիքին մէջ, եւ գործի տէր ըլլալու անբաւական, որչափ ալ ինքն Հեթում իր վանքէն ալ պետական գործերուն ղեկը վարող, սակայն օրինաւորութեանց ձեւակերպութիւնները յարգելով իմացուցած պիտի ըլլայ Անաւարզեցիին, թէ մտերմական ոճով եւ խոսակցութեան լեզւով իրեն ղրկուած նամակը հնար չէ իբր պաշտօնագիր ընդունիլ, ուստի պէտք է որ պաշտօնական ձեւով գիր մը ուղղէ անոր՝ որ որչափ ալ աղայ բայց թագաւորի անունը կը կրէ, եւ անկէ խնդրէ ժողովի գումարումը, եւ անոր ներկայէ ժողովական որոշմանց ենթարկուելիք նիւթերուն ծրագիրը։ Այս պատճառով Անաւարզեցին երկրորդ գիր մը ուղղած է Լեւոնի անունին, որչափ ալ ինչպէս ըսինք ու կը կրկնենք, նորէն Հեթում պիտի ըլլար գործեր վարողը եւ պէտք եղածը կարգադրողը։ Այդ երկրորդ գիրը չունինք իր կատարեալ պատճէնովը, սակայն դժուար չէ նկատել, թէ այն միեւնոյն գրութիւնն է, որ իբր Սսոյ ժողովի ատենագրութիւն կամ վճիռ յառաջ բերուած է Կալանոսէ, որ այդ գրութեանց պատճէնները հանած է հնագոյն արձանագրութիւններէ, ինչպէս լատիներէն մասին մէջ կը գրէ (ԿԱԼ. 435)։ Իսկ Լեւոնի ուղղուած գրութեան թուական իդէպ է ընդունիլ դարձեալ 1305 տարին, զի երկրորդ գրուածը առաջինէն շատ ետք մնացած չի կրնար ըլլալ։ Այդ պաշտօնական գրութեան ալ հետեւանք եղած է ժողովական գումարման մը համար որոշումը, որ ի դիպուկ ժամու պիտի հաւաքուէր, որպէսզի ձեռնարկէ հաստատել յեկեղեցիս Հայոց, ինչ որ Անաւարզեցին առաջարկած էր իր պաշտօնական գրութեան մէջ (ԿԱԼ. 456)։ Նկատողութեան արժանի է որ Անաւարզեցին չի համարձակիր իր կաթողիկոսական իշխանութեամբ հրաւիրել եկեղեցական ժողովը, ինչ որ կանոնական ձեւը կը պահանջէ, այլ առաջ Հեթումի կը դիմէ մտերմական նամակովը, եւ յետոյ Լեւոնի կը գրէ պաշտօնական թուղթովը, եւ թագաւորական իշխանութենէ կը սպասէ եկեղեցական գործերու հոգածութիւնը, ինչպէս են դաւանական եւ ծիսական խնդիրները։ Անտարակոյս Անաւարզեցին չէր կրնար անգիտանալ իրեն դէմ եղած հակակիր զգացումները եպիսկոպոսութեան մեծ մասին մէջ, եւ կը խիթար որ չի յարգուիր իր հրաւէրը, եւ կանխիկ դուռ կը բանար խնդիրներու։ Այս պատճառով կուզէր թագաւորական իշխանութեան հովանաւորութեամբ իր ծրագիրը յառաջացնել։ Եթէ այդ ժողովը յաջողցնես, կը գրէ Հեթումին, դուն Քրիստոս ես, զմեզ արեամբ ի դժոխոցն կու գնես (ԿԱԼ. 440)։

« 1225. Նամակին Մնացորդը   |   1227. Ինչինչ Դիպուածներ »
© Gratun.org