Gratun
« Աստուածաշնչական Սուրբեր by Շնորհք Արք․ Գալուստեան

Հին Կտակարանի Սուրբեր

5. Ենովք

Ենովք եօթներորդ սերունդն Է Ադամին։ Նախահայրերուն մէջ նշանաւոր է երեք կէտերու մէջ. ա) Ամէնէն կարճ ապրողը եղաւ 365 տարի միայն բ) Ամէնէն երկարակեաց նախահօր հայր եղաւ Մաթուսաղային, որ ապրեցաւ 969 տարի։ Սակայն կարեւորագոյնը եւ զինքը բացառիկ սուրբ մը կացուցանողը երկրորդ պարագան է։ Ենովքի մասին թէեւ շատ կարճ բայց շատ հետաքրքրական ու յատկանշական ծանօթութիւնը մը տրուած է Ս. Գրքին մէջ։ Միւս բոլոր նախահայրերու վախճանի համար յատուկ բանաձեւ մը կայ, որ գրեթէ նոյնութեամբ կը կրկնուի ամէնքին համար, այսինքն՝ այս անուն նախահօր բոլոր օրերը այսչափ տարի եղաւ, որ «ՄԵՌԱՒ»։ Ենովք միակն է ասոնց մէջ, որուն համար այս վերջին բանաձեւը չէ կրկնուած, այս ըսուած է։ «Եւ հաճոյ եղաւ Ենովք Աստուծոյ, եւ ոչ մէկտեղ կը գտնուէր որովհետեւ Աստուած ՎԵՐԱՓՈԽԵՑ զայն» (Ծն. Ե 24)։ Եօթանասնից բնագրին եւ մեր գրաբար Աստուածաշունչին «Հաճոյ եղեւ Աստուծոյ» թարգմանութեան դիմաց եբրայական բնագիրը ունի «Եւ Ենովք Աստուծոյ հետ քալեց» բացատրութիւնը։ Երկուքն ալ նոյն իմաստը ունին՝ Եօթանասնից, եւ հետեւաբար մեր Ս. Գրքին ասութիւնը իմաստի թարգմանութիւնն է եբրայական պատկերաւոր բացատրութեան. որովհետեւ ով որ «Աստուծոյ հետ կը քալէ», Անոր «հաճոյ կ’ըլլայ»։

Աստուածաշունչի այս յատկանշական ծանօթութեան լոյսին տակ՝ յանկարծ Ենովք կը բարձրանայ իր շուրջը տարածուող հարթութենէն՝ վերածուելու համար Աստուածաշունչի սրբազան դէմքերու լեռնաշղթային առաջին բարձունքին։ Իր մասին ըսուած այս կարճ ու կտրուկ հաւաստումը սակայն իր ետին ունի անհուն խորութիւն մը, զոր բացատրելու կամ ներկայացնելու ոչ մէկ ճիգ կ’ընէ Աստուածաշունչի ներշնչեալ հեղինակը. «Ենովք Աստուծոյ հետ քալեց»։ Կը զգա՞նը արդեօը պարզութեան հետ գեղեցկութիւնը եւ վեհութիւնը մարդկային սովորական կեանքէ առնուած այս բացատրութեան։ Պատկերը կ’առնուի ճամբորդական կեանքէն. երկու հոգի միասին կը քալեն, նոյն ճամբայէն ու կ’երթան նոյն նպատակին։ Բարեկամներ են անոնք իրարու։ ճամբան կը քակուի կծիկը բարեկամական զրոյցի, որ քալուածքի յոգնութիւնը զգացնել չի տար։ Սրտաբուխ է խոսակցութիւնը, եւ ապահով է ճամբորդութիւնը ընդդէմ գողի եւ գազանի, որովհետեւ երկու հոգի են։ Եթէ երբեմն լռութիւն անգամ տիրէ, իրարու հետ եղած ըլլալու ներքին գոհունակութիւնը երգի մը հանգոյն կը յանկերգէ իրենց մէջ։ Ջուրի մը եզերքին կը բանան իրենց ճամբու պաշարին ծրարը եւ սրտովին կը վայելեն զայն բնութեան ծոցին մէջ, ծառի մը շուքին տակ ու կ’ըմպեն մաքուր եւ պաղուկ ջուրր, որ դեռ չէր ապականուած մարդկային արտադրութեանց պղծութիւններէն։ Իսկ եթէ այս ճամբորդութիւնը հօր եւ որդիի միջեւ է, այն ատեն ան կը հագնի երանութեան իր գեղեցկագոյն պատմուճանը։ Սէրն է, որ կր սաւառնի իրենց վերեւ եւ կը պարուրէ զանոնք, երջանիկ են միասին քալած ըլլալնուն համար, տղան որքան շատ հարցումներ ունի իր հօրը ուղղելիք, եւ հայրր որքան սրտի բաւարարութեամբ կը բացատրէ անոր...։ Այսպէս «Քալեց Ենովք Աստուծոյ հետ»։ Մենը թերեւս մեր ժամանակներու մէջ պիտի ըսէինք. «Ենովք քայլ պահեց Աստուծոյ հետ». այսինքն՝ ապրեցաւ Աստուծոյ կամքին համաձայն, հաւատարիմ եղաւ Անոր, անխզելի հաղորդութեան մէջ պահեց ինքզինքը Աստուծոյ հետ աղօթքով եւ պարզ խոկումով։ Աստուծոյ ներկայութիւնը շարունակ զգաց իր կեանքի բոլոր օրերուն մէջ։

