Gratun
« Աստուածաշնչական Սուրբեր by Շնորհք Արք․ Գալուստեան

Հին Կտակարանի Սուրբեր

1. Ադամ

Վստահ ենք, որ շատեր պարզապէս պիտի գայթակղին՝ իմանալով, որ Ադամն ալ սուրբերու կարգ անցած է։ Երեւակայել, որ առաջին մեղաւորը, մեղքը աշխարհ մտցնողը ու զայն տարածողը ամբողջ իր սերունդին վրայ՝ ժառանգական ախտի մը նման, սուրբերու կարգ անցած է։ Հեգնական չէ՞։ Անոր գործած մեղքի հետեւանքէն զերծ չէ մնացած ոչ մէկ ադամորդի, որուն բնական ու բացայայտ հակումը դէպի չարութիւն կոչուած է քրիստոնէական աստուածաբանութեան մէջ «Ադամային մեղք»։

Ատոյգ է, որ արդարները միայն իրաւունք ունին սուրբերու կարգ անցնելու, բայց, ինչպէս կը հաստատուի մեր եկեղեցիի յատուկ «դռնբացէք»ի սրբազան տրամայի մէջ, «ոչ միայն արդարք, այլ նաեւ, մեղաւորք խոստովանութեամր եւ ապաշխարութեամբ» կը մտնեն սուրբերու կարգը։ Ադամ ապաշխարե՞ց։ Աստուածաշունչէն ոչ մէկ յստակ պատասխան կը ստանանք այս հարցումին, ընդհակառակը, մեղանչելէն յետոյ տակաւին անզիղջ է Ադամ։ Աստուծոյ յանդիմանական հարցումին իր տուած պատասխանէն յայտնի է, որ բոլոր անապաշխար մարդերուն պէս, մեղքը վրան չառներ, ուրիշին կը վերագրէ. «Սա կինը որ ինծի տուիր», ան եղաւ պատճառը իմ մեղանչելուս։ Շիտակ էր ըսածը, սակայն զղջացող մեղաւորի մը պատասխանը չէր։

Այս հարցին վրայ լոյսի նշոյլ մը կը ձգէ Աստուածաշունչի «պարականոն» կամ աւելէ շիտակ՝ «երկրորդականոն» գիրքերէն մէկին մէջ եղած անցողակի ակնարկութիւն մը։ Փակագծի մէջ ըսենք, որ պատմական եկեղեցիներու, այսինքն՝ Յունաց, Հռովմայեցւոց, Հայոց եւ բոլոր միւս Արեւելեան Հէն եկեղեցէներու գործածած Ս. Գրքին մէջ, որ կը կոչուի «եօթանասնից» թարգմանութիւն, կան գիրքեր, որոնք չեն գտնուիր Հրէից գործածած Ս. Գրքին մէջ, զոր թարգմանաբար կը կիրարկեն բոլոր բողոքականները։ Յաւելուածական այս գիրքերը կը կոչուին «երկրորդականոն», այսինքն՝ Աստուածաշունչի գիրքերու «կանոն»ին՝ ցանկին– մէջ ետքէն անցած գիրքեր։ Ասոնց մէջ կայ «Իմաստութիւն Սողոմոնի» ըսուած գիրք մը, որմէ յաճախակի ընթերցումներ կը կատարուին մեր եկեղեցիին մէջ։ Այդ գրքին մէջ կայ հետեւեալ ակնարկութիւնը Ադամի մասին։ «Իմաստութիւնը պահպանեց մարդկային ցեղի նախահայրը, ՓՐԿԵՑ զայն իր անկումէն յետոյ, եւ տուաւ անոր զօրութիւն՝ տիրապետելու ամէն բանի վրայ»։ Թերեւս այս հաւաստումէն հետեւցուած է, որ Ադամ «Փրկուած» է եւ հետեւաբար արժանացած է սուրբերու կարգին անցնելու։

Ասկէ զատ քրիստոնէական հին շրջանակներու մէջ շատ տարածուն աւանդութիւն մը կայ, ըստ որուն՝ Ադամի գերեզմանը կը գտնուէր Գողգոթայի վրայ, եւ առաքելական բացատրութեամբ «Երկրորդ Ադամը»՝ Քրիստոս, խաչուեցաւ ճիշդ անոր գերեզմանին վրայ, եւ իր փրկարար արիւնը թափուեցաւ ու թափանցեց մինչեւ Ադամին ոսկորները եւ անոր կեանք տուաւ։ Այս աւանդութեան արձագանգն է շատ մը խաչելութեան նկարներուն ներքեւ նշմարուած գանկը եւ խաչաձեւ երկու ոսկորները, որոնք Ադամը կը ներկայացնեն։ Դարձեալ ըստ քրիստոնէական այդ աւանդութեան, երբ Յիսուս «դժոխք իջաւ» (Ա Պետ. Գ 19) իր մահէն յետոյ, եւ «զդրունս դժոխոց խորտակեաց», առաջին անգամ ազատեց Ադամը, որուն հետեւեցան Հին Ուխտի միւս սուրբերը։ Քրիստոսի փրկագործութիւնը լրիւ պիտի չըլլար, եթէ արդարեւ փրկուած չըլլար Ադամը մեղքի առաջին պաաճառը եւ պատասխանատուն։ Ամէն պարագային, Ադամը սուրբերուն կարգը դասելով, եկեղեցին կ’ուզէ հաստատել այն յաւիտենական ու անհերքելի ճշմարտութիւնը, թէ Քրիստոսի քաւչարար արիւնը փրկութեան պատճառ կ’ըլլայ բոլոր ադամորդիներուն, սկսեալ իրենց նախահայրէն, եւ թէ՝ Ադամի փրկութեամբ վերջ գտած է ադամային անէծքը բոլոր անոնց համար, որոնք կ՚ապաշխարեն եւ կը հաւատան Աւետարանին եւ Քրիստոսի քաւչարար տնօրէնութեան։

