Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1235. Ժողովին Անզօրութիւնը

Այժմ կը մնայ ակնարկ մը նետել 1307 տարւոյ Սիսի ժողովին վրայ, եւ Անոր զօրութիւնն ու հեղինակութիւնը ճշդել։ Կալանոս այնպէս զմայլած է յիշել ժողովին արդիւնքովը, որ զայն միայն՝ իբր միակ հեղինակաւոր եւ վճռական ժողով կուզէ ցուցնել Հայոց համար, եւ անոր որոշմանց հպատակեցնել Հայոց եկեղեցին։ Յաղթական պարծենկոտութեամբ մը կը հռչակէ, թէ ոչ ոք այսուհետեւ կարող լինիցի սնոտին բանիւք կամ խաբէական պատճառօք տկարացուցանել յաներկբայական զօրութիւն Սսոյ ժողովին այսորիկ, զի նա եղեւ Հայոց ընդհանուր սիւնհոդոս եւ մեծագոյն քան զայլս ամենայն, որք ժողովեցան ի Հայաստանս (ԿԱԼ. 453)։ Սակայն չի հաստատեր թէ ինչով Հայոց եկեղեցւոյն բազմաթիւ ժողովները, որոնցմէ տասը հատը յիշած էին Սիւնեցիք (§ 1218), մէկ Սիսի ժողովով կրնան ոչինչ համարուիլ, եւ Հայ եկեղեցւոյ հազար տարուան անփոփոխ դաւանութիւնն ու աւանդութիւնը կրնայ ջնջուիլ Սիսի մէջ գումարուած մէկ օրուան ժողովով մը, որ օրինաւորութեան պէտք եղած պայմաններէն ալ զուրկ էր։ Իսկ մեծագոյն լինելուն իբր բացատրութիւն ժողովականներուն բազումք եղած ըլլալը կը դնէ հայերէնին մէջ, իսկ լատիներէնին մէջ ժողովականներուն եպիսկոպոսներով 56 եղած ըլլալը կը ճշդէ, որ իր տուած կրկին ցուցակներէն առաջինին կը պատասխանէ (§ 1230)։ Սակայն պահ մը իր լատինական սկզբունքն ալ կը մոռնայ, որ եպիսկոպոսներէ զատ ուրիշներու վրայ որոշիչ ձայնի իրաւունք չի ճանչնար. եւ թիւը մեծ ցուցնելու համար 26 եպիսկոպոսներուն հետ կը խառնէ 30 վարդապետները եւ վանահայրները եւ իշխանները, իբրեւ հեղինակաւոր ժողովական։ Աւելցնենք եւս, որ նոյն ինքն Կալանոսի երկու իրարու անյարմար ժողովականաց ցուցակ տալը (ԿԱԼ. 458, 469) այնչափ նշանակելի թերութիւն մըն է, որ նոյն իսկ ժողովին գումարման վաւերականութիւնը կը վնասէ եւ հեղինակութիւնը կը կոտրէ։ Կալանոս որպէս զի ժողովին ոյժ մը տայ հրամանաւ տեառն Գրիգորի կաթողիկոսի գումարուած կը մակագրէ (ԿԱԼ. 465), սակայն Գրիգոր ժողով չհրաւիրեց, այլ Հեթումի եւ Լեւոնի միջնորդեց որ հրաւիրեն, եւ չհրաւիրած ինքն մեռաւ, եւ ժողովը պարզապէս թագաւորական հրամանով գումարուեցաւ, եւ ժողովականք ալ կընդունին թէ մեծ եւ քրիստոսասէր թագաւորն Լեւոն պատշաճ համարեցաւ ժողով առնել (ԿԱԼ. 458)։ Ինքը Կալանոս ալ կը պարտաւորուի աւելցնել թէ ժողովը հրամանաւ Հայոց արքային Լեւոնի եղաւ (ԿԱԼ. 455), եւ չանդրադառնար որ էր պաշտպանած լատինական սկզբունքը՝ օրինաւոր չընդունիր թագաւորական հրամանով գումարուած ժողովը, եւ եկեղեցական իշխանութիւն կը պահանջէ։ Իսկ Սսոյ ժողովին գումարուած ատեն եկեղեցական իշխանութիւնն ալ կը պակսէր, եւ ժողովը կաթողիկոս նախագահ չունէր, վասնզի Կոստանդին, որ առաջին կը ստորագրէ, լոկ եպիսկոպոս Կեսարու կերպարանէն աւելի բան մը չառնէր, վրան (ԿԱԼ. 459), եւ ոչ իսկ իբր տեղապահ կաթողիկոսական աթոռոյ կը ներկայանայ։ Ուրեմն ոչ միայն մեծագոյն ժողով մը չէ, այլ եւ ոչ օրինաւոր եւ վաւերական ժողով մըն է, եւ պարզապէս անգլուխ եւ անկանոն համախմբութիւն մըն է, ուր թագաւորական ճնշման եւ ազդեցութեան ներքեւ քանի մը ժամուն մէջ, պարզ հանդիսական տօնախմբութեան ձեւով, առանց քննութեան եւ առանց վիճաբանութեան համակերպութիւն կը յայտնուի, որպէս զի ստորագրութեամբ մը ազատին եւ մեկնին, ետքէն ուզածնուն պէս վարուելու եւ վերաբերելու համար։

« 1234. Ժողովին Նպատակը   |   1236. Ընդդիմադիր Շարժում »
© Gratun.org