Կը պատմուի, որ փոքրիկ աղջիկ մը սա ձեւով ներկայացուցած է Ենովքի վախճանը, ճամբայ ելնելով «Եւ Ենովք Աստուծոյ հետ քալեց» բացատրութենէն։ «Ենովք եւ Աստուած իրարու բարեկամներ էին, յաճախ երկար պտոյտներ կ’ընէին միասին։ Օր մը այնքան հեռացան Ենովքի տունէն, որ մութը կոխեց։ Այն ատեն Աստուած ըսաւ․ «Ենո’վք, շատ յոգնած պիտի ըլլաս, իմ տունս մօտ է, այսօր իմ տունս մնացիր»։ Ու Աստուած զայն իր տունը տարաւ։ Այնքան գեղեցիկ էր Աստուծոյ տունը եւ այնքան բարի եւ ընկերական էին տան բնակիչները հրեշտակները, ու մանաւանդ այնքան ցանկալի եւ հաճելի էր Աստուծոյ ընկերակցութիւնը, որ Ենովք իր տունը մոռցաւ եւ Աստուծոյ տունը կը մնայ մինչեւ այսօր»։

Ոչ մէկ բացատրական այնքան գեղեցկօրէն պիտի կրնար մեկնաբանել Ենովքի կեանքի վախճանին խորհուրդը, քան այս մանկական նկարագրականը։

«Ոչ մէկտեղ կարելի եղաւ գտնել Ենովքը, որովհետեւ Աստուած իր քով առաւ զայն»։ Աստուածաշնչական այս հաւաստումը կը սորվեցնէ մեզի այն կրօնական հիմնական ճշմարտութիւնը, թէ ով որ «Աստուծոյ հետ կը քալէ», Անոր «հաճոյ» կ’ըլլայ»։ Եւ ով որ «Աստուծոյ Հաճոյ կ’ըլլայ», Անոր քով «կը փոխադրուի», վասնզի երկրի վրայ արդէն վարժուած Է Աստուծոյ հետ ըլլալու, սրտով կապուած Է Անոր, ու Աստուած ալ սիրով հակած է անոր, որով յետ «փոխման» եւս անբաժան կը մնան իրարմէ։ Անմահութեան առաջին բացայայտ թելադրանքը եւ ուսուցումը կայ Ենովքի վախճանի մասին ըսուած այս կարճ խօսքին մէջ։