Սերտ նմանութիւններ եւ հակադրութիւններ կան Ադամի եւ Քրիստոսի միջեւ, ու այդ իսկ պատճառով «Երկրորդ Ադամ» կը կոչէ զԱյն Պօղոս Առաքեալ։ Ադամ եղաւ Հայրը մարդկային ցեղի՝ ըստ մարմնոյ, իոկ Քրիստոս եղաւ Նոր մարդկութեան Նախահայրը՝ ըստ հոգւոյ։ «Առաջին մարդը՝ Ադամ, ստեղծուեցաւ իբրեւ շնչաւոր, ապրող ոգի, իսկ երկրորդ Ադամը՝ իբրեւ կենդանարար Հոգի։ Առաջին մարդը ստեղծուեցաւ երկրի հողէն, իսկ երկրորդ Մարդը՝ տիրաբար իջաւ երկինքէն» (Ա Կոր. ԺԵ 45-47)։ «Ւնչպէս Ադամով ամենքս կը մեռնինք, նոյնպէս Քրիստոսով ամենքս պիտի վերակենդանանանք» (Անդ, Հմր. 22)։

Ադամ մեղանջելով եղաւ պատճառը մարդկային ցեղի դժբախտութեան իսկ Քրիստոս իր մահով ի գլուխ հանեց ամբողջ մարդկութեան փրկութիւնը եւ երջանկութիւնը։ Առաջ բերենք սակայն Պօղոս Առաքեալի ուսուցումը այս մասին իր իսկ բառերով.

«Ինչպէս որ մէկ մարդով մեղքը աշխարհ մտաւ, եւ մեղքին պատճառով՝ մահը, ու այսպէս մահը տարածուեցաւ ամբողջ մարդկութեան վրայ, որովհետեւ ամենքը մեղանջեցին։ Ադամ Գալիք Մարդուն՝ Քրիստոսին նախապատկերն էր, տարբեր իմաստով մը։ Սակայն Աստուծոյ շնորհքը Քրիստոսով աշխարհ բերուած, բոլորովին դուրս է բաղդատութենէ Ադամի մեղքին հետ։ Որովհետեւ, եթէ Ադամին մեղքին պատճառով շատեր մեռան, շատ աւելի ուրիշներ առատացան Աստուծոյ շնորհներով եւ պարգեւներով, շնորհիւ մէկ մարդու՝ Յիսուս Քրիստոսի։ Դարձեալ, Աստուծոյ պարգեւները անբաղդատելի են իրենց արդիւնքներով, քան մէկ մարդուն մեղքը։ Ադամին մէկ մեղքին պատճառով դատապարտութեան վճիռ մը տրուեցաւ, իսկ Աստուծոյ շնորհքը՝ արդարացման վճիռը տուաւ այնքան մեղանչումներէն յետոյ։ Եթէ մէկ մարդուն մեղքով մահը թագաւորեց, ուրիշ մէկու մը ձեռքով, այսինքն՝ Յիսուս Քրիստոսով, պիտի ապրին եւ թագաւորէն անոնք, որոնք առատապէս պիտի ստանան Աստուծոյ շնորհները եւ արդարացման պարգեւները։ Ուստի, ինչպէս որ մէկին յանցանքովը բոլոր մարգերը դատապարտութեան ներքեւ ինկան, այնպէս ալ ուրիշի մը՝ Քրիստոսի արդարութեամբը բոլոր մարդիկ կեանքի արդարացում ստացան։ Եւ ինչպէս որ մէկ մարդուն անհնազանդութեամբ, շատ շատեր մեղքի դատապարտութեան ներքեւ ինկան, նոյնպէս ալ մէկի մը հնազանդութեամբը, բազմաթիւ մարդեր պիտի արդարանան» (Հռովմ. Ե 12-21)։

Աստուած Ադամին կողէն շինեց կինը, իսկ Յիսուսի կողէն հոսած արիւնով եւ ջուրով հաստատուեցաւ իր հարսը՝ եկեղեցին, ինչպէս Շնորհալին կը հաստատէ «Այսօր Անճառ» երգի վերջին տունին մէջ.

«Կրկնավտակ կողին աղբերբք
Եկեղեցի իւր հաստատի.
Ջրովն մաքրի, զարիւնն ըմպէ,
զՈրղի ընդ Հօր փառաւորէ»։

Ըստ Ս. Գրքի տըւեալներուն՝ Ադամ ապրեցաւ 930 տարի։

Յոյներ Ադամի յիշատակը կը կատարեն Եւայի եւ գրեթէ բոլոր միւս նախահայրերուն հետ իրենց Ծննդեան՝ Դեկտ. 25, Տօնի Նախորդ Կիրակին, որ այդ պատճառով ալ ծանօթ է «Նախահարց Կիրակի» անուամբ։ Մենք ալ Ադամը կը յիշատակենք բոլոր միւս Նախահարց գլուխը, առանց Եւայի, Վարդավառի Բ Կիրակիին յաջորդող Եշ. օրը։ Իսկ Լատինք՝ լոկ Եւայի հետ Դեկտ. 19ին։

« Նախահարք   |   2. Աբէլ »
© Gratun.org