Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Է Անաւարզեցի

1238. Մատենագիր Վարդապետներ

Ժամանակիս Կիլիկեցի վարդապետներուն մէջ առաջին տեղը պէտք է ընծայել Գէորգ Սկեւռացիին, այսպէս կոչուած իր միաբանութեան վանքէն. բայց Սկեւռայէն շատ Գէորգ վարդապետներ ելած ըլլալուն (ՀԻՆ. 708), սա ստէպ Լամբրոնացի կը կոչուի իր ծննդավայրին անունով։ Ուսման համար Արեւելեան վանքերը շրջելէն ետքը Սկեւռայ վանքը հաստատուեցաւ, եւ գրական երկասիրութեանց հետեւեցաւ, որոնց մէջ գլխաւոր են Արուեստ գրչութեան գործը՝ Արիստակէս հռետորի հետեւողութեամբ, եւ Եսայիի մեկնութիւնը Հեթում Բ-ի խնդրանօք գրուած։ Ունի եւ Գործոց մեկնութիւն մը եւ զանազան ճառեր։ Մահը տեղի ունեցած է 1301 յունուար 11-ին չորեքշաբթի օր, եւ իրեն վրայ շատ փայլուն յիշատակարան մը եւ տաղաչափեալ ողբ մը գրաւած է, իր աշակերտներէն Մովսէս Սկեւռացի (ՀԱՅ. 504)։ Գէորգի քեռին էր Գրիգոր Սկեւռացի, սա ալ Լամբրոնացի եւս կոչուած ծննդավայրէն առնելով, զոր յիշեցինք Լեւոն Բ. թագաւորի մահուան պահուն քովը գտնուելուն առիթով (1096)։ Գրիգոր ալ գրած է ճառեր եւ մեկնութիւններ (ՀԻՆ. 716) եւ Յովհաննու Կարապետի Արեգականն շարականը (ՏԱԹ. 638) բայց իր մահուան թուականը որոշ չէ։ Սկեւռացւոց հետ պէտք է յիշուի Ստեփանոս քահանայ Գոյներիցանց, որ եթէ հեղինակ մը չէ, բայց հեղինակներու գործերուն ճարտար եւ ուղղագիր եւ անխոնջ ընդօրինակող մըն է, եւ իր յիշատակարանով մնացած գրգռիչներ բազմաթիւ են (ՀԱՅ. 503), այնպէս որ անտեղի պիտի չըլլար կարծել թէ ընդօրինակութեան գործատունի մը գլուխն էր։ Ինքն եղած է Գէորգ Լամբրոնացին Արուեստ գրչութեան գիրքը գրելու յորդորողը։ Յովհաննէս Պլուզ վարդապետ մըն ալ կը յիշուի 1293 տարին, որ թէպէտ միայն մէկ համառօտ ոտանաւորով ծանօթ (ՍԻՍ. 154), սակայն նմոյշը իրաւունք կու տայ արդիւնաւոր մէկը ճանչնալ զինքն։ Յիշենք եւ Մովսէս Երզնկացի վարդապետը, որուն անունը արդէն անգամ մը տուինք Սսոյ ժողովին մասին ըրած քննադատութեան առիթով (§ 1236)։ Երզնկացի մականունը առած է սովորաբար թէպէտ բնիկ Գարանազեաց Անի քաղաքէն էր, որ է այժմեան Կամախը։ Ներսէս քահանայի մը զաւակ, եւ ազգաւ մեծատոհմ եւ երեւելի։ Զօրաւոր ախոյեան մը եղաւ հայադաւան ուղղութեան երեք ժողովներու հիման վրայ հաստատուած, Ոսկեփորիկ գիրք մը, եւ Պատարագի մեկնութիւն մը, եւ շատ թուղթեր ու ճառեր գրեց, եւ պայծառացուց Սեպուհի վանքերը։ Կեանքը երկարեցաւ մինչեւ ի խորին հասեալ ծերութիւն (ՀԱՅ. 508), եւ վախճանեցաւ 1323-ին ինչպէս կը դնէ Անեցիին շարունակողը (ՍԱՄ. 167), եւ ամսաթիւով մայիս 28-ին, Ելն ի վիրապէ տօնին (ՀԱՅ. 509)։ Մովսէսի պէս վերի յիշուած վարդապետներն ալ։ Անաւարգեցիին ծրագիրին պաշտպաններէն չեղան, թէպէտ ոչ ամէնքը Մովսէսի համարձակ դիմադրութիւնն ունեցան։

« 1237. Արքայազուն Եկեղեցականք   |   1239. Ներսէս Մեծի Նշխարքը »
© Gratun.org