Առ հասարակ այնպէս ընդունուած է, որ Հին Կտակարանի մէջ անմահութեան գաղափարը չկայ, կամ շատ աղօտ ու անորոշ կերպով գոյութիւն ունի, մասամբ մը ճշմարիտ ըլլալով հանդերձ նման տեսութիւնը մը, եթէ փորձենք սակայն հաւաքել անմահութեան մասին եղած նշումները Հին Կտակարանի մէջ, աւելի քան բաւարար պիտի ըլլային անոնք, հասկնալու ու համոզուիլ ուզողին համար, թէ կա՛յ արդարեւ հանդերձեալ կեանքի ըմբռնումը նաեւ Հին Կտակարանի մէջ։ Ու այս նշումներէն ամէնէն բացայայտը եւ առաջինը Ենովքի պատմութիւնն է։

Աստուածաշունչի մէջ ուրիշ մէկի մը համար եւս ըսուած է, որ Աստուած զայն «երկինք վերցուց» առանց ֆիզիքական մահուան. Եղիան է անիկա, որուն պիտի անդրադառնանք իր կարգին։ Ասոնց է ակնարկութիւնը մեր եկեղեցիի ծանօթ շարականին մէջ.

«Ի վերինն Երուսաղէմ, ի բնակարանս հրեշտակաց,
Ուր ԵՆՈՎՔ ԵՒ Եղիաս կան ծերացեալ աղաւնակերպ.
Ի դրախտին Եդեմական՝ պայծառացեալ արժանապէս...»։

Ենովք՝ Ադամէն ու Աբէլէն յետոյ իբրեւ առաջին նշանաւոր դէմքը Ս. Գրքին, բազմիցս յիշուած է մեծ գովեստով անոր էջերուն մէջ. օրինակ՝ «Իմաստութիւն Սիրաքայ» գրքին մէջ ըսուած է իր մասին.

«Ենովք հաճոյացաւ Աստուծոյ եւ վերափոխուեցաւ դրախտ, որպէսզի ապաշխարանքի օրինակ մը ըլլայ գալիք սերունդներուն» (ԽԴ 16)։

«Երկրածիններէն ոչ որ կը հաւասարի Ենովքի, որովհետեւ ան երկինք յափշտակուեցաւ» (ԽԹ 16)։

Իսկ Նոր Կտակարանի Յուդայի կաթողիկէ թուղթին մէջ Ենովք ներկայացուած է իբրեւ մարգարէ, որ պատգամներ կուտայ ընդդէմ ամբարիշտներուն եւ կը նախատեսէ Տիրոջ երկրորդ գալուստը դատաստանի համար (14-16 համարները)։

Եբրայեցւոց թուղթի ներշնչեալ հեղինակը հաւատքի հերոսներու մէջ կը դասէ զայն. «Հաւատքով Ենովք երկինք փոխադրուեցաւ առանց մահ ճաշակելու... եւ նախ քան փոխադրուիլը հաստատուեցաւ, որ Աստուծոյ հաճոյ էր, բայց առանց հաւատքի անկարելի է հաճոյ ըյյալ, այլ այն, որ Աստուծոյ կը մօտենայ, պարտի հաւատալ, որ Աստուած կայ, եւ թէ խնդրողներուն պարգեւատու կ’ըլլայ» (ԺԱ 5-6)։

Ուրեմն հիմնական գաղտնիքը Ենովքի երկինք փոխադրուելուն՝ Աստուծոյ վրայ ամուր հաւատք ունենալն էր, վասնզի առանց ուժեղ ու կենդանի հաւատքի անկարելի է հաճոյ ըլլալ Աստուծոյ, որ կրօնական կեանքին գերագոյն նպատակն է, որուն հասած էր Ենովք, առաջին անգամ ըլլալով, որուն համար երկինք փոխադրուեցաւ մարմինով։

Մենք եւ Յոյներ Նախահարց հետ կը տօնենք Ենովքը, իսկ Լատինք՝ Դեկտ. 20ին։

« 4. Ենովս   |   6. Նոյ »
© Gratun.org